Юрт қайғуси (она билан ўғил) [Abdurauf Fitrat]

Юрт қайғуси (она билан ўғил) [Abdurauf Fitrat]
Юрт қайғуси (она билан ўғил) [Abdurauf Fitrat]
Фитрат бу асарларни йиғлаб, ҳайқириб ёзган эди, зиёлилар ҳам уни йиғлаб, ҳуррият учун курашиш ҳақида қасамёд қилиб ўқиганлар. Аммо, афсуски, ўзбек халқи Феврал инқилоби берган тарихий имкониятдан фойдалана олмади.
Маълум бўлишича, Фитрат 1918-йилда ёзган «Юрт қайғуси» номли тўртта шеъридан ташқари, 1920-йилда ҳам шу номда яна бир сочмани ёзган экан. Бу Фитратнинг «Тенгиз» тахаллуси билан ёзилган асари бўлиб, «Бухоро ахбори» газетасининг 1920-йил 5-октабр сонида босилган ва яқинда адабиётшунос Сирожиддин Аҳмад томонидан матбуотда эълон қилинди. Асарда Бухоро амири тахтдан ағдарилгандан кейинги тарихий давр манзаралари тасвирланади.
Бу шеърнинг топилиши Фитратнинг Туркистон Мухторият ҳукумати шафқатсиз равишда тор-мор этилганидан кейин ҳам эрк ва ҳуррият учун фаол кураш олиб борганидан дарак беради.
Фитрат худди шу фаолияти учун — ўз ватанининг мустақиллиги йўлида изчил фаолият олиб борганлиги учун дастлаб адабиёт оламидан узоқлаштирилди, ёзган асарлари нашр этилмади, 1937-йилда эса «халқ душмани» сифатида айбланиб отиб ташланди.
Аммо бутун ҳаёти ва ижодини мустақиллик учун курашга тўла-тўкис бағишлаган, «Юрт қайғуси» сингари халқни озодлик учун курашга даъват этувчи шеърлар, насрий асарлар ва драмалар ёзган Фитрат доим халқ хотирасида барҳаёт қолади.


* * *
— Она! Нечунгина йиғлайсан? Бугун саодатга эришдик, яна қайғурасанми? Бугун ўз тилагингга етишдинг, кўз ёшларингни тўкадирсанми?
Eмди қайғурмоқ чоғи битди, йиғламоқ палласи йўқ бўлди, роҳат кунларинг етишди, онам!
— Оҳ... ўғлум, арслоним! Мустабид ҳукумат уйимни талатди: буюк биноларимни йиқитди: суюкли ўғлонларимни ўлдурди.
Таҳаммул этдим, сабр қилдим, кимсага бир оғиз сўз бу тўғридан очмадим. Негаким, қўлларинда қилич, ўмузларинда тўфанг, мани ўлдирмоққа ҳозир эдилар. Дунёнинг мукофот эканлигин билган эдим.
Билар эдимки, бу золимлар бир кун қилғон зулмларининг мукофотини кўрарлар. Билардимки, тўкилган қонларнинг ҳар бир томмасидан бирор арслон яратилуб бунларнинг қонларини ичар-лар.
Кўзлари кўр, қулоқлари кар бўлиб оналарини тонимайдилар, юрагимни тешадирлар, бағримни парчалайдилар. ўзларини тар-бия қилиб етиштирган оналарини йўқ бўлувига сабаб бўлдилар.
Ўйламас ўғилларим бутун бир қутимни ётларға талатиб, номусимни ғайриларнинг оёғи остинда олдилар.
Бўйла оналариға душманлиқлари ўз бошлариға етди, букун кўруб тўрғон мукофот у қилғон зулмлариға қарши эди.
Шу давлат, шу ғурурларига маст бўлғон хоинларнинг касофати тегди. Бутун уйимни ёндирдилар, юрагимдан алангалар чиға бошлади, буюк биноларим ёниб битди.
Гўзал-гўзал масжидларим кул бўлди. Золимга қарши отилган тўплар маним том юрагимни тешди, у мустабидларга қарши отилғон тўфанглар мани хавфга солди.
Нима қилайин, оҳ, мингларча гуноҳсиз маълум ўғлон-ларимни ноҳақ ерда қонлари тўкилди, қанча оналар боласиз ва неча ўғлонлар онасиз қолди.
— Онажоним! Йиғлама, душманлар маҳв бўлди, у мустабид қон ичувчилар битирилди. У мустабидлар қўлиндан очилғон яраларингни тузатмак учун дўқтурлар ҳозирланиб, заҳмлар тузатилди.
Eмди йиғлама. Санинг саодатингни чин кўнгулдан истаб юрғон болаларинг ҳолингни сўрғали келдилар. Тур! Йиғламоқ ўрнида бир оз кул.
— Оҳ, арслон ўғлонларим! Эмди чин суюкли ўғлонларимни қучоғинда ётайин. Оҳ, мен сизни бу кунларим учун етиштирган эдим. Маним эмканиб тарбия қилғон чоқларимни эсингиздан чиқармайсиз.

