[IMG]
men.pn
ga kerak.
Lekin mening esimda bor edi. Umarbekov xotinim tumanda yo`lga chiqib, sarson bo`lib qolmasin, siz shu erda qolib unga poezdda ketayotganimni albatta xabar qilib qo`ying, deb qayta-qayta iltimos qilganidan, demak, birga ketmas ekanmiz-da, deb tushunib bu gapni aytmagan edim.
	Bugungi poezdda Andijonga kelib olinglar. Telefon qilib aytaman. Kutib olishadi,  dedi.
Unga bugun poezdda borishning iloji yo`qligini, Chust orqali keladigan poezd Namanganga kirmay Chortokdan Uchqo`rg`onga burilib, keyin Andijonga etmay turib Xarko`p qishlog`idagi Ikkinchi Andijon stanstiyasiga kelishini, qarshisidan keladigan har bir qalang`i-qasang`i sostavga qo`l qovushtirib, yo`l beradigan, juda noshud, juda epsiz poezd ekanini tushuntirdim.
	Bir kun ming kun bo`lmas. Ertaga sen ketgan poezdga chiqamiz,  dedim.
Saksoninchi yillarning boshlarida bo`lsa kerak, yozuvchilarning ijod uyida berilib ishlayotgan paytlarim. Ko`p qora kunlardan keyin endi tinchgina yashayman, deganimda Saidaxon olamdan o`tib, bittagina qizim bilan ikkavimiz mung`ayib qoldik.
Ish bilan, yozuv-chizuv bilan ovunaman. Tirikchilikdan nolimayman. Mehnatimga yarasha qalam haqi olib turibman.
Qizimni uzatganman. Nevara ham ko`rganman. Ijod bog`ida tinchgina u-bularni yozib, betashvish yurgan paytlarim edi.
Uyushmamizning raisi Yashin aka men bilan gaplashish uchun atayin kepti. U gapni uzoq aylantirib, oxiri Abdulla Qahhorning bog`ini siz sotib oling, deb qoldi.
	Uni akademiyaning prezidenti Salohiddinov sotib olgan edi. Ikki-uch kundan beri ko`rinmay qoldi.
	Yuqoridagi eng katta aka, bu bog`da faqat yozuvchi yashashi kerak, Salohiddinovga yotig`i bilan aytinglar, ko`chib ketsin, dedilar.
	Nima uchun men bu bog`ni olishim kerak. Mendan boshqa yozuvchi yo`qmi?  dedim xayron bo`lib.
	Ularning puli yo`q. Har qalay sizning belingiz baquvvat.
	Cho`ntagimdagi pullarni sanab yurgan ekansizlar-da.
Yashin aka nima deyishini bilmay o`ng`aysiz bir holga tushdi.
	Bekorga ovora bo`libsiz, oqsoqol. Kibriyo opa boqqa allaqachon xaridor topib qo`ygan. O`rta osiyo va Qozog`iston musulmonlarining diniy nazorati raisi muftiy Ziyovuddinxon Boboxonov odamlari bilan kelib qaerga azon aytadigan minora, qaerga yozlik minbar qiligani mo`ljallab ketishdi.
Yashin akaning bu gapdan xabari yo`q ekan bo`shashib qoldi. Ijod uyi direktorining kabinetiga kirib qaergadir telefon qilmoqchi bo`ldi, bo`shashib qaytib chikdi.
	Kattamiz band ekanlar, gaplasholmadim. Bugun albatta gaplashib bu savdo-sotiqni to`xtattiraman...
Gapimiz chala qolib, Yashin aka shaharga jo`nab ketdi. Ertasiga u yana keldi.
	Katta rahbarimizga bog`ni siz olayotganingizni aytdim. Ma`qul, dedilar.
	Men sizga bog`ni olaman, deb aytganim yo`q edi-ku.
Yashin akaning jahli chiqqandek bo`ldi.
	Xo`p deysizmi, yo`q, deysizmi, endi foydasi yo`q. G`isht qolipdan ko`chgan.
	Olmayman. Menga kichkinagina bog`cha bo`lsa etadi. Bu katta bog`ni eplolmayman. Olma sotib, shoftoli sotib tirikchilik qilish qo`limdan kelmaydi. Men yozuvchiman, bog`bon emasman. Bola-chaqam ko`p bo`lsa boshqa gap edi... Uyg`un aka anchadan beri boqqa ko`z tikib yuripti. Ushanga sotinglar.
