[IMG]
men.png
sa kerak. Bir abiturient bola ham qovoq-dimog`i osilib chiqarkan, orqasiga qarab, shu universitetda o`qimasam kunim o`tmaydimi, boshqa institutga hujjat topshirganim bo`lsin-e, deb to`ng`illab trolleybus bekati tomon ketdi.
Boyatdan beri jevachka chaynab o`tirgan g`irvonlik bola meni Soyib Xo`jaev yubordi, deb kepti. Tayinlab qo`yganman. Borsang o`zlari imtihondan o`tqazib studentlik biletini qo`lingga berishadi, ikki oylik stipendiyani olish esingdan chiqmasin, deb qayta-qayta tayinlab yuboripti. Navbatchi bu soddagina, laqmagina bolaga o`ziga yarasha muomala qiladi.
	Toshbolta oshiq erta-mettan kelib, studentlik biletingiz bilan stipendiyangizni olib ketganlar, deb uni qaytarib yuboradi.
Test imtihonlari soat to`rtgacha davom etdi. Abiturientlar toliqib, suvsab, tinkalari qurib qaytib chiqishdi. Umida ham hech qachon bu darajada charchamagan,qiynalmagan edi. U test savollariga shoshilmay, puxta o`ylab, fikrini bir erga jamlab, blankalariga bilib-bilib belgi qo`ydi. Taxminan ikki joyda xato qilgan bo`lishim mumkin, degan gumondan ko`ngli g`ashlandi.
Buxoro respublikasining moliyaviy hayoti Sadriddin Ayniyning Sudxo`rning o`limi asarida qanday aks etgan, uni qaysi olim batafsil tahlil qilgan, degan savolga Umida ikkilanibroq dilida javob tayyorladi. Akademik Otaboy Eshonov, professor Hikmat Sobirov...
Otaboy Eshonov respublikaning ijtimoiy hayoti, davlat tuzumi to`g`risida ilmiy ish yozgan. Uning doktorlik dissertastiyasi xam shu hakda. Demak u moliya ishlarini yoritmagan. Professor Hikmat Sobirov hatto Sudxo`rning o`limi to`g`risida qator-qator taqrizlar e`lon qilgan. Umida savolga Hikmat Sobirov degan belgi qo`ygan edi.
O`zi qoniqmagan ikkinchi javobi Eleonora Voynichning So`naromani to`g`risida.
Artur ismli nikohsiz tug`ilgan, otasining kimligini bilsa ham oshkor qilmagan yigit So`na taxallusi bilan faol revolyustion yashirin kurash olib boradi. Uning otasi kim edi? Ismi qanaqa edi, degan savolga Kardinal Montanella degan belgi qo`yishi kerak. Ammo shu paytgacha aniq bilgan Montanella nomi shu topda sira tiliga kelmasdi. O`yladi, o`yladi, tili uchida turgan 6u nom qaysarlik bilan men, deb aytmadi. Umida noiloj Otasi Kardinal edi, deb belgi qo`ydi. Shunday yozdiyu ko`zidan yosh oqib ketdi.
G`apura avtomatdan Zuhroga qo`ng`iroq qildi.
	Ketyapmiz. Hozir chiqdi,  dedi.
U tomondan, tez kelinglar, oshga gurunch solaveraman, degan ovoz keldi.
Kog`oz qopdagi qovun-tarvuzlarni ko`tarib, taksi to`xtaydigan joyga kelishdi.
Taksi shoferi har narsaga qiziqadigan yigit ekan. Mashina salonini tutib ketgan handalak hidini iskab.
	Nimani hidi kelyapti, juda yoqimli hid...  deb so`radi.
	Meni hidim,  dedi G`apura kulib.
Shofer, hidingiz o`zingizga, o`zingiz hidingizga o`xshar ekansizlar, dedi.
Shu paytgacha chehrasi ochilmay kelayotgan Umida haxolab kulib yubordi.

* * *

Bugun Muqimiy nomidagi teatrda Fotima va Zuhrolar tomoshasining takdimot marosimi bo`ladi. Unga barcha teatrshunoslar, yozuvchilar, deyarli hamma teatrlarning rejissyorlari, atoqli artistlar hamda O`lmasning qarindosh-urug`lari, yor-birodarlari taklif qilingan.
