Xadicha (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov]

1
U yotardi gʻor ichida bir necha kundan beri, qaygʻu bilan toʻla edi alamzada yuragi. Nima boʻldi? Nega kelmas yoniga sevgilisi? Nima boʻldi? Unutdimi? Yo topdimi oʻziga er?! Shu xayollar girdobida yotar edi Sayfiddin — Qoratogʻda dongʻi ketgan pahlavon va qaroqchi. Yotar edi va oʻylardi xotini Xadichani, oʻylar edi, tishi-tishiga tegib shoʻrlik gʻazabdan: nima boʻldi? Nega kelmas yoniga sevgilisi? Unutdimi, yo bironta aylantirdi boshini? Aylantirsa arzigulik Xadichaning husni bor: ikki yuzi Gul vodiysini bezagan lolalardek, qoshlar xuddi pahlavonlar qoʻlidagi yoy kabi, lablar xuddi atirgulning gʻunchasiday xushbichim, momiqdek oq koʻkraklari Chervenberg olmasi... O, Xadicha!... Nima boʻldi? Nega sendan darak yoʻq? Noqobil er, qaroqchingni unutdingmi, vafosiz! Shu top nima qilmoqdasan? Uzga erkak koʻynida yotibsanmi yoki?.. Yoʻq, yoʻq! O’zing koʻmak ber, ollo! Bu dahshatli xayollardan qutqar gʻarib bandangni!..
2
Shiddat bilan sakrab turdi oʻsha tuni Sayfiddin, gʻordan chiqdi, alangladi atrofga bir daqiqa! Soʻngra yurdi qishloq tomon xavf-xatarni oʻylamay. Yelkasida qoʻshotari, qoʻllari musht gʻazabdan...
3
Kirib keldi qishloqqa u qoplon singari pusib, hayajondan titrab sekin taqillatdi eshikni.
— Kim u? — dedi ichkaridan qoʻngʻirokdek bir ovoz. Eshitdi-yu, qon quyuldi qaroqchining boshiga!
— Kim boʻlardi! — zarda qildi. — Xudo qoʻshgan eringman. — Zanjir birdan sharaqladi, eshik ochildi shu zum, roʻparada paydo boʻldi qaroqchining xotini — Xadicha!
— O, sekinroq!.. — dedi juvon seskanib. — Qishlogʻimiz askarlarga toʻlib ketgan, sekinroq!..
Ichkariga kirdi Sayfi, qoʻl uzatdi yoriga, sogʻingan lab shivirladi nelarnidir shu mahal, boshlar boshga suyanishdi, koʻkrak tegdi koʻkrakka. Va tongacha orom oldi yor qoʻynida qaroqchi... Tongda esa, yoʻlga tushdi yana gʻoriga tomon, yoʻlga tushdi yana pusib, askarlarga koʻrinmay.
4
— Qani soʻyla, ering qayda? — dedi tongda yuzboshi. Xadichani vahm bosdi, kim sotdi ekan uni? Kim koʻribdi yarim tunda eri kelib ketganin? Yo yuzboshi aldadimi, sinamoqchimi uni?
— Qaydan bilay? — dedi juvon. — Erim qochgan sizlardan, yildan oshdi ketganiga. Qaerda, men bilmayman.
— Yolgʻon gaping! Tuni boʻyi birga eding u bilan. Yo boshlab bor, yo boʻlmasa oʻlasan shu qoʻllardan! — va yuzboshi imo bilan koʻrsatdi askarlarni, Xadichani vahm bosdi: hovli toʻla askarlar, har bittasi arslondek, tikilardi shoʻrlikka. — Boshlab borsang, sogʻ qoladi, — dedi yuzboshi shunda, — sogʻ qoladi va qaytadi uyingga.
Xadicha jim. Ming xil fikr chulgʻab olgan bechoraning boshini. Nima qilsin! Nima desin? Dushman kutar betoqat.
— Qani boʻl! Yoʻlni boshla! — dedi yana yuzboshi. Nochor yoʻlga tushdi juvon, yoshi koʻzda shashqator, yoʻlga tushdi, orqasida erining jallodlari.
5
Ona qishloq ortda qoldi, ortda qoldi dalalar. Ortda qoldi birinchi bor Sayfiddin quchgan soy ham. Tanish soʻqmoq yoʻl boshlandi, visol yoʻli — yor yoʻli, qaygʻuga esh, seryulduz tun, shodlikka zor-zor yoʻli... Togʻ ham keldi. Xadicha jim, qadam bosar zoʻr-bazoʻr, yaqin qoldi, yaqin qoldi tanish gʻorga! Yo, Xudo! Asra oʻzing panohingda shoʻrpeshana bandangni!..
6
G’or oldida oʻltiradi Sayfi pastga tikilib, soʻqmoq yoʻlda birdan nedir yaltiradi va soʻndi. Nima boʻldi? Kim boʻldiykin? G’orga kirdi u shoshib, xanjarini belga takdi, miltigʻini oʻqladi. Shu top ovoz keldi pastdan:
— Sayfiddin chiq! Bu menman! Agar tushsang tegishmaydi, va’da berdi yuzboshi!
Olov boʻlib yondi shu top, titrab ketdi Sayfiddin:
— Nima qilding, sotqin xotin! — alam bilan qichqirdi. Togʻ gumburlab ketdi shunda: oʻq uzgandi Sayfiddin, oʻq uzgandi moʻljal qilib Xadicha koʻkragini...

