
Neytrino
Neytrino (ital. neutrino - neytroncha) - elektr zaryadi nolga, spini 1/2 ga va tinch holatdagi massasi nolga yaqin bo'lgan elementar zarra (v). Lep-tonlar guruhiga kiradi. Elektron N.si (ve) va myuon N.si (v^) nomlari bilan ham ishlatiladi. N. har ikki ko'rinishning o'ziga xos antineytrinosi bor (elektronniki v_, myuonniki v^ ).
Elektron va myuon zarralar birbiridan kvant sonlari (lepton zaryadlari) Le va L bilan farq qiladi, yalni L = + 1, L=b. N. o'zaro kuchli talsirda ham, elektromagnit o'zaro talsirda ham qatnashmaydi va faqat o'zaro kuchsiz talsirda ishtiro' etadi. Shuning uchun N.ni bevosita kuzatish qiyin. Quvvatli atom reaktorlari va tezlatkichlar qurilganidan so'nggina, N.ning o'ta intensiv oqimini olish va uni kuzatish imkoni tugkildi.
N. massasi juda kichik, lekin o'tuvchanlik qobiliyati katta. 1930y.da V. Pauli beta-yemirilish jarayonini o'rga-nishda juda kichik massali va spini yarimga teng bo'lgan neytral zarra bor-ligini taxmin qilgan edi. Lekin 1932 y.da J. Chedvik neytronni kashf qilganidan so'ng, E. Fermi beta-yemirilish jarayonida ishtiro' etadigan bu zar-rani "N." deb atashni taklif etdi. V. Pauli taxmin qilgan zarra 25 y.dan so'ng kuzatildi va fanda yangi - N. fizikasi, N. astronomiyasi kabi sohalar paydo bo'ldi. Aniqlanishicha, Yerning har bir kilogramm massasida uz-luksiz ravishda sekundiga 7330 ta antineytrino chiqadi. Bu N.larning man-bai Yerdagi radioaktiv moddalardir. Quyosh, yulduzlardagi termoyadro reak-siyasining mahsulotlari Koinotdagi N. (antineytrino) manbai hisoblanadi. Tajribalar natijasida N. massasi ekani mallum bo'ldi. N.ning magnit momenti juda ham kichik m(v)=10~7 sv, bu yerda sB -Bor magnetoni. Antineytrino N.ning antizarrasi bo'lganidan uning magnit momenti s(u) dan ishorasi bilan farqqiladi. Hoz. vaqtda Kuyosh N.si, yuqori energiyali kosmik N.ni qayd qilish va tekshirish yanada keng amalga oshirilmoqda. [1]

Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
