
Molekular fizika
Molekular fizikaatomlar orasidagi bogklar va molekulalarning fizikxossalarini o'rganuvchi fan bo'limidir. Molekular fizikaga oid tajribalarasosan spektroskopiyayordamida kuzatiladi. Ushbu soha atom fizikasi, kimyo, fizik kimyo va kimyoviy fizikaga yaqindan aloqadordir.
Molekulyar fizika -fizikaning modsa tuzilishini va uning xossalarini shu moddaning zarra (molekula, atom, ion) lardan tashkil topganligi, bu zarralarning hamma vakt betartib harakat holida bo'lishi va ular orasida o'zaro talsir kuchlari mavjudligi asosida o'rganadigan sohasi. Har qanday modda bir turdagi juda ko'p sonli zarralardan tashkil topganligi uchun M.f. masalalarini hal etishda statistik va termodinamik usullardan foydalaniladi. M.f. ning dastlab shakllangan bo'limi gazlar kinetik nazariyasitr- Bu bo'limni rivojlantirishga J. K. Maksvell, L. Bolsman, J. U. Gibbs katta qissa qo'shdilar. Statistik usulni fizika faniga birinchi bo'lib A. Bolsman 1868-77 y.larda kiritgan. 1877-1902y.larda J. U. Gibbs uni rivojlantirib, klassik statistik fizika sohasini yaratilishiga zamin bo'ldi.
Muayyan suyuklik ayrim qattiq jismlarni ho'llashi, boshqasini esa ho'llamasligi mumkin. Buning natijasida ingichka naychalarda suyuklik sat-hi balandligining o'zgarish hodisasi, yalni kapillyarlik vujudga keladi. Molekulalarning o'zaro talsir kuchlari asosida kapillyarlik hodisalari nazariyasini yaratishda fransuz olimlariA. Klero(1743), P.Laplas (1806), T. Yung (1805), K. F. Gauss (1830-31), J. U. Gibbs va b. salmo'li qissa qo'shgan.
20-a. boshlarida M. f. taraqqiyoti o'zining yangi bosqichiga ko'tarildi. Fransuz fizigi J. Perren, A. Eynshteyn (1904), polshalik fizik M. Smoluxovskiy (1906), fransuz fiziklari P. Panjeven (1908), de-Broyl (1909) va b.ning broun harakati, A. Eynshteyn tomonidan yaratilgan broun harakati nazariyasi hamda Avogadro soninch aniqlash bo'yicha olib borilgan i.t. ishlari qator muqim xulosalar chiqarish bilan bir qatorda molekulalarning haqiqatda mavjud ekanligini isbotladi. Keyinchalik rentgen, elektron va neytron nurlari yordamida suyuk, va qattiq jismlarning tuzilishi o'rganildi. Modda tuzilishi, uning bir fazadan ikkinchi fazaga o'tishidagi o'zgarishi hamda modda tuzilishining t-raga, bosimga, elektr, magnit maydonlarga va b. para-metrlarga bogkliq ekanligi aniqlandi.
M.f.ning eng katta masalalaridan biri berilgan jismning mexanik va dialektik xususiyatlari shu jismning kimyoviy tarkibiga, uni tashkil etuvchi molekulalarning tuzilishiga va nihoyat, molekulalarning bir-biriga nisbatan qanday tartibda joylashganligiga bogkliqligini o'rganishdan iboratdir. Bu masalaning hal etilishi texnika va sanoatda zarur bo'lgan, ko'zlangan fizik xususiyatlarni o'zida mujassamlashtirgan yangi metall qotishmalar, polimer materiallar, dielektriklar, qurilish materiallari va b. hosil qilishningyangi usullarini yaratishga imkon beradi. M.f.ning jadallik bilan rivojlanishi undan statistik fizika, fizik kinematika, qattiq jism fizikasi, suyuqliklar fizikasi, fizik kimyo, molekulyar biol. kabi mustaqil bo'limlarining ajralib chiqishiga olib keldi. M.f.da erishilgan yutuqlar metallar fizikasi, polimerlar fizikasi, kristallografiya kabi sohalarning keng ko'lamda rivojlanishiga sabab bo'ldi. [1]

Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
