
Neytron
Neytron atomyadrosini tashkil etuvchi zarrachalardan biri bo'lib, elektr zaryadigi ega emas. Neytron bitta yuqori va ikkita quyi kvarkdaniborat. 1932-yili James Chadwick tomonidan kashf etilgan. [1]

Fizik xossalari
Neytron (ing. neitron, lot. neuter - unisi ham, bunisi ham emas) -tinch holatdagi massasi 1,67- 10~24 g, spini 1/2, radiusi 1,23 * 10^23sm, magnit momenti 1,913 yadro magnetoniga teng bo'lgan elektr jihatdan neytral (elektr zaryadi nolga teng) elementar zarra; atom yadrosining tarkibiy qismi. Proton kabi N. ham nuklon deb yuritiladi. Barionlar guruhiga kiradi. N.ni J. Chedvik kashf etgan (1932). Er-kin holda N. uzo', vaqt yashay olmaydi: o'rtacha yashash davri t= 16min. N.ning yarim parchalanish davri 11,7 min., shu vaqt davomida u proton, elektron va antineytrinoga aylanadi.
1956 y.da N.ning antizarrasi -antineytron topildi. Uning massasi N. massasiga teng, magnit momenti esa qaramaqarshi ishorali, yalni musbat. Antineytron radioaktiv bo'lib, u antiproton, pozitron va neytrinoga parchalanadi. N. markazida qandaydir zaryadli "o'zak" mavjud. Bu o'zak atrofida qarama-qarshi zaryadli aylanuvchi qatlam bor, lekin bir butun holda N. elektr neytral zarradir. N. energiyasiga ko'ra ultrasovuq (10~7 eV gacha), juda sovuq (10~7-10~4 eV), sovuq (1(N- 5-10-3 eV), issiq (510 3-0,5 eV), rezonans (0,5-10 4eV), oraliq (104-105eV), tez (105-108eV), yuqori energiyali (108-10|0 eV) va relyativistik (4YU10 eV) bo'ladi. Energiyasi 105 eV gacha bo'lganlari sekin N. deyiladi.
N.lar fanning turli sohalarida keng qo'llaniladi. N.lar ham boshqa radioaktiv nurlar singari organizmga biologik talsir ko'rsatadi. N. xususiyatlaridan tibbiyotda (Mas, neytronoterapiya), geologiyada (neytron karotaj va b.) keng foydalaniladi. Maxsus usullar (Mas, radioaktivatsion usul) yordamida N.ni aniklab, moddalarning tarkibi o'rganiladi. [2]

Neytron massasi 1,67492729(28)10-27 kg, [3] o'rtacha yashash vaqti 885.7(8) s (erkin neytron uchun), spini dir.
Manbalar
A1935 Nobel Prize in Physics
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
AParticle Data Group's Review of Particle Physics 2006

k * m * t
Elementar zarrachalar

Fermionlar: Kvarklar: Yuqori  quyi  Gkalati  Mahliyo  Ost  Ust | Leptonlar: Elektron  Muon  Tau  Neytrinolar
Bozonlar: Kalibrli bozonlar: Foton  W va Z bozonlari  Gluon
Hali kuzatilmagan zarrachalar: Higgs bozoni | Graviton | Boshqa gipotetik zarrachalar
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
