
Spektroskopiya


Yorugklikning shaffofprizmadan o'tishi uning ranglarga ajralishiga olib kelishini ko'rsatuvchi tarx.

Spektroskopiyamateriya va nurlanishorasidagi bogkliqlikni o'rganuvchi ilmiysohadir. Tarixan, spektroskopiya oq yorugklikning shaffof jismlardan o'tayotib, to'lqin uzunliklari turli bo'lgan ranglarga ajralishini kuzatishdan boshlangan. Keyinchalik ushbu konsept nafaqat ko'rinuvchi yorugklik, balki har qanday elektromagnit nurlanishning modda bilan o'zaro talsirlanishini o'z ichiga qamrab oldi. Spektroskopik mallumot odatda spektryordamida beriladi.
Spektroskopiya(spektr va... skopiya) -fizikaning elektromagnit nurlanish spektrlarini o'rganuvchi bo'limi. S. usullari bilan atom, molekulalarning energiya sathlari, ulardan hosil bo'lgan makroskopik tizimlar va energiya satqlari orasidagi kvant o'tishlar o'rganiladi. Bular moddaning tuzilishi va xossalari to'gkrisida muhim mallumotlar beradi.
S.ning paydo bo'lishi (I. Nyuton birinchi bor Quyosh nurlarini spektrga ajratgan vaqti) 1666 y.larga to'gkri keladi. Asosan, 19-a.ning boshidan spektral sistematik ravishda o'rganilgan. S. mallum belgilarga ko'ra, mas, elektromagnit to'lqinlarning to'lqin uzunligiga ko'ra radiospektroskopiya (radioto'lqin sohasi), optik spektroskopiya, rentgen spektroskopiyasi va h.k., tekshirilayotgan tizimlarning xiliga qarab atom spektroskopiyasi, molekulyar spektroskopiya va b. bo'limlarga bo'lib qaraladi.
Atom S.si spektrlarni tahlil qilish yo'li bilan atom elektronlari qobiqlarining tuzilishini aniqlash; spektral chiziqlarning o'ta nozik strukturasini o'rganish orqali atom yadrolarining momentlari haqida mallumotga ega bo'lish; spektral chiziqlarning ravshanligi, yutilishi, kengayishi va surilishi orqali atomlar hosil qilgan muhitning xossalarini o'rganish bilan shugkullanadi. Kristallar S.si da kristallardagi energetik holatlar va ular orasidagi o'tishlarni o'rganuvchi muhim usullar karaladi. S. elektronli va fononli (panjaraning kvantlangan tebranishlari) bo'ladi. Mole kul yar S. - har xil jism molekulalaridan tuzilgan murakkab gaz, suyuqlik va qattiq holatdagi moddalarning spektrlarini tekshiradi. Rentgen nurlari S.si moddaning elektron tuzilishini yutilayotgan, chikayotgan rentgen nurlari spektrlari hamda fotoelektron nurlanish spektrlari orqali o'rganadi.
Yadro S.si S.ning alohida tadqiqot sohasi hisoblanadi. U atom yadrosining tuzilishi, yadro kuchlari va yadroning turli xossalarini o'rganadi. Yadro S.sini alfa, beta va gamma S.si deyish ham mumkin.
Havolalar
Molekular spektroskopiyaZiyoNetda
Timeline of Spectroscopy(spektroskopiya tarixi)
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