	Abdullajon Uyg`unni xush ko`rmasligini bilasiz-ku. Kibriyoxonim o`laqolsa unga bog`ni sotmaydi. Siz gapdan qaytmang, Katta aka bir gapini ikki qiladiganlarni yoqtirmaydi.
Ana shundan beri tinchim buzilgan. Kibriyoxonim tezroq oldi-sottini rasmiylashtirib qo`yaylik, deb tiqilinch qila boshladi.
Hujjat qo`limga tekkandan yigirma kun o`tar-o`tmas bog` ag`dar-to`ntar bo`lib ketdi. Shundoqqina ayvon to`g`risiga ijod uyi uchun yangi ko`p qavatli bino qurish ishlarini boshlab yuborishdi. Mendan o`n metrcha narida tog`-tog` tuproq uyumlari paydo bo`ldi. Yangi binoning podvali uchun yiqilib tushgan odam sog` chiqishi gumon xandaqlar qazildi. Ishni kanalizastiyadan boshlash kerak ekan. Bog`imning qoq belidan ikki tegirmon suv yuradigan transheyalar qazib, quvurlar yotqizishdi. Qancha mevali daraxtlar qo`porib tashlandi. Daraxtlarning ildizlari ochilib koldi. Transheya qazigan traktor betoi devorni parchalab chiqib ketgancha qaytib kelmadi. Quruvchilar tushlikni bog`imga opkirib, gullar orasida yonboshlab ovqat qiladilar. Ular o`zlari bilan olma olib ketish uchun xalta, uzum olib ketish uchun paqir ko`tarib kelishgan.
Traktor kavlab, ko`mmay tashlab ketgan transheyalar suvga to`ldi.
Yashin akani qidirib uyushmaga bordim.
	Boshimga bu kulfatlarni siz soldingiz. Bog` vayronaga aylandi,  dedim.
	Tashvish qilmang. Hammasini to`g`rilaymiz. Qurilish ministriga aytaman. Hamma ish orasta bo`ladi.
Quruvchilar bog`ni o`ziniki qilib olganlar. Anorlarni xom-xatala uzib olyaptilar. Shig`il meva qilgan to`rt tup behining shoxlari yalang`och bo`lib qoldi.
Sarvar Azimov ijod uyiga xech kimning mashinasi kiritilmasin, bog`ni mashina turadigan avtostoyanka qilamiz, degan topshiriq beripti.
Yashin aka va`da qilgan qurilish ministri odamlari kech kuzda yomg`ir avjga chiqqan, hammayoq pilch-pilch loy bo`lib ketgan paytda keldi. Transheyani ko`mishga kelgan traktorning o`zi loyga tiqilib qoldi. Uni boshqa traktor shatakka olib opchiqib ketdi.
Bu bog` boshimga bitgan balo bo`ldi. Matyoqub Qo`shjonov bog`ning hech joyi o`zgarmasin, uni muzey qilamiz, deb gapirmagan majlis, yozmagan gazeta qolmadi.
Quruvchilar bog`ni vayron kilib, daraxtlarni qo`porib tashlayotganlarida, olmayu anorlarni shoxi bilan sindirib qop-qop qilib olib ketayotganlarini ko`rib turib, nega indamadi? Bog` o`rtasidan kanalizastiya o`tqazib hammayoqni qazib tashlaganda, devorlarni buzib, suv bostirib tashlaganda, nega bunday qilyapsizlar demadi?
Yangi korpusni qurayotgan ishchilar, ustalar gullarni payhon qilib uzumlarni yashiklarga solib, anorlarni, behilarni qop-qop qilib olib ketayotganlarini ko`rib turgan Abdulla akaning himoyachisi Matyoqub nega churq etib og`iz ochmadi? Agar shunchalik joning achishayotgan ekan, bog`ni talonchilardan himoya qilmaysanmi!
Yo`q, unday qilolmaydi. U faqat qaerda majlis bo`lsa atayin borib, bog`ni Said Ahmad vayron qilyapti, deb dod solishni biladi.