Sharq Yulduzi jurnalida yaqinginada e`lon qilingan O`lmas Umarbekovning Qizimga maktublari rejissyor Rustam Ma`dievga yoqib qoldi. Bu Xat uning yuragiga o`t tashladi. Uni sahna asari yaratishga undadi va nihoyat pesani yozib teatr jamoasiga o`qib berdi. Jamoa ishtiyoq bilan repetistiyaga kirishib ketdi.
Taqdimotga kelgan O`lmasning rafiqasi Zuhro, singillari Mavjuda bilan Hamida, ukasi Akmaljon hamda qizi Umidaxonlar Fotima va Zuhrolarni nihoyatda qiziqib tomosha qildilar.
Umida sahnada yuz berayotgan voqealarga qiziqib ketib, qimirlamay o`tirardi.
U dadam o`zi yozgan asarini o`zi ko`rmadi, deb o`kinib o`tirardi. Dadajonimni xursand qilolmay qoldim, degan bir armon yuragini timdalardi.
Yonida jimgina tomosha ko`rayotgan onasiga burilib sekingina dedi:
 Dadam tirik bo`lganlarida chet el mashinasi olib berardim...
Bu Umidaning dadasiga yurak-yurakdan chiqqan siz mening jonimdan aziz dadamsiz, sizga perosi tilladan ruchkalar, zo`r galstuklar, yaxshi sigaretalar olib beraman, sizni hech kimga bermayman, degan ma`nodagi e`tirofi edi.
Hayajondan Zuhroning mijjalariga yosh to`plandi. Bir kiprik qoqsa yuzlarini yuvib ketadi. Zuhro esa bu yoshlarni kiprikda kuch bilan ushlab turipti.
Sahnada kechayotgan og`ir, yuraklarni larzaga soladigan voqealardan hayajonlanib yig`lab yubormasin, deb Mavjuda ammasi uni bag`riga bosib o`tirardi. Umida o`zini tutdi. U esi kirib qolgan, o`zini bosib olgan, balog`at yoshidagi qiz edi.
Spektakl tugagandan keyin muhokama boshlandi. Hammaning, yozuvchilarning ham, teatrshunoslaru rejissyorlar hamda artistlarning, hatto oddiy tomoshabinlarning ham fikri deyarli bir xil. Biri-birini to`ldiradigan samimiy, halol gaplar bo`ldi. Modomiki takdimotga keldingmi, bilag`onligingni ko`rsatib qol, deb gapni cho`zadiganlar xam bo`ldi.
Mashinada uyga qaytishar ekan, Umida O`lmasning ukasi Akmaljonning qullaridan maxkam ushlab oldi. Qo`llarining tomir urishidanmi, nimasidandir dadasining qo`liga o`xshatdi. Bu qo`l, bu tomir urishlar unga dunyo-dunyo quvonch bag`ishlagan beozor kunlarni qaytarib kelgandek edi.
Uning nafasi, sigaret tutunining isi, xatto O`lmas ba`zi-ba`zida suvga tomizib ichadigan allaqanday dori hidi dimog`iga urilayotganga o`xshardi.
Umida opasining bo`ynidan mahkam quchoqladi.
	Opajon, endi sizni hech xafa qilmayman. Judayam yaxshi narsalar olib beraman. Mundanam chiroyli bo`lib ketasiz.
Bu gaplarga Zuhro chidab turolmadi, yig`lab yubordi.
	Yig`lamang, siz mening bittayi-bitta opajonimsiz, oyijonimsiz. Dadamning o`rniga qolgan dadajonimsiz. Ko`rasiz, sizni ko`g`irchokdek kiyintirib qo`yaman. Ayting, Akmal amakim ketmasinlar. Biznikida qolsinlar...
Ertalab nonushta oldidan bir vaqtlar Zuxro tug`ilgan kunda O`lmas sovg`a qilgan brilliant ko`zli zirakni Umidaning qulog`iga taqib qo`ydi.
