
Reaktiv dvigatel
Reaktiv dvigatel -ish jismi (odatda, yonilgki yonishidan hosil bo'ladigan gazeimon moddalar) oqimi hisobiga reaktiv kuch (tortish kuchi) hosil qiladigan dvigatel. R.d.da turli xil energiya (issiqlik, yadro, quyosh va elektr energiyasi, kimyoviy energiya)ning mexanik energiyaga aylanishi hisobiga ish jismi oqimining kinetik energiyasi vujudga keladi, bundan tashqari, ish jismi dvigateldan otilib chiqqanda aks kuch paydo bo'lib, dvigatelni itaradi (racmga q.). Shuning uchun R.d.ni murakkab yaxlit tizim deyish mumkin. Bu tizim birlamchi (dastlabki) energiya manbai (Mas, quyosh energiyasi), ish jismi va energiyani bir turdan ikkinchi turga aylantiruvchi qurilma (yalni R.d.ning o'zi) dan iborat bo'ladi.
Reaktiv harakat tushunchasi qadimdan mallum. Geron yaratgan sharni R. d.ning ajdodi deyish mumkin. 10-a.dan Xitoyda poroxli raketalar paydo bo'ldi va Sharkda, keyinchalik Yevropada mushakbozlik, signal va jangovar raketalar sifatida bir necha asr mobaynida qo'llanilib keldi. Va, nihoyat, 20-a. boshiga kelib (1903) K.E. Siolkovskiy suyuq yonilgkili R.d.ning asosini taklif etdi. R. Goddard 1926 y. suyuq yonilgkili raketalarni uchirdi. V. P. Glushko jahonda birinchilar katorida suyuklikli reaktiv dvigatelni yaratdi. Uning rahbarligida elektrotermik R.d. yaratildi va sinaldi. 2-jahon urushi (1939-45) yillarida havoreaktiv dvigatellari samolyotlarga o'rnatildi. Urushdan keyingi yillarda elektr raketa dvigatellari va yadro raketa dvigatellari yaratildi. R.d. borgan sari takomillashtirilib borilmo'da.
R.d. ishlayotgan paytda atrofdagi muhit (havo)dan foydalanishi yo'i foydalanmasligiga karab, 2 asosiy guruhga bo'linadi. Atrofdagi havodan foydalanadigan R.d. havoreaktiv dvigateli, foydalanilmaydigani raketa dvigateli (RD) deb ataladi. Barcha havoreaktiv dvigatellarida energiya manbai - yonilgigina dvigatel bortida bo'ladi, ish jismining anchagina qismi (havo) esa atrof muhitdan olinadi. RD da esa ish jismining barcha komponentlari uning bortida bo'ladi. R. d. texnika (aviatsiya, kosmonavtika va b.) da qo'llanadi. [1]

Manbalar
Ao'zME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