Bu xali holva ekan. Eng tashvishli, eng qiyin savdo qor yoqqanda boshlandi. Ertalabgacha ayvonni tizza bo`yi qor bosadi. Darrov kurab tashlamasang, ustiga yana qor yog`ib belinggacha chiqadi. Taxta polga muzlab yopishib qolgan qorni kurab bo`lmaydi. Garajning tomi ham shu ahvolda. Garajga mashina qo`yib bo`lmaydi. Taxta orasidan oqib tushadigan qor suvi loyqalanib mashinani tanib bo`lmaydigan qilib yuboradi.
Ayvon panjaralarini olib tashlab, bir stol bo`yi g`isht devor qildik. Tepasiga to shiftgacha rom o`rnatib oyna soldirdik. Bo`yab bir chiroyli qilib qo`yganimiz Kibriyo opaga yoqmadi.
 Abdulla akangizni eslatadigan hech narsa qolmapti. Hatto shiftdagi fanerni ham boshqatdan bo`yatibsiz.
Jahlim chiqqanini ko`rib, Kibriyoxonim sal-pal tushungandek, besh-o`n kun indamay, ishlarimdan xato topmay yurgandek bo`ldi.
To`qson uchinchi yili Abdulla akani xotirlab jonliq so`yib, u kishini qadrlaydigan etmishdan ortiq odamni chaqirib, dasturxon yozdim.
Kibriyo opa dasturxonimiz quruk bo`lmasin, deb gaz plitada elliktacha patir-qatlama yopib berdi. Qarindosh-urug`larimdan ayollar xilma-xil pishiriqlar ko`tarib kelishdi. Dasturxonda piyola qo`yishga xam joy qolmadi. Shu bugun so`yilgan qo`yning ichagidan hasip solingan.
Kibriyo opa o`tirganlar oldiga borar, patir qandoq bo`pti, qatlama qandoq bo`pti, yoqdimi, deb birma-bir so`rardi.
Ulmas kulibgina opaning harakatlarini kuzatib o`tiripti.
Kibriyo opa ijod uyining eski binosida dam olishga kelgan. Boloxonaga chiqib yo bo`lmasa lipa tagida boqqa qarab nimalarnidir o`ylab o`tiradi.
Bilaman, bu bog`da, uyda, ayvonda uning yoshligi, eng baxtli, osuda, beozor kunlari o`tgan. Shu daraxtlarni, shu gullarni o`z qo`li bilan ekkan. Ularni ko`rganda Abdulla aka bilan birga kechgan mas`ud kunlar jonlangandek bo`ladi. Shuning uchun bu joyda hamma narsa o`sha paytdagidek bo`lishini istaydi.
Opa daraxtlar ham odamga o`xshab qarishini, qurib o`tinga aylanishini tasavvur qilolmaydi. Ko`p daraxtlar qarib, umrini tugatgan. Quruvchilar qanchadan-qanchasini qo`porib tashlaganlar. Uch tup qarag`aydan boshqa u ekkan daraxt qolmagan.
Faqat garaj biqinidagi Abdulla aka yaxshi ko`radigan, negadir chumchuq cho`qimaydigan, hozir qarib hosildan qola boshlagan gilosdan kurtak olib, olchaga payvand qilganman. Uni mehmonlar o`tiradigan joy yoniga ekib, bemalol qo`l cho`zib uzib olsa bo`ladigan, shoxlari dasturxon ustiga egilib turadigan qilib o`stirganman.
Uyg`un olamdan o`tgandan keyin u yashagan dachani O`lmasga berishgan edi. U bilan har kuni ko`rishib turamiz. Bugun O`lmas, bir osh qilmaymizmi, deb qoldi.
	Yangi so`yilgan qo`y go`shti solamiz.
	Bo`pti. Qibrayga chiqib, qo`chqor go`shti topib kelamiz,  dedim.  Sovliqning yog`i oshni buzadi.
Ikkovimiz Qibrayga bozor qilgani chiqib ketdik. Qibraydan to Qizil ko`prikkacha beshta go`sht do`konida faqat sovliq go`shti bor ekan. Qizil ko`prik samovarchisi juda shinavanda odam. Uyida doim qo`chqor so`yib choyxonaga olib chiqadi. U bizni ko`riboq, bitta choyni ermak qilib turinglar, hozir bolalar olib chiqishadi, deb oldimizga choy bilan patnisda u-bu keltirib qo`ydi.
Kattakon dasturxonda ikki kishi hali suyagiga bolta tegmagan yalang`och qo`chqorni ko`tarib kelishdi.