Umida ikki qulog`ini ushlagancha tryumo oynasiga o`zini solib ko`ra boshladi. Nahorlik shirguruchdan bir qoshiq og`ziga solib yana yugurib borib o`zini oynaga soladi. Hamidaning oldiga kelib, ammajon, yarashibdimi, deb so`raydi. Hamida judayam, deb uning elkalarini si-lab qo`yadi.
	Hammanglarni yaxshi ko`raman,  dedi Umida.
U shirguruchni eb bo`lgach, qulog`idan ziraklarni chiqazib Zuxroning qo`liga berdi.
	Opajon, meni kechiring. Men bunaqa narsalarni unchalik yaxshi ko`rmayman. Hozir siz xursand bo`ling, deb taqib ko`rdim. Kinostudiyaning fotografi kichkinagina qilib ishlab bergan dadamning surati bor. Shuni medalonga o`rnatib bo`ynimga osib yurmoqchiman. Xafa bo`lmayapsizmi, opajon.
Umida London universiteti qoshidagi listeyning eng qobiliyatli talabalaridan biri. Axloqi, o`zini tutishi, darslarni o`zlashtirishi universitet rahbariyatiga ma`qul edi. Butun diqqat-e`tiborini o`qishga bag`ishlagan Umida to`rt yillik o`qishni uch yilda tugatib bakalavr unvoni olish xukuqini qo`lga kiritdi.
Zuxro qizini muborakbod qilgani Londonga bordi. Bakalavr libosini kiygan Umidani ham dadasi, ham o`z nomidan tabriklab bag`riga bosdi.
Universitet hamda listey professorlari, o`qituvchilari shunday qobiliyatli, odobli qiz o`stirgani uchun unga rahmatlar aytishdi.
Buyuk Britaniyaning bu sershovqin, gavjum poytaxtida Zuhro ilgari ham bir bo`lgan. O`lmas bilan beozor, betashvish, baxtiyor kunlarida buyuk zotlar qadamining izi tushgan joylarni birma-bir ziyorat qilgan edilar.
Umida Respublika Umid jamg`armasi orqali o`qishga kelgandi.
Bir kuni oyga teng uch yil ham o`tib ketdi. Umida bo`yi cho`zilib kattalardek o`zini tutadigan mulohazali, andeshali, balog`at yoshidan hatlab o`tgan katta qiz bo`lib qolgandi. Zuxro endi u bilan tengdosh dugonasidek gaplashardi.
Ona-bola bu tinim bilmas ko`chalarni kezar ekanlar, Umida unga:
 Esingizda bormi, opa, Fotima-Zuhrolar taqdimotida agar dadam tirik bo`lganlarida chet el mashinasi olib berardim, deb aytgan edim. Endi siz dadam o`rniga dadamsiz. Ammo siz matiina minolmaysiz. Dadamning ruhini shod qilish uchun sizni ko`p mamlakatlarga olib boraman. Shunday qilsam dadamning arvohi shod bo`ladi,  dedi.  Ertaga sizni Manchesterga olib boraman.
Angliyada katta imtiyozga ega bo`lgan, asilzodalar, 6aland darajali martaba egalarining ayollarini, qizlarini ledi deb ataydilar. Umidaning dadasi avval vazir, undan keyin O`zbekiston mamlakati bosh vazirning o`rinbosari, viste premer lavozimini egallagan, ko`p mamlakatlarda kitoblari bosilgan mashhur yozuvchi.
Shuning uchun ham uni ledi Umida deb atardilar.
Ular sayohatni Manchesterdan boshlashdi. Angliyaga kelib Manchesterni ko`rmay ketgan odam, umuman Angliyaga kelmagan deb xisoblanadi. Bu yurt dunyoga ko`p buyuk zotlarni bergan, o`zida Angliyaning hamma urf-odatlari, faqat Angliyaliklarga xos chukur bilimli ekanliklari bilan ajralib turardilar. Jahonga mashhur shoirlari Robert Sauti, U. Vordsvort, S. Kolridi kabi o`n sakkizinchi asr bilan o`n to`qqizinchi asr oralig`ida ijod qilgan romantik shoirlari bilan mashhur. Tarixda Ko`l bo`yi shoirlari deb nom olgan adabiy guruh xaqida Pushkin bu tengdoshlariga to`lqinlanib she`r bag`ishlagan edi. Manchester butun bir Angliyani bag`riga jo qilgan yurt edi.