1920
Mualifning boshqa asaralari
1 Angliz va Turkiston [Abdurauf Fitrat] 294
2 Англиз ва Туркистон [Abdurauf Fitrat] 310
3 Buxoro ulamosi [Abdurauf Fitrat] 318
4 Buxoro vaziri Nasrullohbey parvonac... [Abdurauf Fitrat] 281
5 Buxoroda inqilob [Abdurauf Fitrat] 280
6 Buxoroning holi [Abdurauf Fitrat] 280
7 Бухоро вазири Насруллоҳбей парвонач... [Abdurauf Fitrat] 284
8 Бухоро уламоси [Abdurauf Fitrat] 291
9 Бухорода инқилоб [Abdurauf Fitrat] 305
10 Бухоронинг ҳоли [Abdurauf Fitrat] 281
11 Johilona taassubgʻa misol [Abdurauf Fitrat] 286
12 Жоҳилона таассубға мисол [Abdurauf Fitrat] 288
13 Musulmon sevgisi (hikoyat) [Abdurauf Fitrat] 363
14 Musulmonlar, gʻofil qolmang! [Abdurauf Fitrat] 351
15 Muxtasar Islom tarixi [Abdurauf Fitrat] 496
16 Muxtoriyat [Abdurauf Fitrat] 290
17 Мусулмон севгиси (ҳикоят) [Abdurauf Fitrat] 315
18 Мусулмонлар, ғофил қолманг! [Abdurauf Fitrat] 285
19 Мухтасар Ислом тарихи [Abdurauf Fitrat] 331
20 Мухторият [Abdurauf Fitrat] 323
21 Publitsistik asarlar [Abdurauf Fitrat] 716
22 Публицистик асарлар [Abdurauf Fitrat] 288
23 Siyosiy hollar [Abdurauf Fitrat] 300
24 Сиёсий ҳоллар [Abdurauf Fitrat] 269
25 Turkistonda ruslar [Abdurauf Fitrat] 315
26 Туркистонда руслар [Abdurauf Fitrat] 263
27 Yopishmagan gajjaklar [Abdurauf Fitrat] 503
28 Ёпишмаган гажжаклар [Abdurauf Fitrat] 252
29 Yurt qaygʻusi [Abdurauf Fitrat] 674
30 Yurt qaygʻusi (ona bilan oʻgʻil) [Abdurauf Fitrat] 366
31 Юрт қайғуси [Abdurauf Fitrat] 290
32 Sharq siyosati [Abdurauf Fitrat] 330
33 «Shoʻroyi islomiya»ning xatosi [Abdurauf Fitrat] 440
34 «Шўройи исломия»нинг хатоси [Abdurauf Fitrat] 274
35 Шарқ сиёсати [Abdurauf Fitrat] 275
Tavsiya qilamiz
.
. .
Яндекс.Метрика