	Yog`idan besh kilo, go`shtidan ikki kilo, to`shining hammasini shilib berasiz, agar tozalangan po`stdumba topilsa, undan ham biron ikki kilo...
U chakkasini qashlab bir oz turib qoldi.
	Tozalangan po`stdumba 6or-u, ammo birovning buyurtmasi edi-da. Mayli, sizlarga buyurgan ekan. Bozordan to`g`ralgan sabzi olmanglar. Ichi po`k bo`lib qolgan sabzilarni to`g`rashadi. Abdujabbor og`ayningizni oldiga kiring. Tog`dan zo`r sabzilar oldirib kelgan. Suvning narigi beti  sabzavot bazasi. Boshlig`i Abdujabbor og`ayningiz-ku. So`rasangiz yo`q demaydi.
Bazaga kirdik. Abdujabbor Abdulla akani xotirlash kuni O`lmas bilan tanishib qolgan edi. Bizni ko`rib sevinib ketdi. Unga maqsadimizni aytdik.
	Bizda kilolab mol sotilmaydi, necha qop sabzi kerak?  dedi kulib.  Rizqi ulug` odamsizlar-da, qor tagiga bostirilgan sabzilardan o`tgan kuni besh-olti qop oldirib kelgan edim. Bir qop etadimi? E, unaqa maydakash bo`lmang-da, xech bo`lmasa yarim qop olib ketinglar. O`ratepaliklar qorga aralashtirib ko`mib qo`ygan sabzilarni bojxonadan o`tkazolmay, o`tgan kuzdan to shu kungacha saqlab o`tirishipti.
Abdujabbor mashina yukxonasini o`zi ochib, yarim qop sabzini qo`ydi. Karton qutida yana nimalarnidir joyladi.
	O`lmasjon selitrli narsa emasin. Alohida buyurtma qilib ektirgan bodring, pomidorlardan qo`ydim. Sijjak ariqlarining bo`yida hali ham yalpizlar ko`karib turipti. Aytinglar, nima ovqat qilishsin?.. Qozog`istondan vagon kutyapman-da, bo`lmasam o`zim borib osh qilib berardim.
Bir bola ikki boylam jambil olib keldi.
Abdujabborga rahmatlar aytib, orqaga qaytdik.
Ishimiz o`ng kelganidan suyunib, qaytib keldik. Lipa tagida ijod uyining direktori Sergey bizni kutib o`tirgan ekan.
	Kibriyo opa boqqa kirib ketganiga bir soatdan oshdi. Haligacha chiqmadi. Xavotir olyapman. Orqasidan kirgani xijolat bo`lib o`tiribman.
Kibriyo opa archa tagida o`tirardi. Ikki ko`zi jiqqa yosh. Bizni ko`rib, ko`zlarini artib o`rnidan turdi.
	Shu archalarning urug`ini Qrimdan opkelib ekkandim. Oltita urug`dan to`rttasi unib chiqdi. Qarang, qandoq katta daraxt bo`lib ketgan.
Kibriyo opa sabzi to`g`rab berdi. U bunaqa sersuv sab-zini qaydan topganimizga hayron. Unga bir ishqiboz oshpazning palovga bergan ta`rifini aytib berdim. Devziraning guruchi, qora qo`chqorning go`sht-yog`i, qurbaqa minmagan sabzi, chumchuq siymagan o`tin topsang, osh oshdek bo`ladi. Bugun shu odam aytgan osh bo`ladi-yov!
O`lmas bilan ikkovimiz tunuka o`choqqa qozon qo`yib, oshga urinib ketdik. Bundan biron oy oldin yog`li qo`chqor go`shtini ziralab, muzlatgichda saqlab yurardim. O`shandan to`rt bo`lagini olib chiqdim. Dog`langan yog`da qizartirib olib qo`ydim. Vaqirlab qaynayotgan zirvaqda to sho`ri chiqib ketguncha qaynatib, yana olib qo`ydik.
	Oshni o`zim damlay, maylimi,  dedi O`lmas. Anchadan beri kapgir ushlamagandim.
Damlashga etilgan guruch ustiga sur go`shtlarni qo`yib, noyob qashqar zirasidan bir chimdim sepdi. Hammayoqni xushbo`y zira hidi tutib ketdi.
Ana shundan keyin dam tovoqni osh ustiga bostirdi.