Endi yo`l Italiyaga, Portugaliyaga, safar oxiri Ispaniyaning Grenada viloyatiga borib yakun topadi.
Jahon ahli faqat fotosuvratlarda yoxud videolentalardangina bilgan mo``jizalar yurtini o`z ko`zi bilan ko`rish, ming yillar bag`ridan yulib olingan shaharlarda kezish har kimga ham nasib qilmasdi.
Rim ming-ming yillar naryog`ida qolgan o`tmishini tush ko`rib hali hanuz o`z o`tmishi havosidan nafas olib yotgan, o`tmishini yana ming-ming yillarga olib o`tadigan mo``jizalar shahri.
Zuxro ham Umida ham Pompeyni faqat rassom Karl Bryullovning Pompeyning so`nggi kuni deb atalgan mashhur asaridangina bilardilar. Bugun ular necha ming yillar avval kul ostida qolgan, yana ming yillar zargardek mehnat qilib uni bosgan lava kullarini misqollab, grammlab, xuddi choy qoshig`ida million tonnalab (balki milliard tonnadir) kullarni avaylab, har kaftini nazardan o`tkazib, boshqa shaharga oborib tashlash mashaqqati tufayligina Pompey haqiqiy yuzini ochgandi.
Shaharni lava yashin tezligida, balki undanda tezlik bilan bosgan edi. Yurib turgan odamlar, bir-biriga roz aytayotgan oshiq-moshiqlar, kelin-kuyovlar qovushgan paytlarida qandoq holatda bo`lsalar o`sha holatda qotib qolganlar. Hatto qoshikdagi ovqatini og`ziga endi oborganda qotib, qoshiqdagi ovqat ham o`shandoqligicha qolgan.
Bir-ikki soat kezish bilan Pompeyni ko`rganman, deb bo`lmaydi, uni ko`rish, bo`lib o`tgan fojeani, lava kulidan tozalashdagi mashaqqatli mehnatni tasavvur qilish, his etish uchun kunlar emas oylar ham kifoya qilmasdi.
Ona-bola nasib qilsa yana kelib biron hafta shoshilmay, hamma hammasini ko`rishni niyat qilib Pompeyni tark qildilar.
Bu yurtning qaeriga bormangiz aqlingizni shoshiradigan, hayratdan yoqa ushlatadigan bir mo``jizaga yuzma-yuz kelasiz.
Rimdan Venestiyagacha avtobusda bir kunlik yo`l. Suv ustiga qurilgan bu mashhur shaharni bir ko`rsam, deb orzu qilgan odamlar xar qancha sarf-xarajatlarga chidab ko`rgani kelardilar.
Odamlar uylarining ostonasigacha mashinada keladilar. Avtobus xam shundoqqina eshiklari oldida to`xtab o`tadi.
Venestiyaliklar uchun gandola deb atalgan qayiq ham taksi, ham avtobus vazifasini o`taydi.
Venestiyaliklar shu uylarda tug`ilib, yashab, to`ylar qilib, kelin-kuyov bo`lib, farzand ko`rib, qarib olamdan o`tadilar. Necha yuz yillardan buyon, balki ming yillardan buyon necha-necha avlod shunday yashab kelgan.
Zuxro bilan Umida Adriatika dengizi yoqasidagi bu mashhur shaharni yayrab tomosha qilish, odamlar yashayotgan xonalarga kirib, shundoq zahkash joyda shikast etmay, qurilganda qandoq bo`lsa o`shandoq, biron shuvog`i ko`chmagan, devorlarini suv ivitmagan shaharni ko`rish orzusida edilar. Afsus, 6u bir xayol, orzu ekan.
Venestiya imoratlari birin-ketin nurayboshlagan, odamlar endi yashab bo`lmaydigan holga kelgan uylarni tashlab, ko`chib ketganlarini, hatto tomlarigacha teshilib osmon ko`rinib qolgan uylarni ko`rib hayron bo`lib qoldilar.
Venestiya suvga cho`kish xavfi ostida qolgandi.
