
Spektr


Kamalakdagi spektr.

Spektr (lot. spectrum -"ko'rinish") kontinuumichida o'zgaruvchi xususiyatlar to'plamidir. Optikadan bir misol qilib kamalakni olish mumkin: undagi ranglar (yorugklikxususiyatlari) uzluksiz o'zgarib boradi. Yorugklik spektrini spektroskopiya fani o'rganadi.
Spektr (lot. spectrum -tasavvur, tasvir) (fizikada) - 1) tizimni yo'i jarayonni tavsiflovchi birorbir fizik kattalikning barcha qiymatlari majmui. S. diskret (uzlukli) va uzluksiz bo'ladi; 2) birorbir nurlanishda mavjud bo'lgan to'lqin chastotalari majmui; 3) har bir yo'nalishda muayyan uzunlikli yo'i chastotali monoxromatik to'lqin tarqaladigan qilib ajratilgan elektromagnit nurlanish; 4) ekran, fotoplastinkadagi tasvir; 5) elektromagnit nurlanish ko'rinadigan yorugklikdan iborat bo'lganda S. hosil qiladigan rangli yo'l. Turli xil nurlanishlarning modda tomonidan yutilish va chikarish S.lari, elektromagnit to'lqinlar o'zgaruvchan to'larining chastota S.lari, Quyosh xromosferasining S. va b. ko'pgina S.lar o'rganilgan. Bu ishlar optik spektral asboblar, to'lqin va chastota o'lchagichlar va b. yordamida amalga oshiriladi. Ko'pincha tebranish chastotasi S.idan foydalaniladi. Tebranishning tabiatiga qarab elektromagnit tebranishlar Si, akustik S, optik S. xillari mavjud. Elektromagnit tebranishlar Si, ayniqsa, optik diapazondagisi (to'lqin uz. 103-10~3 mkm) yetarli daraja o'rganilgan. Optik S.ning chiqarish (oblyektdan yorugklik chiqayotganda hosil bo'ladi), yutilish (moddadan yorugklik o'tayotganda hosil bo'ladi), sochilish va qaytarish jarayonlarida sodir bo'ladigan xillari bor. U kimyoviy taxlidda, atom va molekulyar fizikada va b.da qo'llanadi. Tebranish Si chizikli va tutash xillarga bo'linadi. Chizikli S. chastotalari birbiridan mallum kattalikda farq qiluvchi garmonik tebranishlarni, tutash S. esa chastotalari turlicha bo'lgan garmonik tebranishlarni o'z ichiga oladi.
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
