
Vodorod

Vodorod (H) 
Atom raqami
1
Ko'rinishi 
hidsiz, takmsiz va rangsiz gaz
Atom xossasi 
Atom massasi
(molyar massasi) 
1,00794 m. a. b. (g/mol)
Atom radiusi
79 pm
Ionlashish energiyasi
(birinchi elektron)

1311,3 kJ/mol (eV)
Elektron konfiguratsiyasi

1s 1
Kimyoviy xossalari

Kovalentlik radiusi

32 pm
Ion radiusi 
54 (1 e) pm
Elektrmanfiylik
(Poling bo'yicha)

2,20
Elektrod potensiali

o'sidlanish darajasi

1, 1
Termodinamik xossalari

Zichlik
0,0708(-253 C da) g/sm
Solishtirma issiqlik sigkimi

14,267 J/(K mol)
Issiqlik o'tkazuvchanlik

0,1815 Vt/(m K)
Erish harorati
14,01 K
Erish issiqligi
0,117 kJ/mol
Qaynash harorati
20,28 K
Qaynash issiqligi

0,904 kJ/mol
Molar hajm
14,1 sm/mol
Kristall panjarasi

Panjara tuzilishi

geksagonal
Panjara davri
3,750 u
Panjara/atom nisbati

1,731
Debye harorati 
110,00 KVodorod(Hydrogenium), H-Mendeleev davriy sistemasining birinchi guruhiga mansub kimyoviy element; at. m. 1,00797. Odatdagi sharoitda rangsiz, hidsiz gaz bo'lib, talmi yo'q. Metallarga kislotalar talsir ettirilganida yonuvchi gaz ajralishi 16- va 17-a. kimyogarlarining asarlarida ko'p eslatib o'tiladi. 1766 y.da ingliz kimyogari G. Kavendish ajralayotgan gazni yigkib tekshirib, "alangalanuvchi havo" deb atadi va ana shu gaz flogiston bo'lsa kerak, deb o'yladi. 1783y.da A. Lavuaze suvni analiz va sintez qilish yo'li b-n uning tarkibi murakkab ekanini isbot etdi. 1787 y.da esa "alangalanuvchi gaz"ni yangi element deb talrifladi va unga hoz. hydrogene (yun. hydro-suv va gennao-tugkdiraman) nomini berdi. Ruscha "V." nomini 1824 y.da M. F. Solovev taklif etgan.
V. tabiatda keng tarqalgan bo'lib, Yer po'sti (litosfera va gidrosfera) dagi miqdori ogkirligi bo'yicha 1%, atomlar soni bo'yicha 16% ni tashkil etadi. Yerda eng ko'p tarqalgan birikma - suv (ogkirligi bo'yicha 11,19% V.) tarkibida hamda ko'mir, neft, tabiiy gazlar, tuproq, shuningdek, hayvon va o'simlik organizmlari (yalni oqsillar, nuklein kislotalar, yogklar, uglevodlar va b.) tarkibida uchraydi. V. erkin holda juda kam, tabiiy gazlarda ozgina, atmosferada juda oz bo'ladi. Yer atrofida protonlar oqimi sifatida Yerning ichki ("proton") radiatsion mintaqasini hosil qiladi. Fazoda eng ko'p tarqalgan element hisoblanadi. Plazma sifatida Quyosh va ko'pchilik yulduzlar ogkirligining yarmini, yulduzlararo muhit hamda gaz tumanliklarining asosiy qismini tashkil etadi. Bir qator sayyoralarda N2sifatida erkin hodda, metan SN4, ammiak NH3, suv N2O, =SN, =NH, -ON, =SiH, =RN va b. radikallar sifatida uchraydi.
Oddiy V. ikki barqaror izotop: yengil V. yo'i protiy ('N) va ogkir V. yo'i deyteriy (2N yo'i D) lardan iborat. Tabiiy birikmalarida bir atom 2N ga o'rtacha 6800 ta 'N to'gkri keladi. Radioaktiv izotopi - o'ta ogkir V. yo'i tritiy (3N yo'i T) sunliy yo'l b-n olingan. Buning yarim yemirilish davri T1/2=12,262 y. Tabiatda tritiy kosmik nurlar neytronlarining talsirida azotdan hosil bo'ladi. Juda beqaror izotopi 4N ham olingan. V. atomi boshqa elementlarinikiga nisbatan oddiy bo'lib, yadro va bitta elektrondan iborat. Elektronning yadro b-n bogklanish energiyasi (ionizatsiya potensiali) 13,595 eV ga teng.
V. mallum moddalar ichida eng yengili bo'lib (havodan 14,5 baravar yengil), zichligi 0,0899g/l (0 va 1 atm). V. -252,6 da qaynaydi (suyuqlanadi) va - 259,1 da suyuqlanadi (qotadi). Barcha gazlar ichida V. eng ko'p issiq o'tkazuvchandir (0 va 1atmda 4,16-10 -* kal/sm sek. grad). V. suvda kam eriydi (20 va 1 atmda 0,0182 ml/g), lekin metallar (Ni, Pt, Pd va b.) da, ayniqsa palladiyda yaxshi eriydi.
Oddiy sharoitda molekula holidagi V. faol emas, bunday holda faqat metallmaslar b-n (ftor, nur talsirida xlor b-n ham) birika oladi. Qizitilganda ko'pgina elementlar b-n birikadi. Atom holidagi V. molekula holidagi V.ga nisbatan kimyoviy jihatdan juda faol hisoblanadi. V. kislorod b-n suv hosil qiladi: N2+1/2O2=N2O; bunda 68,3174 kkal/mol issiqlik ajraladi (25 va 1atm.). Odatdagi sharoitda reaksiya sekin, 550 dan yuqorida esa portlash b-n boradi. Vodorod-kislorod aralashmasining portlash chegaralari 4dan 92% N2 gacha, vodorod-havo aralashmasiniki esa 4dan 74% N2 gacha (2hajm N2 va 1 hajm O, aralashmasi qaldiroq gaz deb ataladi). V. o'sidlardan kislorodni tortib ola olishi sababli ko'pgina metallarni qaytarish maqsadlarida ishlatiladi.
CuO+H,=Cu+H2O; Fe3O4+4H>3Fe+4H2OL. galogenlar b-n galogenvodorodlar hosil qiladi, mas.,N2+S12=2NS1. Bunda ftor b-n portlash orqali, xlor va brom b-n nur yo'i qizdirish orqali birikadi, yod b-n esa faqat qizdirilganida reaksiyaga kirishadi. V. azot b-n birikib, ammiak hosil qiladi: 3H,+N2=2NH3.