Italiya xukumati moliyaviy qiyinchilikka uchragan paytlar bo`lsa kerak, xatto milliard-milliard dollar daromad oladigan turizm ham Venestiyani saqlab qolishga ojizlik qilardi. Bu suv shaxri juda keng quruqlikka ulanib ketgan. Unda minglab xonadonlar, mahallalar xuvillab qolgan. Boshqa shaharga ketib tirikchilik qilishga qurbi etmagan qari-qartanglar, nochor odamlargina ketolmay qolganlar.
Buyuk Venestiya asta-sekin umrini tugatayotganga o`xshardi.
Endi safar Rimdan sal naridagi Piza shaxriga. Zuhro bilan Umida avtobusda ketarkanlar Umidaning bolaligi tutdi. Erkalanib Zuxroning tizzasiga bosh qo`yib, qo`llarini silay boshladi. Avtobusdagi yo`lovchi xotinlar ingliz tilida: Kichkina Ledi erka ekan deb kulishdi. Bu gap Zuxroga malol kelgandek bo`ldi.
 Uch yilda endi ko`rishdik. Ledi Londonda o`qiydi. Men Toshkentda yashayman, bir-birimizni haddan tashqari sog`inganmiz,  deb javob qildi Zuhro.
Xonimlardan biri Veri vel, senkyu deb Umidaning elkasini silab qo`ydi.
Bir tomonga og`ib qolgan jahonga mashhur Pizanskaya bashnya deb atalgan, Piza minorasi oldida uzoq turib qoldilar. Keti uzilmay kelib turgan mashinalardan tushgan sayyoxlar og`ib qolgan minora atrofida kino, fotokameralarida uni tasvirga tushirardilar.
TTTu og`ib qolgan minorani hozirgi zamon texnikasi bilan qaddini rostlab qo`yish mumkin emasmikin degan savol ko`ngildan o`tdi.
Mumkin albatta. Oyga odam chiqarib uni apparat yordamida yana erga qaytarib olib tushgan hozirgi zamon ilmiga, texnikasiga bitta qiyshiq minoraning qaddini rostlab qo`yish nima degan gap?
Ammo Piza minorasi shu bir tomonga og`ib qolgani bilan mashhurdir. Agar uni tik qilib qo`ysalar u hech kimning nazariga tushmaydigan oddiy bir minora bo`lib qolmaydimi? Uni ko`rgani odamlar kelmay qo`yadilar. Italiya turizmi naqd luqmayi halol daromadini yo`qo-tadi.
Mopassanning Mayiblar onasi degan hikoyasi bor. Bir xotin pul topish niyatida homilaligida qornining bir necha joyidan ro`mol bilan, tasmalar bilan sirib bog`lab tashlaydi. Oy-kuni kelganda u qing`ir-qiyshiq bola tug`adi. Bundan xabar topgan shov-shuv ishqibozlari bolani katta pulga sotib olib, jonli g`aroyibotlar ochiq ko`rgazmasiga oborib namoyish qiladilar. Xotin shunaqa qing`ir-qiyshiq bolalarni ketma-ket tug`averadi. Bu ishni biznesga aylantiradi. Shu orqali boyib ketadi.
Bu gaplarning Piza minorasiga qanchalik aloqasi bor, bilmayman. Qaddi tik minoradan ko`ra nochor minoraning ko`p daromad keltirayotgani shunday o`ylashimga. sabab bo`lgandir.
Endi navbat xarobaga aylana boshlagan, lekin qolgan qismi ko`z qorachig`idek asrab-avaylab saqlanayotkan mashhur Rim kolizeyini ko`rish, tomosha qilishga. Shu niyatda buyuk hurmat va e`tiqod bilan kolizey ostonasiga qadam bosdik.
Kirg`okdan topgan chig`anoqqa quloq tutsangiz dengiz to`lqinlarining, dovullarining guvillashini eshitasiz.
Agar ko`pni ko`rgan kolizey g`ishtlaridan bir bo`lagini olib quloqqa tutsangiz, bu erda bo`lib o`tgan tantanalar, gladiatorlarning buqa bilan olishuv paytidagi shovqin-suronlarni, odamlarning hayqiriqlarini eshitarmikansiz?
Bu erda bo`lib o`tgan hodisalar tasavvurga, hatto xayolga ham sig`masdi.
