Haykal (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov]

Qrim yoʻllarida boʻlganmisiz? Qator tizma togʻlar orasidan oʻtgan past-baland bu yoʻllar kishining bahri dilini ochadi. Yoʻlning ikki betidagi qoramtir, oq, qizil daraxtlarning tanga-tanga barglari iliq quyosh nuridan marvariddek tovlanadi. Olisda esa, ufqqa tutashgan zangori dengiz...
Oʻtgan yili shu tomonga yoʻlim tushib qoldi. Tumshugʻini dengizga choʻzib turgan Ayiqtoqqa yetganimizda shofyor, shu yerlik yigit, menga togʻning choʻqqisini koʻrsatdi. Choʻqqida qaqqayib turgan bir daraxtdan boshqa hech narsa koʻrmadim.
— Yaxshilab qarang, — dedi shofyor beparvolik bilan. — Daraxtning pastida hech narsa koʻrmayapsizmi?
Men yana choʻqqiga tikildim. Daraxtning tagida bir nima gʻivilladi. Keyin bir ohangda «taq-tuq, taq-tuq», degan ovoz eshitildi.
— Toʻxtating! — dedim shofyorga mashina pastlikka tushayotganda.
Shofyor toʻxtatdi. Mashinadan tushib tepaga qaradim. Hamon oʻsha ovoz eshitilardi. Ammo, hech kimni koʻrolmadim. Shofyor yengimdan tortib, yoʻlning muyulishiga olib chiqdi.
— Ana, endi qarang, — dedi u qoʻllarini koʻziga soyabon qilib.
Qaradim. Choʻqqida bir odam hafsala bilan tosh yoʻnardi. Lekin olisdan uning aft-basharasini bilib boʻlmasdi.
Men, bu kim, nima qilyapti, degan ma’noda shofyorga qaradim.
U indamadi. Qora baroq qoshlarini chimirib, bir zum dengizda suzib borayotgan teploxodga qarab turdi-da:
— Yuring! — dedi va mashina tomon tez-tez yurib ketdi.
Biz anchagacha jim bordik. Koʻzim shofyorda.
Tekis yoʻlga chiqqanimizda, u papiros tutatdi-yu, chuqur tortib, dedi:
— Bu yigit — yetim. Fashistlar Qrimga bostirib kirganda u yetti-sakkiz yashar bola edi. Otasi bor edi, onasi, opasi ham bor edi. Lekin bir kechada hammasidan ajradi... Oʻzini esa, oʻzini oʻlib yotgan bir soldatning tagidan topishgan. Qorachadan kelgan, kulcha yuz yigit edi soldat. Lekin tojikmi, oʻzbekmi yo turkmanmi, hech kimts bilmaydi. Rostini aytsam, buning ahamiyati yoʻq hozir. Iigit choʻqqida oʻsha soldatning haykalini ishlayapti...
Shofyor jimib qoldi. Men ham oʻyga toldim. Gurzufga kelganimizda:
— Har kuni ertalab shu Ayiqtogʻdan uning «taq-tuq»i eshitiladi, — dedi u va yana xayol surib ketdi.
Oradan bir oy oʻtdi. Uyga qaytayotganimda Ayiqtogʻning etagida shu voqea esimga tushib, mashinani toʻxtatdim. Mu-yulishga chiqib, choʻqqiga qaradim. Kimdir hafsala bilan «taq-tuq» qilib tosh yoʻnardi. Bu oʻsha, shofyor aytgan yigit edi. Lekin qancha tikilmay, u ishlayotgan haykalni koʻra olmadim. Choʻqqiga ancha tikilib turdim-da, yoʻlga tushdim. Ayiqtogʻ ortda qolib ketdi. Ammo qulogʻim tagida haykalta-rosh yigitning bir ohangdagi «taq-tuq»i hamon jaranglardi.

1961

№	Muallifning boshqa asarlari
1	Qiyomat qarz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 15690
2	Sovgʻa (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 12104
3	Yoz yomgʻiri (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 9732
4	Odam boʻlish qiyin (roman) [Oʻlmas Umarbekov] 8761
5	Qizimga Maktublar [Oʻlmas Umarbekov] 5399
6	Qiyomat qarz (drама) [Oʻlmas Umarbekov] 4205
7	Sevgim-sevgilim (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 3627
8	Urush farzandi (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 2639
9	Charos (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2505
10	Oltin yaproqlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2488
11	Hayot qoʻshigʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2019
12	Kimning tashvishi yoʻq (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 1939
13	Mening oʻgʻilbola jiyanim (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1863
14	Soat (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1798
15	Gul sotuvchi qiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1667
16	Qaytar dunyo (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1641
17	Yulduzlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1621
18	Ёз ёмғири (қисса) [Oʻlmas Umarbekov] 1582
19	Қизимга Мактублар [Oʻlmas Umarbekov] 1580
20	Abdulla qovunchi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1533
21	Bahor (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1520
22	Boboyongʻoq (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1480
23	Ota va oʻgʻil (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1465
24	Nomus (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1459
25	Boʻribosar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1445
26	Bahor nafasi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1411
27	Koʻk daftarning siri (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1366
28	Qirqqiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1363
29	Garov (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1356
30	Oyning oltin oʻrogʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1332

№	Eng ko‘p o‘qilganlar
1	Gʻazallar, ruboylar [Zahiriddin Muhammad Bobur] 72867
2	Yulduzlar mangu yonadi (qissa) [Togʻay Murod] 67039
3	Sobiq (hikoya) [Said Ahmad] 50986
4	Qorakoʻz majnun (hikoya) [Said Ahmad] 48254
5	Guliston [Sa’diy] 44679
6	Gʻazallar [Nodira] 44073
7	Ot egasi (hikoya) [Shukur Xolmirzayev] 33090
8	Yulduzli tunlar (I- qism) [Pirimqul Qodirov] 32479
9	Мусульманские имена (част... [Ibn Mirzakarim al-Karnaki] 32330
10	Hikmatga toʻla olam (gʻazal, ruboiy... [Sa’diy Sheroziy] 27401

Tavsiya qilamiz