O`lmas ko`k qalampirni yaxshi ko`rardi. Lekin uning qalampir eyishi mutlaqo mumkin emasdi. Zuhro hech bo`lmasa mazasi o`xshaydi-ku, deb bitta ko`k bulg`or qalampirini avval bir tishlab ko`rib, keyin mayda qilib to`g`rab shakarobga soldi.
Endi yarim soatlardan keyin oshni suzamiz...
Telefon jiringladi. Trubkani oldim. Tilidan kavkazlik ekani bilinib turgan bir kishi, iltimos, Zuhro Umarbekovani chaqirib bersangiz, dedi.
Zuhgx) u bilan uzoq gaplashmadi. Trubkani qo`ydi.
	Ulmas aka, ertaga Moskvada sizni davolayotgan mutaxassislarning oxirgi maslahat yig`ini bo`lar ekan. Levon Rubenovich Pogosov bilan etib borishimiz kerak emish. Soat to`qqiz yarimdagi samolyotga joy olishibdi.
O`lmas o`rnidan turdi.
	Qani, ketdik, Zuhro,  dedi.
	E, shoshma, oshni eb keyin ketasan. Atigi yarim soat kutgin.
	O`lmas, bir cho`qim osh eb keting,  deb yalindi Zuhro.  Shoshilmang, hamma ishlaringizni o`zim taxt qilaman.
	Dachaga kirib kitoblarimni, qo`lyozmalarimni olishim kerak. Uyga qarab turadigan odam topishimiz zarur. Ish ko`p. Ulgurmaymiz.
	Bog`da ukangiz Akmaljon kolyapti-ku. Uyda singlingiz Mavjudaxon qoladi.
Baribir O`lmasni gapimizga ko`ndirolmadik.
Dam tovoqni ochib, xil-hil bo`lib ketgan sur go`shtlarni ikkita non orasiga qo`yib, qog`oz paketga soldim. Abdujabbor berib yuborgan narsalarni qaytadan korobkaga joylab ko`ydim. Zuhro Vinogradnmy sok shishachasini opchikib, siqqancha shakarob solib oldi.
O`lmasga osh eyish nasib qilmadi.
Nasib qilsa kelar Shomu Irokdin, nasib qilmas ketar qoshu qoboqdin degan hikmatni esladim.
O`larni Kibriyo opa bilan lipa tagigacha kuzatib chiqdik.
	Rizqinglar uylaringdan uzilmasin,  deb orqalaridan qarab qoldik.

* * *

O`lmasni Yozuvchilar bog`idagi lipa tagida Kibriyo opa bilan ikkovimiz kuzatib qolgan o`sha kun to`qson uchinchi yilning ikkinchi sentyabri edi.
Ana shundan keyin uni bir marta ko`rdim xolos. Uning juda ham oz qolgan umri hali Moskva, hali Toshkent kasalxonalarida chidab bo`lmas uqubatlarda o`tayotgan edi.
O`sha kuni O`lmas mening yordamimsiz o`zi osh damlayotgandi. Uning eng qadrdon do`stlaridan biri Turg`un Azizov Jigulisini cho`g`i tortib erga tushirilgan o`choq oldigacha haydab keldi. U o`rindiqdan kattaligi patnisdek qo`shqavat fanera olib Ulmasga uzatdi. O`lmas kapgirni menga berib fanerani oldi. Bu O`lmasning tizzaga qo`yib xat yozishi uchun, qayoqqa borsa chemodanda olib yursa bo`ladigan qilib tayyorlangan maxsus yozuv stoli edi.
O`lmas Moskva kasalxonasida qolgan, unga qanchadan qancha quvonch bergan, qo`lingizdagi Qizimga maktublarni hadya qilgan yozuv stolining eshigini xizmatchilar endi axlatga qo`shib qaygadir oborib tashlagan bo`lsalar kerak degan gumonda edi.
Turg`unning 6u sovg`asi O`lmasga najot eshigi bo`lib tuyulgan edi.
Zuhro shamolni ravo ko`rmay, sovqotganda nafasi bilan isitib Umidani yalab-yulqab o`n sakkiz yoshga etqizib keldi.
Umida orzu-armonlardan bino bo`lgan bir sabiy. O`lmasning ruhi uni hamon g`oyibdan turib parvarish qiladi.
