Ҳайкал (ҳикоя) [Oʻlmas Umarbekov]

Қрим йўлларида бўлганмисиз? Қатор тизма тоғлар орасидан ўтган паст-баланд бу йўллар кишининг баҳри дилини очади. Йўлнинг икки бетидаги қорамтир, оқ, қизил дарахтларнинг танга-танга барглари илиқ қуёш нуридан марвариддек товланади. Олисда эса, уфққа туташган зангори денгиз...
Ўтган йили шу томонга йўлим тушиб қолди. Тумшуғини денгизга чўзиб турган Айиқтоққа етганимизда шофёр, шу ерлик йигит, менга тоғнинг чўққисини кўрсатди. Чўққида қаққайиб турган бир дарахтдан бошқа ҳеч нарса кўрмадим.
— Яхшилаб қаранг, — деди шофёр бепарволик билан. — Дарахтнинг пастида ҳеч нарса кўрмаяпсизми?
Мен яна чўққига тикилдим. Дарахтнинг тагида бир нима ғивиллади. Кейин бир оҳангда «тақ-туқ, тақ-туқ», деган овоз эшитилди.
— Тўхтатинг! — дедим шофёрга машина пастликка тушаётганда.
Шофёр тўхтатди. Машинадан тушиб тепага қарадим. Ҳамон ўша овоз эшитиларди. Аммо, ҳеч кимни кўролмадим. Шофёр енгимдан тортиб, йўлнинг муюлишига олиб чиқди.
— Ана, энди қаранг, — деди у қўлларини кўзига соябон қилиб.
Қарадим. Чўққида бир одам ҳафсала билан тош йўнарди. Лекин олисдан унинг афт-башарасини билиб бўлмасди.
Мен, бу ким, нима қиляпти, деган маънода шофёрга қарадим.
У индамади. Қора бароқ қошларини чимириб, бир зум денгизда сузиб бораётган теплоходга қараб турди-да:
— Юринг! — деди ва машина томон тез-тез юриб кетди.
Биз анчагача жим бордик. Кўзим шофёрда.
Текис йўлга чиққанимизда, у папирос тутатди-ю, чуқур тортиб, деди:
— Бу йигит — етим. Фашистлар Қримга бостириб кирганда у етти-саккиз яшар бола эди. Отаси бор эди, онаси, опаси ҳам бор эди. Лекин бир кечада ҳаммасидан ажради... ўзини эса, ўзини ўлиб ётган бир солдатнинг тагидан топишган. Қорачадан келган, кулча юз йигит эди солдат. Лекин тожикми, ўзбекми ё туркманми, ҳеч кимтс билмайди. Ростини айтсам, бунинг аҳамияти йўқ ҳозир. Иигит чўққида ўша солдатнинг ҳайкалини ишлаяпти...
Шофёр жимиб қолди. Мен ҳам ўйга толдим. Гурзуфга келганимизда:
— Ҳар куни эрталаб шу Айиқтоғдан унинг «тақ-туқ»и эшитилади, — деди у ва яна хаёл суриб кетди.
Орадан бир ой ўтди. Уйга қайтаётганимда Айиқтоғнинг этагида шу воқеа эсимга тушиб, машинани тўхтатдим. Му-юлишга чиқиб, чўққига қарадим. Кимдир ҳафсала билан «тақ-туқ» қилиб тош йўнарди. Бу ўша, шофёр айтган йигит эди. Лекин қанча тикилмай, у ишлаётган ҳайкални кўра олмадим. Чўққига анча тикилиб турдим-да, йўлга тушдим. Айиқтоғ ортда қолиб кетди. Аммо қулоғим тагида ҳайкалта-рош йигитнинг бир оҳангдаги «тақ-туқ»и ҳамон жарангларди.

1961

№	Muallifning boshqa asarlari
1	Qiyomat qarz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 15690
2	Sovgʻa (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 12104
3	Yoz yomgʻiri (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 9732
4	Odam boʻlish qiyin (roman) [Oʻlmas Umarbekov] 8761
5	Qizimga Maktublar [Oʻlmas Umarbekov] 5399
6	Qiyomat qarz (drама) [Oʻlmas Umarbekov] 4205
7	Sevgim-sevgilim (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 3627
8	Urush farzandi (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 2639
9	Charos (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2505
10	Oltin yaproqlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2488
11	Hayot qoʻshigʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2019
12	Kimning tashvishi yoʻq (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 1939
13	Mening oʻgʻilbola jiyanim (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1863
14	Soat (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1798
15	Gul sotuvchi qiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1667
16	Qaytar dunyo (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1641
17	Yulduzlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1621
18	Ёз ёмғири (қисса) [Oʻlmas Umarbekov] 1582
19	Қизимга Мактублар [Oʻlmas Umarbekov] 1580
20	Abdulla qovunchi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1533
21	Bahor (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1520
22	Boboyongʻoq (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1480
23	Ota va oʻgʻil (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1465
24	Nomus (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1459
25	Boʻribosar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1445
26	Bahor nafasi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1411
27	Koʻk daftarning siri (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1366
28	Qirqqiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1363
29	Garov (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1356
30	Oyning oltin oʻrogʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1332

№	Eng ko‘p o‘qilganlar
1	Gʻazallar, ruboylar [Zahiriddin Muhammad Bobur] 72867
2	Yulduzlar mangu yonadi (qissa) [Togʻay Murod] 67039
3	Sobiq (hikoya) [Said Ahmad] 50986
4	Qorakoʻz majnun (hikoya) [Said Ahmad] 48254
5	Guliston [Sa’diy] 44679
6	Gʻazallar [Nodira] 44073
7	Ot egasi (hikoya) [Shukur Xolmirzayev] 33090
8	Yulduzli tunlar (I- qism) [Pirimqul Qodirov] 32479
9	Мусульманские имена (част... [Ibn Mirzakarim al-Karnaki] 32330
10	Hikmatga toʻla olam (gʻazal, ruboiy... [Sa’diy Sheroziy] 27401

Tavsiya qilamiz