* * *
— Keyin nima boʻldi, dersiz? Esimda yoʻq, gayduklar, pastga tushib, balki oʻzi asir boʻlgandir yovga? Lekin bunga ishonmayman. Sayfi pahlavon edi, yo qochgan, yo olishib, mardlarcha halok boʻlgan.

1966

№	Muallifning boshqa asarlari
1	Qiyomat qarz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 15690
2	Sovgʻa (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 12104
3	Yoz yomgʻiri (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 9732
4	Odam boʻlish qiyin (roman) [Oʻlmas Umarbekov] 8761
5	Qizimga Maktublar [Oʻlmas Umarbekov] 5399
6	Qiyomat qarz (drама) [Oʻlmas Umarbekov] 4205
7	Sevgim-sevgilim (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 3627
8	Urush farzandi (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 2639
9	Charos (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2505
10	Oltin yaproqlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2488
11	Hayot qoʻshigʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2019
12	Kimning tashvishi yoʻq (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 1939
13	Mening oʻgʻilbola jiyanim (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1863
14	Soat (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1798
15	Gul sotuvchi qiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1667
16	Qaytar dunyo (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1641
17	Yulduzlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1621
18	Ёз ёмғири (қисса) [Oʻlmas Umarbekov] 1582
19	Қизимга Мактублар [Oʻlmas Umarbekov] 1580
20	Abdulla qovunchi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1533
21	Bahor (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1520
22	Boboyongʻoq (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1480
23	Ota va oʻgʻil (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1465
24	Nomus (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1459
25	Boʻribosar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1445
26	Bahor nafasi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1411
27	Koʻk daftarning siri (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1366
28	Qirqqiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1363
29	Garov (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1356
30	Oyning oltin oʻrogʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1332

№	Eng ko‘p o‘qilganlar
1	Gʻazallar, ruboylar [Zahiriddin Muhammad Bobur] 72867
2	Yulduzlar mangu yonadi (qissa) [Togʻay Murod] 67039
3	Sobiq (hikoya) [Said Ahmad] 50986
4	Qorakoʻz majnun (hikoya) [Said Ahmad] 48254
5	Guliston [Sa’diy] 44679
6	Gʻazallar [Nodira] 44073
7	Ot egasi (hikoya) [Shukur Xolmirzayev] 33090
8	Yulduzli tunlar (I- qism) [Pirimqul Qodirov] 32479
9	Мусульманские имена (част... [Ibn Mirzakarim al-Karnaki] 32330
10	Hikmatga toʻla olam (gʻazal, ruboiy... [Sa’diy Sheroziy] 27401

Tavsiya qilamiz