
Nurlanish
Nurlanish - 1) erkin elektromagnit maydon hosil bo'lish jarayoni. Erkin, yalni nurlangan elektromagnit maydonning o'zi qam "N." termini bilan ataladi; 2) radiodiapazondagi elektromagnit to'lqinlarning gkalayonlanishi va fazoda tarqalishi. Bunda o'zga-ruvchan to' yo'i zaryadlar energiyasi fazoda tarqalayotgan elektromagnit to'lqinlar energiyasiga aylanadi (q. Radioto'lqinlar); 3) tabiiy sharoitda tirik organizmga infraqizil, ko'rinadigan va ultrabinafsha nurlarning biologik talsiri. Tirik organizm kos-mik nurlar va ion nurlari bilan ham nurlanadi. Davolash maksadida tirik organizm ultrabinafsha, ultrayukrri chastotali nurlar bilan sunliy nurlantiriladi. N.ning total (to'la), lo'al (qisman), tez (qisqa vaqt ichida), xronik (uzoq vaqt davomida), tashqi, ichki va b. xillari mavjud. Nurlarning biologik talsiri N. dozasi, xili, energiyasi va organizmning fiziologik holatiga bogkliq.
N.dozalari - nurlarning biror muhitga talsirini belgilovchi miqdorlar. Bir necha turlari mavjud. Yutilgan doza -nurlanayotgan muxitning massa birligiga yutiladigan N. energiyasi; ionlashtiruvchi nurlar (rentgen 7-nurlar, a -va r -zarralar, neytronlar, kosmik nurlar va h. k.)ning muhitda yutilgan dozalari radlarda ifodalanadi. Nurlantirish dozasi - N. miqdorini ifodalaydigan va havoning tonlanishi bilan o'lchanadigan miqdor, rentgen va u-nurlari rentgenlarda, boshqa ionlashtiruvchi nurlar esaberlarda ifodalanadi. Biologik doza - nurlarning organizmga biologik talsirini ifodalovchi miqdor; ber (rentgenning biologik ekvivalen-ti)larda o'lchanadi. Integral doza- nurlanayotgan hajm bo'yicha to'la yutilgan ionlashtiruvchi nurlarning umumiy dozasi; gramm-rentgen yo'i gramm-radlarda o'lchanadi. Vaqt birligidagi N. doza quvvati deyiladi. Balzi N. dozalarining qiymatlari: tabiiy fon (kosmik nurlar, muhit va odamni o'rab olgan radioaktivlik)ning N. dozasi 0,1 ber/yil; nur kasalligiga olib kela-digan N. dozasi - 400 -500 ber; terapiyada qo'llaniladigan N. dozasi 10000 ber gacha (yana q. Dozimetrax asboblar, Dozimetriya, Dozimetriya nazorati).[1]

Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