Bugun u tengdoshlari qatori buyuk dargoh  Mirzo Ulug`bek nomidagi O`zbekiston Milliy universiteti ostonasiga qadam bosadi. Bu O`lmasning orzusi edi. Ota orzusi, ota niyati, ota tilagi albatta ijobat bo`ladi.
Hozir uni dadasining ruhi kuzatib kelyapti.
Umida endi katta qiz bo`lib qolgani uchun Zuhro uning universitetga qandoq kiyinib borishini o`ziga qo`yib berdi.
Zuhro unga qarab ishqilib bolamga ko`z tegmasin-da, deb birdan ulg`ayib qolgan qiziga mehr bilan qarab turardi.
Universitet hovlisi uzoq-yaqindan kelgan yigit-qizlar bilan gavjum. Zuhroni ham, Umidani ham hech kim tanimaydi. Lekin negadir hammaning ko`zi ularda edi.
Shivir-shivir boshlandi.
	O`lmas Umarbekovning qizi.
	Xuddi dadasining o`zi-ya!
	Dadasiga judayam o`xshar ekan.
Umidaga, dadasiga o`xshar ekan, degan so`z yoqardi. Shu gapni aytgan qizga qarab jilmayib qo`ydi.
Bir qiz ular oldiga keldi. Bu bizga tanish G`upra. Hozir esa Sevgim-sevgilim to`g`risida diplom ishi yozayotgan G`apura Sanaqulova edi.
Endi uni tanib bo`lmasdi. Shahar hayoti boshqacha qilib yuborgan. Qirda bug`doy o`rib yurganda qorayib, sopolga o`xshab qalinlashib ketgan yuzi, piyozdek qavat-qavat lablari asli holiga qaytgan. Bo`g`ilib chiqadigan ovozi ham mayinlashgan. Bunaqa bachkanalik namunali studentga yarashmaydi deb tilla tishini oldirib qo`ygan. Og`ir mehnat hamda shafqatsiz munosabatlar qoldirgan izlarni poytaxt hayoti yuvib tashlagan edi.
Qarang-a, u juda chiroyli qiz ekan. O`tdek chaqnab turgan ko`zlari, qoramag`iz yuzlari yigitlarning esini og`dirardi.
Onasi xotinlarning chirmanda chalib Yor-yor, yoronalar aytib, yigitlar karnay-surnaylar, qiyqiriqlar ostida Sanaqul polvonga uzatilgan edi. Ular qovushgan kunning ertasi yuz ochdida qaynotasi baxtli bo`ling, uvali-juvali bo`ling deb sovg`a qilgan tilla to`g`nog`ichni onasi eng noyob esdalik deb saqlardi. Har gal qo`liga olib qaraganda o`sha unutilmas tong xuddi ko`zni qamash-tiradigan nur orasida ko`ringandek bo`lardi.
G`upra onasi o`lganda Yozyovonga eldek uchib bordi. Barcha marosimlarni tog`asi bilan kam-ko`stsiz o`tqazdi. Akasi Aliqul portnoy sarf-xarajatlarga aralashmay bez bo`lib turaverdi.
Onasi er-ko`kka ishonmaydigan o`sha to`g`nog`ichni janoza kuni kelin ayasining yoqasida ko`rib G`upra ich-ichidan yig`lagan edi.
Akasi Aliqul portnoy, onasining xay-xaylashiga qaramay uning qiynalib ishlab, qiynalib o`qigan paytlarining yodgori Oltin medalini sandiqdan opchiqib ketib xotiniga qoplama tish qo`ydirib berganda G`upra vujud-vujudini muz qoplab, telbaga o`xshab qolgandi.
Endi uni Yozyovonga bog`lab turgan hamma iplar uzilib bo`lgan edi.
U Yozyovonga kim uchun boradi? Xasis akasini, onasidan qolgan yagona yodgor to`g`nog`ichni aza kuni taqib yurgan yuzsiz Yalpiza yangasini sog`inib boradimi?
Akasining O`zimning yalpizdekkinam, deb erkalashlarini qo`msab boradimi?
Tog`asi Toshkentga kelganda opaginamdan yodgorim deb, o`zi o`stirgan nihoyatda hidi o`tkir xandalaklar, shakarpalak qovunlar, qog`oz qutida ingichka bel uzumlar, yog`li patirlar olib keladi.
