


Mars.

Mehvar tasnifi 
Katta yarim o'qi  227,936,637 km
1.52366231 AB
Perimetri 1,429,000,000 km
9.553 AB
Ekssentrisiteti 0.09341233
Perigeliy 206,644,545 km
1.38133346 AB
Afeliy 249,228,730 km
1.66599116 AB
Siderik davri  686.9600 kun
(1.8808 Yer yili)
Sinodik davri  779.96kun
(2.135 Yer yili)
o'rtacha orbital tezligi
24.077 km/soniya
Eng katta orbital tezligi
26.499 km/soniya
Eng kichik orbital tezligi
21.972 km/soniya
Chekinish  1.85061
(5.65 (Quyoshekvatoriga nisbatan))
Orbital tugun uzunligi
49.57854
Perigeliy argumenti
286.46230
Tabiiy yo'ldoshlari soni
2
Quyoshdan uzoqlik masofasi
1.52 AB

Fizik tasnif 
Ekvatorining diametri
6,804.9 km
(0.533 (Yer))
Qutbiy diametri  6,754.8 km
(0.531 Yer)
Siqiqligi  0.00736
Maydoni  144,798,465 km 2
(0.284 (Yer))
Hajmi 1.631810 11 km 3
(0.151 (Yer))
Massasi 6.418510 23 kg
(0.107 (Yer))
Zichlik 3.934 g/sm 3
Tortish kuchi (ekvatorda)
3.69 m/s 2
(0.376 g)
Birinchi kosmik tezlik
5.027 km/s
Siderik sutka  1.025957 kun
(24.622962 soat)
Aylanish tezligi  868.22 km/soat
(ekvatorda)
Ekliptikaga ogkish burchagi
25.19
Rektassenziya
(Shimoliy qutb uchun)
317.68143
(21 soat 10 daq 44 s)
Deklinatsiya  52.88650
Albedo 0.15
Sirtidagi harorat
- min
- o'rta
- max  133 K (140 C)
210 K (63 C)
293 K (20 C)

Atmosfera tasnifi

Atmosfera bosimi0.7-0.9 kPa
Karbonat angidrid
95.32%
Azot 2.7%
Argon 1.6%
Kislorod 0.13%
Uglerod mono'sidi
0.07%
Suv bugki  0.03%
Azot o'sidi  0.01%
Neon 0.00025%
Kripton 0.00003%
Ksenon 0.000008%
Ozon 0.000003%
Metan 0.00000105%
tahrir

Mars, Mirrih - Quyosh sistemasiga kiruvchi 9ta katta sayyoralardan biri. M.ning Quyoshdan o'rtacha uzo'ligi 227,94mln. km, orbitasi Quyoshga nisbatan Merkuriy, Venera va Yer orbitalaridan keyin 4 o'rinda joylashgan. Orbita tekisligining ekliptika tekisligiga ogkmaligi t= 1,85. M.ning o'rtacha radiusi 3388 km, massasi 6,4-1023 kg, uning Quyosh atrofida siderik aylanish davri 686,730sutka va o'z o'qi atrofida aylanish davri esa 24 soat 37 min. 23s. Orbitasining ekssentrisiteta kattaligi (ye = 0,0934) tufayli Quyoshgacha bo'lgan masofasi 40 mln. km atrofida uzayib va qisqarib turadi. Sayyora ekvatorining o'z orbitasi tekisligiga ogkmaligi (2448') bo'lganligi uchun fasl o'zgarish hodisasi kuzatiladi. M. Yerdan uzoqligi bo'yicha Oy va Veneradan keyin 3 o'rinda turadi.
M.ning Yerga eng yaqin kelish davrlari M.ning ro'para turishi deb ataladi. Bunda M. va Yer Quyosh markazidan o'tadigan bir to'gkri chiziq yaqinida joylashgan bo'ladi. Bu taxm. har 780 sutkada bir marta takrorlanib turadi. M. bilan Yer orasidagi masofa eng kichik bo'lgan paytlarini M.ning buyuk ro'para turishi deyiladi. U har 15-17 yilda takrorlanib turadi. Bunda M. bilan Yer orasidagi masofa 60 mln. km dan ortmaydi. Bunday vaktlarda M.ni teles-koplar yordamida kuzatish juda qulay hisoblanadi.
Teleskoplarda ko'rinadigan M.ning sathi qizgkishsariq va qoramtir sohalari "dengizlar", yorugk sohalari "qitlalar" va qutblari yaqinidagi oq dogklari M.ning qutb "qalpo'lari" deb nomlanadi.
M. sirtining birinchi haritalari 19-a. o'rtalarida chop etilganligiga qaramay, uning aniq haritasi "Mars" va Mariner kosmik apparatlari yordamida olingan fotosuratlar asosida tuzilgan.
1877 y.da italyan astronomi Skiaparelli M. sirtida kuzatgan qoramtir to'gkri chiziqlar, u o'ylagan "kanallar" bo'lmay, aslida ketma-ket joylashgan mayda qora dogklar ekanligi aniqlandi. Kosmik apparatlar M.ning sirtida diametri 5 km dan kam bo'lgan juda ko'p kraterlar borligini ham aniqladi. M.ning qugb qal-poqlari ikkita -pastki, yaxlagan suv (N2O) dan iborat muzliklardan va sirtqi, qalinligi uncha katta bo'lmagan (qishda paydo bo'lib, yozda erib ketadigan) karbonat angidridi (SO2) dan iborat qatlamlardan tashkil topgan. M.nyng ichki tuzilishini aks ettiruvchi matematik modellarga asosan sayyora to'rtta: radiusi 1700 km li yadrodan, qalinligi 560 km li pastki va qalinligi 1110 km li mantiyadan hamda qalinligi 30 km bo'lgan tashqi qobiq qismlardan iborat. M.da temirga boy jinslar ko'p. M. atmosferasida karbonat angidridi (SO2) uning asosiy (95%) qismini, ogkir va kimyoviy noaktiv gazlar (N2 -azot, O2 - kislorod, 