
Linza
Linza (nem. Linse, lot. lens - yosmiq; ikki tomoni qavariq shisha) -1) optikada - ikkala tomoni sferik (yo'i boshka shakldagi) sirtlar bilan chegaralangan shaffof jism; yorugklik oqimi shaklini o'zgartirib beradi. Asosan, optik sistemalarning asosiy elementlaridan biri hisoblanadi. L., ko'pincha, shishadan tayyorlanadi; inf-raqizil nurlar yo'i ultrabinafsha nurlar uchun shaffof moddalar (kvars, flyuorit va b.) dan tayyorlanadi. L. sirtining ko'rinishi ko'pincha sferik, maxsus L.larda esa sferik bo'lmasligi ham (mas, silindrik) mumkin. Odatda, sferik sirtlar bilan yo'i bitta sferik sirt va bitta yassi sirt bilan chegaralangan L.lar keng qo'llanadi. Shak-liga ko'ra, L.lar qavariq va botiq xillarga bo'linadi. Sferik sirtlarning S, va S2 markazlari orqali o'tgan MM, to'gkri chiziq L.ning bosh optik o'qi, O nuqta optik markazi deb ataladi. L.ning optik markazi orqali burchak ostida o'tuvchi har qanday to'gkri chiziqlar L.ning qo'shimcha optik o'qlari deyiladi.
L.ni ko'plab prizmalarning yigkindisi deb tasavvur qilish mumkin (4-rasm). Qavariq L.lar parallel nurlar dastasini yigkib beradi [ularni yigkuvchi (musbat) L.lar deyiladi]; Botik L.lar yorugklikni har tomonga tarqatib yuboradi [ularni tarqatuvchi (manfiy) L.lar deb ataladi]. Parallel nurlarni musbat L.larda bir nuqtada -L.ning bosh fo'usida, manfiy L.larda esa (tarqalayotgan nurlarni) L.ning mavhum bosh fo'usida yigkish mumkin. Manfiy L.larda buyumning mavhum tasviri, musbat L.larda haqiqiy, ammo teskari tasviri oli-nadi. L.ning optik markazidan fo'u-sigacha bo'lgan masofa L.ning fo'us masofasi deyiladi. Optik asboblarda, L.larning optik aberratsiyasi tufayli, bir necha L.lar ishlatiladi; 2) akustikada- tovush yo'nalishini o'zgartira oladigan (tovushni fo'uslaydigan) qurilma. Optik L. kabi akustik L. ham ikki ish sirti bilan chegaralanadi. Bu ikki sirtning sindirish ko'rsatkichi asosiy tav-sifi bo'ladi. Shu sababli L. materiali shaffof bo'lganida uning to'lqin qarshiligi muhitning to'lqin qarshili-giga yaqin bo'lishi shart. Akustik L. kattiq, suyuq, gazsimon moddadan iborat bo'lishi mumkin. Havoli L.lar radioapparaturalarda, qattiq va suyuq L.lar defektoskopiyada, tibbiyot diagnostikasida qo'llanadi, shuningdek, ultra-tovushdan foydalanish (texnika va biologiya)da uni konsentratsiyalash (yigkish) uchun ishlatiladi. [1]

Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