Musofir yurtda pulsiz yurma jiyan, deb sumkasiga siqqancha pul tiqishtiradi.
G`apura Sanaqulova qo`li ochiq qiz edi. U tog`asi kelib ketgan kuni diplom yozayotgan qizlarga, o`g`il bolalarga dasturxon tuzab bazmi jamshid qilib berardi. Uning dugonalari, o`rtoqlari xam Tog`amiz qachon kelarkinlar deb yo`l poylaydigan bo`lib qolgandilar.
Diplomant G`apura Sanaqulova universitet gazetasida o`qishga xalaqit bermaydigan kechki paytlarda muharrir yordamchisi bo`lib ishlardi. Stipendiya hamda gazetadan oladigan tuzukkina maoshi ichmaydigan, chekmaydigan 6u qizga bemalol etib ortardi. Ko`pincha u dugonalarini kafega opkirib yayratardi.
Tog`a Surxondaryoning qaysidir qishlog`ida tomorqasiga bozorgir xandalaklar, chilgi qovun-tarvuzlar ekib yaxshigina daromad oladi. Dalnoboyshik shoferlarga, samolyoti ko`pincha yuksiz qaytadigan uchuvchilarga ko`tarasiga sotadi.
U yantoqqa tarvuz payvand qilish sirini mukammal egallagan mirishkor dehqon. Hech qanday sarf-xarajatsiz, o`zidan-o`zi xosil tug`adigan bu beminnat yantoq-tarvuzdan mo`maygina daromad oladi. Sibir tomonlarda ichi anor donasidek qip-qizil, pirojniyning kremiga o`xshash ajab g`alati ta`mli 6u tarvuzlarga Rayskiy arbuz deb nom qo`yib olganlar.

* * *

Ichkaridan bilagiga navbatchi deb yozilgan bog`ich taqqan kishi chiqib, soat o`n ikkida universitetga kiruvchi abiturientlarni test sinoviga chaqiramiz. Birinchi, ikkinchi hamda uchinchi gruppalar ichkariga bir vaqtda kiritiladi. Qo`llaringizda bitta gunafsharang ruchkadan boshqa hech narsa bo`lmasligi kerak,  deb ogohlantirib kirib ketdi.
Ko`pchilik yigit-qizlar shoshib kafe tomon ketdilar. Ovqatni o`zlari bilan olib kelganlar skameykalarga o`tirib, ba`zilari tik turgancha ovqatlana boshladilar.
Zuhro sumkasida olib kelgan kotletlarni qizi oldi-ga qo`ydi. Umida semirib ketishdan qo`rqib ovqatni kam erdi, onasi zo`rlab uchta kotletni zo`rg`a edirdi.
	Bilaman, test imtihoni juda uzoq davom etishi mumkin. Yaxshilab qorningni to`yg`izib ol.
Zuxro jimjilog`i bilan eng uchini ko`tarib soatiga qaradi. Uch minuti kam o`n ikki.
	Endi siz ketavering, opa,  dedi G`apura, sinov tugashi bilan Umidani o`zim uyga oborib qo`yaman...
	Ichkariga kirsin, keyin ketaman,  dedi Zuhro.
Umida kirib ketayotganda Zuhro uni bag`riga bosib:
Dadangni arvohi qo`llasin, bolam, deb ko`zida yosh bilan orqasidan qarab qoldi.
G`apura Zuhroni taksiga o`tqazib jo`natib yuborgandan keyin yotoqqa qaytib keldi.
Yotoqni handalak hidi tutib ketgan edi. U yotoqdagi qizlar handalak hidiga chidab turolmay sb qo`yishlari mumkin, deb xavotir olardi. Hatto qizlarga, agar handalakni eb qo`ysanglar hammanglarni yoppasiga munkillagan cholga erga berib yuboraman, deb xazil qilgan edi.
U qog`oz qopga ikkita qovun, ikkita Rayskiy arbuz hamda shu oxirgi bir dona qolgan handalakni joylab qop og`zini yaxshilab boylab qo`ydi.
Bu narsalarni G`apura Zuhro opamning ham og`zi tegsin deb asrab qo`ygan edi.
Test imtihoni boshlanganiga ham ikki soatdan oshay deyapti. Ikkita qiz yig`lab chiqib ketdi. Shpargalka bilan ushlanib qolgan bo`l
