Oltin yaproqlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov]

Dam olish kunlaridan biri edi. Koʻchaga chiqdim. Kech kuz boʻlsa ham havo ochiq, quyosh charaqlab turardi. Hamma yoqda yaproqlar: ok, sariq, yashil yaproqlar... Goʻyo koʻchaga chiqishingizni kimdir bilganu yoʻlingizga gilam toʻshab qoʻygan.
Har yili kuzda, xazonrez paytida menga shunday tuyuladi. Shuning uchun ham koʻchaga chiqaman, serdaraxt xiyobonlarni uzoq-uzoq aylanaman.
Bugun ham shunday boʻldi. Uyimiz roʻparasidagi qayinzorga oʻtdim. Oyogʻingiz ostida yaproqlar, ming xil rangdagi yaproqlar gʻalati ohang kashf etib shitirlaydi. Yoqimli oʻrmon isi dimogʻingizga uriladi. Shimirib toʻymaysan kishi.
Bir oz aylanib, qayinzorni kesib oʻtgan ariqcha labidagi skameykaga oʻtirdim. Birdan qayinzor qorongʻilashdi. Daraxtlar orasidan tushib turgan tanga-tanga shu’lalar soʻndi. Tepaga qaradim. Koʻk betini parcha-parcha qora bulutlar qoplab olgan edi. Koʻp oʻtmay, qayinzorni tasir-tusir tovushlar qoplab, yomgʻir quya boshladi. Panjara devor orqasida allanima dup etib yerga tushdi. Shu topdayoq qoʻrquv aralash ququlagan xoʻroz ovozi eshitildi. Chumchuqlar galasi chirqillaganicha, gur etib bir daraxtdan ikkinchisga oʻtar, u yerda ham tinchimasdan, yana gur etib uchinchisiga uchib qoʻnardi.
Yerda tangadek ochiq joy qolmadi. Hammasini xazon qopladi. Yomgʻir zarbidan barglar duv-duv toʻkilardi.
Men bu manzaradan koʻzimni uzolmay, kostyumimning yoqasini koʻtarib olib turaverdim. Atrofim birpasda xalqob-xalqob suv boʻlib ketdi. Yomgʻir yaproqlarni xuddi varrak pirpiraganday pirillatar, keyin esa, butun kuchi bilan yerga yopishtirib, mutlaqo qimir etmaydigan qilib qoʻyardi. Oʻz novdalaridan uzilib, yer bilan tep-tekis boʻlgan bu yaproqlarni koʻrib, koʻnglim buzilib ketdi. Yomgʻir esa xamon yogʻardi. Ba’zi joylarda loyqa suvdan boshqa hech narsani koʻrib boʻlmasdi.
Bir mahal qayinzor yorishdi. Yomgʻir siyraklashdi. Panjara devor tomondan xoʻroz qichqirdi va bir-ikki ququlab, qanotlarini qoqib qoʻydi.
Yuzimdagi yomgʻir tomchilarini yengim bilan sidirib, tepamga qaradim. Qaradimu, koʻzlarim qamashib ketdi. Roʻparamdagi qayinning eng yuqori shoxida bir narsa xuddi oltindek tovlanib turardi. Qoʻlimni soyabon qilib yaxshilab qaradim. Bu... oddiy yaproq, sap-sariq qayin yaprogʻi edi.
Unga, shu kichkina, yengilgina tebranib turgan yaproqqa tikilar ekanman, bir voqea esimga tushib ketdi.
Erta bahor edi. Daladan kelayotgan edim. Nima uchun borganman u yoqqa, hozir eslolmayman. Anchagina yoʻl bosib, koʻprik tuzatayotgan odamlar oldidan chiqib qoldim. Soʻrashib, boʻsh yotgan zambil ustiga oʻtirdim-da, papiros tutatdim.
— Havo aynayapti, — dedi paxtalik chopon kiygan yoshgina yigit osmonga qarab. — Bulutning avzoyi boshqacha.
Beixtiyor osmonga qaradim. Haqiqatan ham havo aynamoqda edi. Bir papiros chekkulik vaqt oʻtmovdiki, allaqaerda momaqaldiroq gulduradi.
— Ana, aytmadimmi? — dedi oʻsha yigit, qarshisida xoda yoʻnayotgan cholga qarab. — Boʻldi qila qolaylik. Innaykeyin...
U gapini tugatolmadi, sharros yomgʻir quyib ketdi. Yana momaqaldiroq gulduradi. Yigit qoʻlidagi belkuragini tashlab, chopib ketdi. Qolganlar ham uning ketidan yoʻlga tushishdi. Faqat chol parvo qilmadi, bir xodani yoʻnib boʻlib, ikkinchisini qoʻliga oldi. Uning koʻm-koʻk tomirlari boʻrtib chiqqan uzun qoʻllari nihoyatda tez harakat qilardi.
— Qoʻying, keyin qilarsiz, — dedi kimdir jahl bilan. — Qochib ketmaydi-ku.
Chol indamadi. Koʻm-koʻk koʻzlarini odamlarga tikib, jilmaydi-da, yana mukkasidan ishga tushib ketdi. Yomgʻir zoʻrayib jalaga aylandi, ammo u oʻrnidan turmasdi. Uning yonida mendan boshqa hech kim qolmagan edi. Chiday olmadim:
— Ota, yursangiz-chi! — dedim.
Shunday dedimu, oʻzim odamlar ketgan tomonga yugurdim. Ular bekinishgan joy — egasi tashlab ketgan chayla edi. Men ham shu yoqqa kirdim. Hammamiz jim edik. Yomgʻir esa hamon yogʻardi, goʻyo osmon teshilgandek. Bir mahal kimdir oʻrnidan turib, tashqariga chiqdi. Koʻprik tomonga birpas tikilib turdi-da, qaytib kirdi.
— Ishlayapti, — dedi sekin va hammaga bir-bir qarab, yugurganicha chayladan chiqib ketdi. Koʻp oʻtmay, chaylada men bilan paxtalik kiygan yigitdan boshqa hech kim kolmadi. Yigit koʻzlarini yerdan uzmasdan oʻtirardi. Men ham gʻalati boʻlib ketgan edim. Bir-birimizga qaray olmay, nihoyat oʻrnimizdan turdik. Tashqariga chiqqanimizda yomgʻir hamon yogʻar, ammo bulutlar orasidan quyosh moʻralab turardi. Koʻprikka yaqinlashganimizda hech kim bizga e’tibor bermadi. Yigit belkuragini olib yana ishga tushib ketdi. Men cholga tikilib qoldim. Uning qip-qizil yuzida, peshonasida, qalin kulrang moʻylovi ustida oltin donalari yaltirardi. Bular termi yo yomgʻir tomchilarimi, ajratish qiyin edi.
...Qayin daraxti uchidagi kichkina yaproq menga shu cholni eslatib yuborgan edi. Tepamga yana qaradim. Yaproq quyosh nurida oltindek tovlanib, yengil tebranganicha koʻkka dadil boʻy choʻzib turardi.

