
Proton
Proton- musbat zaryadlangan barqaror elementar zarracha. Barcha moddaatomlarining asosiy massasini protonlar tashkil qiladi.
Proton (yun. protos -birinchi), r - musbat elektr zaryadi u=1,602191710~" Kl ga ega barqaror elementar zarra. Tinch holatdagi massasi tr = 1,672610~27 kg ga, spini 1/2 ga va magnit momenti sr=2,792782 syad ga (syad -yadro magneto-ni) teng. P. kuchli, elektromagnit, kuch-siz va gravitatsion o'zaro talsir ja-rayonlarida qatnashadi va u barionlar sinfiga kiradi; Fermi -Dirak statistikasiga bo'ysunadi. U vodorodning eng yengil izotopi - protiyning yadrosi hisoblanadi.
P. barcha kimyoviy elementlar atomining yadrosi tarkibiga kiradi. Yadrodagi P.lar soni kimyoviy elementning atom raqamini, yalni D. I. Mendeleyev davriy sistemasitsags o'rnini bildiradi. Chunonchi, vodorod atomi yadrosi 1 ta P.dan tashkil topgan. P. - birlamchi kosmik nurlarning asosiy qismi. Zaryadlangan zarralar tezlatkichlarida olingan P. dastalari yadro fizikasi va elementar zarralar fi-zikasida asosiy tajriba quroli hisoblanadi. Radioaktivatsiya tahlilida, shuningdek, radioaktiv izotoplarni olishda P.dan foydalaniladi.
Tabiatda P.ga antizarra hisoblanuvchi antiproton ham mavjud. Antiprotonning hamma zaryadlarining ishorasi P. zaryadlariga teskari bo'ladi.
P. haqidagi tasavvur 1910 y.larda barcha yadrolar vodorod atomi yadrosidan tuziladi, degan gipoteza tarzida yuzaga keldi. 1919-20y.larda E. Rezer-ford boshka elementlardan a-zarralar urib chiqargan vodorod yadrolarini tajribada kuzatdi va u 20-y.larda fanga "P." terminini kiritdi. Elementlar tartib rakamlarining atom massalaridan kichikligi haqidagi masala neytronning topilishi bilan 1932 y.da uzil-kesil hal qilindi. [1]

Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

k * m * t
Elementar zarrachalar

Fermionlar: Kvarklar: Yuqori  quyi  Gkalati  Mahliyo  Ost  Ust | Leptonlar: Elektron  Muon  Tau  Neytrinolar
Bozonlar: Kalibrli bozonlar: Foton  W va Z bozonlari  Gluon
Hali kuzatilmagan zarrachalar: Higgs bozoni | Graviton | Boshqa gipotetik zarrachalar
Manbalar
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