Zilzila yoxud momaqaddiroq qudratiga teng bir turtki mudragan kolizeyni ming yillar uykusidan uyg`otishi kerak. Shunda siz ham uyg`oq kolizeyning galereyalaridan joy olasiz.
Ana, Mark Antoniyni gilamga o`tqazib o`nta qul ko`tarib kelyapti. Dur, gavharlar bilan bezangan beqiyos go`zal malika Kleopatra uning istiqboliga chikdi.
Kolizey qozondek qaynayapti. Rimliklarning olqish ovozlari kolizeydan toshib shahar ustida aylanib yuripti.
Yana bir g`isht bo`lagini olib quloqqa tutasiz. U gung, u soqov. Lekin sizning tasavvuringiz unga til-zabon ato qiladi. Asta gapira boshlaydi.
Zuxro bilan Umida Kolizeydan xuddi ming yilliklar ichidan bugungi kunga chiqib kelayotganga o`xshardilar. Dunyoning boshlanishidan to shu kungacha bo`lib o`tgan voqealarning shohidi bo`lib, endi butunlay yangi bir olamga etib kelgandek edilar.
Endi safar Ispaniya poytaxti Madrid shahriga. Unda bir kun bo`lib Gibraltar bo`g`oziga o`tadilar. Grenada viloyatida arablar qurgan benihoya salobatli masjidlarning ko`kka bo`y cho`zgan naqshinkor minoralariga qarab bu erlarda bo`lib o`tgan jangu jadallarda shikastlanmaganiga hayron qoladilar.
Dunyo keng, odog`iga etib bo`lmas ekan.
Shaharlardagi mo``jizalarni yurgan ko`radi. O`tirgan nimani ko`rardi?
Umida mushtdek boshi bilan dunyoning deyarli yarmini ko`rib qo`ydi. U Gibraltar bo`g`ozining sohilida turib mashhur Grenada qo`shig`ini kuylay boshladi:
Grenada, Grenada Grenada moya...

* * *

Telefon jiringladi. Trubkani olib, labbay, dedim. Zuhroning tanish ovozini eshitdim.
 Stastionarga kelsangiz. O`lmas akam sizni so`rayaptilar. Aytadigan gaplari bor ekan.
Biron oylardan beri Zuhroning ovozini endi eshityapman.
O`lmas bilan ikkovi tayyor oshni tashlab ketganlaridan buyon qaerdaliklarini bilolmay diqqat bo`lib yurgan edim. Shoshib kiyindimu mashina bilan yo`lga chiqdim.
Kasalxona oldida Zuhro meni kutib turardi. U ancha ozib krlgan, horg`in. Sochlarida bir-ikkita oq tola ko`rinib qopti.
O`lmasni Moskvadan og`ir ahvolda olib kelgan bo`lsalar kerak deb o`yladim.
Zuhro meni ko`p qavatli korpus orqasidagi zinadan palatalar tomon boshladi.
Tomog`i boylangan O`lmas Turg`un Azizov olib kelgan fanerini tizzasiga qo`yib, nimalarnidir yozyapti.
Ma`lum bo`lishicha Moskvada o`tgan so`nggi maslahat yig`ilishi O`lmasning tomog`idagi ovoz o`tkazadigan joyini boshqa organlariga o`tib ketmasligi uchun qatron qilib olib tashlashga qaror qilganlar. Bunga O`lmasning roziligini olganlar.
Operastiyadan o`n besh kunlar o`tib Toshkent medistina institutining jarrohlik klinikasiga olib kelganlar, bir hafta kuzatuvdan keyin stastionarga kelgan. Bu orada onkologiya institutida ko`rikdan o`tib turgan.
Mana, bir haftadirki stastionarda og`ir ahvolda yotibdi. U hamon tizzasiga fanera qo`yib, hamma narsani, bugun-erta bostirib kelayotgan o`lim sharpasini ham unutib yozyapti.
U derazadan tashqariga qaradi. Ertalabdan beri osmonda bulut aylanib qolgandi. Endi sharros quyyapti.
O`lmas orqa-o`ngiga xat bitilgan krg`ozni menga uzatar ekan jilmaydi.