1962

№	Muallifning boshqa asarlari
1	Qiyomat qarz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 15690
2	Sovgʻa (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 12104
3	Yoz yomgʻiri (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 9732
4	Odam boʻlish qiyin (roman) [Oʻlmas Umarbekov] 8761
5	Qizimga Maktublar [Oʻlmas Umarbekov] 5399
6	Qiyomat qarz (drама) [Oʻlmas Umarbekov] 4205
7	Sevgim-sevgilim (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 3627
8	Urush farzandi (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 2639
9	Charos (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2505
10	Hayot qoʻshigʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 2019
11	Kimning tashvishi yoʻq (qissa) [Oʻlmas Umarbekov] 1939
12	Mening oʻgʻilbola jiyanim (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1863
13	Soat (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1798
14	Gul sotuvchi qiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1667
15	Qaytar dunyo (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1641
16	Yulduzlar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1621
17	Ёз ёмғири (қисса) [Oʻlmas Umarbekov] 1582
18	Қизимга Мактублар [Oʻlmas Umarbekov] 1580
19	Abdulla qovunchi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1533
20	Bahor (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1520
21	Boboyongʻoq (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1480
22	Ota va oʻgʻil (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1465
23	Nomus (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1459
24	Boʻribosar (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1445
25	Bahor nafasi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1411
26	Koʻk daftarning siri (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1366
27	Qirqqiz (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1363
28	Garov (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1356
29	Oyning oltin oʻrogʻi (hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1332
30	Hotamtoy (Ertaknamo hikoya) [Oʻlmas Umarbekov] 1271

№	Eng ko‘p o‘qilganlar
1	Gʻazallar, ruboylar [Zahiriddin Muhammad Bobur] 72867
2	Yulduzlar mangu yonadi (qissa) [Togʻay Murod] 67039
3	Sobiq (hikoya) [Said Ahmad] 50986
4	Qorakoʻz majnun (hikoya) [Said Ahmad] 48254
5	Guliston [Sa’diy] 44679
6	Gʻazallar [Nodira] 44073
7	Ot egasi (hikoya) [Shukur Xolmirzayev] 33090
8	Yulduzli tunlar (I- qism) [Pirimqul Qodirov] 32479
9	Мусульманские имена (част... [Ibn Mirzakarim al-Karnaki] 32330
10	Hikmatga toʻla olam (gʻazal, ruboiy... [Sa’diy Sheroziy] 27401

Tavsiya qilamiz