
Massa
Massa - asosiy fizik o'lcham birliklaridan biri bo'lib, materiya ning inertsion va gravitatsion xossalarini aniqlovchi skalyarkattalik. SI da massa kgda o'lchanadi.
Massa (lot. massa -katta tosh; bo'lak) (fizikada) - jismning inertlik va gravitatsion xususiyatlarini ifodalovchi fizik kattalik. M. tushunchasini fanga birinchi bo'lib I. Nyuton 1687 y.da "Natural falsafaning matematik asoslari" nomli asarida olib kirgan. Har qanday jism unga boshqa jismlar talsir etmaguncha tinch yo'i to'gkri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. Jismlarning bu xususiyati inertlilik deb ataladi. Jism inertliligining o'lchovi -inersion M. Berk sistemani tashkil etuvchi ikki jism faqat o'zaro talsirlashadi. At vakt mobaynida birinchi jism tezligi Di, va ikkinchi jism tezligi Di, ga o'zgargan bulsin. Nyuton qonunlariga asosan mt&v=-t2Di, bo'ladi, bunda t, va t2 -koeffitsiyentlar. At o'zgarsa, unga mos ravishda Di, va Di2 lar ham o'zgaradi, lekin /i, va t2 o'zgarmas kattalik bo'lib qolaveradi, /i, va t2 lar faqat birinchi va ikkinchi jismlarning o'ziga bogkliq bo'lganligi uchun ular inersion M.lar deb ataladi. Ammo jism faqat inersion xususiyatlarga ega bo'libgina qolmay, atrofidagi fazoda gravitatsiya maydonini vujudga keltiradi. Bu maydon o'z xususiyatlari bo'yicha zaryadlangan jism hosil qilgan elektrostatik maydonga o'xshaydi. Gravitatsiya maydonini vujudga keltiruvchi zaryad gravitatsion zaryad yo'i gravitatsion M. deb ataladi. Nyutonning butun olam tortishish qonunita asosan, Yerning gravitatsiya maydoniga, mas, Yer sirti yaqinida joylashgan jismga Yerning tortishish kuchi talsir etadi.
Tinch holatdagi M.si nolga teng bo'lgan zarralar ham bor. Mas., (foton lar), ammo bunday zarralar tinch holatda mavjud bo'lmaydi, paydo bo'lgan ondayoq s tezlik bilan harakatlana boshlaydi. [1]

Belgilanishi



Belgisi: m (ingl. m -mass)
SI da: kilogramm, kg
Boshqa kattaliklari: tonna t, gramm g, karat Kt va boshq.
o'lchov asboblari: tarozilar
Xossalari
E = mc^2
E - energiya, m -massa, c - yorugklik tezligi

Havolalar
   (ruscha)
Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