Yo qudratingdan o`rgilay xudo, bu bolaga dunyoni tark etar chog`i jilmayishiga qaydan kuch ato etding!
To kelgunimcha u menga xat yozib qo`ygan ekan. O`qiyapman:
Domla, Sizdek bir keksa, otamdek mehribon odamni o`z dardim, boshimga tushgan azobli kunlarim bilan tashvishga solishni istamagandim. Bo`lgan murakkab operastiyalarni bildirgim kelmagandi.
Endi tong otishi bilan hammasini, azoblarni, chidab bo`lmas og`riqlarni tashlab hech kim to`ymagan bu dunyodan ko`z yumib ketaman.
Men tortgan azoblar boshqa hech kimning boshiga tushmasin.
Sizga yana bir, oxirgi iltimosim bor. Sobir Mirvaliev o`z tashabbusi bilan tomliklarimni chiqazyapti. Men to`g`rimda ilmiy ish ham boshlaganga o`xshaydi. Nashriyotlarda sizni hurmat qilishadi. Sobirjonga dalda bo`lib tursangiz yaxshi bo`lardi. O`zi yo`qning ko`zi yo`q, deb ba`zi narsalarimni muharrirlar chiqazib tashlashlari mumkin. Iltimos, Umarbekov endi hech narsa yozolmaydigan joyga ketgan, kasalxonalarning tiqilinch pa-latasida qiynalib yozgan narsalari qolib ketmasin, deb ularni insofga chaqiring.
Sobirjonni o`zingizdan uzoqlashtirmang. U yaxshi yigit ekan. Afsus, bunaqa sodiq do`stni umrimning oxirida topgan ekanman. Unga bironta yaxshilik qilolmay ketyapman.
Ilgarigidek uyimga kelib turing, ko`zi to`la yosh 6ilan qolgan Zuhro hamda jovdirab kolgan jondan aziz, dunyoda topgan yagona baxtim Umidaga madad bo`ling.
Xayr. Diydor ko`rishmoq endi qiyomatga qoldi.
O`lmas o`sha, ichidagi dardi-alamini sezdirmaydigan jilmayish bilan orqamdan qarab qoldi. Hovliga chiqayotganimda Zuhro shu xat menda tursin, keyin qaytib beraman, deb olib qoldi.
Yomg`ir ko`z ochirgani qo`ymaydi. Zuhroning yomg`irda darvoza oldigacha kuzatib chiqishiga ko`nmadim. O`zim to mashinaga etib borgunimcha shalabbo bo`lib ketdim.
Boqqa kelib yotib yotolmadim, o`tirib o`tirolmadim. Ko`zimga umrining eng so`nggi damlarini kechirayotgan O`lmas ko`rinaverdi. Nahotki u yo`qlikka ketadi? U eski qadrdonini kutayotgandek o`z o`limiga nahotki seskanmasdan peshvoz chiqadi? Bu kichkinagina, nozikkina vujudda nahotki shunchalar jasorat, shunchalar qudrat bo`lsa!
Tomog`iga tig` qadalib turgan, umri soatma-soat qisqarib borayotganini sezgan bu odamda bunchalar iroda, bunchalar bardosh qaydan paydo bo`ldi deb o`zimdan o`zim so`rayman. Qizimga maktublarni asta varaqlayman.
Undagi Mangu dunyo bo`sag`asida degan yozuvni o`qib ssskanib ketdim. Bu gapni men o`qib shunchalik iztirobga tushyapman, bilmadim bu gapni aytishga qanday tili bordi? Nahotki shularni yozayotgan qo`li titramadi, nahotki faryod urib yig`lab yubormadi...
O`lmas shu tobda o`sha aytgan Mangu dunyo bo`sag`asida turipti. Bir necha daqiqadan keyin bu foniy dunyodan boqiy dunyoga rixlat qiladi.
Ko`zim ilingan ekan, telefon jiringlashidan uyg`onib ketdim. Go`shakni olib, labbay dedim. Bunday bemahalda hech kim xushxabar etkazmaydi. Soatimga qaradim. Ikkidan yigirma minut o`tibdi. Akmalning. tanish ovozi eshitildi. U akam olamdan o`tdi, dedi-yu yig`lab yubordi.
Shoshib ki
