[IMG]
men.png
Ertasiga ertalab Jennings aynan mana shu fototasmadan sotib oldi. Unga kuchli hayajonga tushgan odamlar kerak edi, shuning uchun u kasalxonaga yo'l oldi va bu yerda o'limini kutayotgan bemorlarni suratga oldi. Natija esa uni hayratga soldi: birorta ham suratda dog'dan asar yo'q edi. Bu esa doyolar o'limdan darak beruvchi belgi emasligini bildirardi. Butun hafta davomida Jennings enaga va ruhoniyning suratlaridagi g'ayritabiiy doyolar haqida o'yladi. Keyin esa yana bir marta Tornning oldiga borishga qaror qildi.
Torn mahalliy universitetda, turli kechalarda chiqishlar qilar va uni tinglagani deyarli barcha qatnashardi. Elchi kuchli notiq bo'lib, qaerda nutq so'zlamasin, tinglovchilarni o'ziga jalb qila olardi.
- Bizda hamma narsa bo'linib qolgan, - derdi elchi. - Yoshlar va qarilar, boylar va kambag'allar ammo eng asosiy bo'linish shuki, kimlardadir katta imkoniyatlar bor, yana kimlardadir hech qanday imkoniyat yo'q! Demokratiya - bu tenglik! Teng imkoniyatlar yo'q joyda "demokratiya" so'zi yolg'onga aylanadi!
Torn bunday chiqishlar davomida savollarga javob qaytarar, tinglovchilar bilan muloqotda bo'lar, eng asosiysi, u odamlarni i sh o n t i r a o l a r d i.

Torn o'zini jamoat ishlari bilan chalg'itishga urinardi, chunki uni qandaydir dahshatli his ta'qib etayotgandi. U omma oldidagi chiqishlari davomida tanish ruhoniyga ikki marta ko'zi tushdi. Torn Tassonening so'zlariga jiddiy e'tibor bermadi: u bor-yo'g'i siyosiy arbobni ta'qib qiluvchi aqldan ozgan diniy mutaassib, Tornning farzandi haqidagi gaplari esa shunchaki tasodif. Lekin ruhoniyning so'zlari uning miyasiga o'rnashib qolgandi. Uning xayoliga ruhoniy balki qotildir, degan fikr ham keldi, ammo Torn bu fikrni miyasidan chiqarib tashladi. Torn o'zini xuddi lochin ta'qibidagi dala sichqonidek his qilardi.
Pirfordda esa hamma narsa o'z maromida ketayotgandek edi. Ammo tashqi xotirjamlik ortida hayajon yashiringan edi. Torn bilan Katerina kamdan-kam ko'rishishardi: turli joylardagi nutqlari sababli Torn uyda kam bo'lardi. Katerina ko'proq vaqtini Demenga ajrata boshladi. Ammo Demen uning oldida og'ziga tolqon solgandek jim yurar, kun bo'yi Beylok xonimning qaytishini kutib o'tirardi.
U enagasi bilan o'ynab-kular, Katerina esa unga yoqmasdi. Katerina uning mehrini qozonish uchun hamma narsa qilib ko'rdi. Kitobchalar, bo'yash uchun rasmli kitoblar, o'yinchoqlar sotib oldi. Ammo bolakay ularga qarab ham qo'ymadi. To'yori, Demen bir marta hayvonlar surati tushirilgan kitobchani tomosha qildi va ana shunda Katerina uni hayvonot bog'iga olib borishga qaror qildi.

Tomoshaga otlanar ekan, Katerina o'z hayoti boshqalarnikidan qanchalik kuchli farq qilishini his etdi. O'yoli to'rt yarimga kirgan bo'lsada, hali biror marta ham hayvonot bog'ida bo'lmagan edi. Balki, ko'chaga kam chiqqani uchun Demen kamgap, odamovi bo'lib qolgandir. Ammo bugun u quvnoq edi va Katerina nihoyat to'yori yo'lni tanlaganini tushundi. Demen hatto u bilan gaplashdi. Katerina o'zini baxtli his etishi uchun shuning o'zi yetarli edi. Shaharga yetguncha u to'xtamasdan gapirdi va Demen indamay unga quloq solib ketdi
Qishning o'sha yakshanbasida Londonda havo ochiq bo'lib, hayvonot bog'i gavjum edi. Hayvonlar ham quyosh nuridan zavq olishar, ularning ovozi hatto kirish darvozasigacha eshitilardi. Ular oqqushlar oldida to'xtashdi va bolalarning ularga non tashlayotganini kuzatishdi. Katerina bilan Demen ularga yaqinlashishdi. Birdaniga qushlar non yeyishni to'xtatishdi va ko'lning o'rtasiga qarab suzib ketishdi. Ular oqqushlarga non tashlayotgan bolalarni kuzatib turishdi. Ammo oqqushlar qaytishmadi. Ona-bola nari ketishlari bilan qushlar yana bolalarning oldiga suzib kelishdi.

Tomoshabinlar haddan ziyod ko'p edi. Katerina oldida tomoshabin ozroq to'plangan qafasni izlay boshladi. O'ng tomonda "Itlar" deb yozilgan ko'rsatkich turardi. Ular o'sha tomonga yo'l olishdi. Katerina bu yerda ham odam oz emasligini ko'rdi.
Kutilmaganda itlar inlariga kirib ketishdi va tomoshabinlar asta-sekin tarqala boshladilar. Itlarni tomosha qilish uchun bo'ynini cho'zgan Demen qafas ichida ahlatdan boshqa narsani ko'rmadi va hayron bo'lib onasiga qaradi.
- Ular ovqat yegani kirib ketishdi shekilli, - dedi Katerina yelkasini qisib.
Ona-bola nariroqqa borishib, sosiska sotib olishdi.
- Maymunlarni ko'ramiz, - dedi Katerina. - Ketdikmi?
Ular qator tizilgan qafaslar yonidan o'tib borishardi. Demenning ko'zlari hayvonlarni ko'rish ishtiyoqida yonardi. U birinchi bo'lib ayiqni ko'rdi. Ayiq qafas ichida u yoqdan-bu yoqqa tinmay borib-kelardi. Ammo Katerina bilan Demen uning yoniga yaqinlashishigayoq ayiq to'xtab qoldi. Ularga bir qarab qo'ydi va shu zahoti iniga kirib ketdi. Qo'shni qafasda yovvoyi mushuk sap-sariq ko'zlarini ulardan uzmay o'tirardi. Uzoqroqdagi qafasda babuin maymuni bo'lib, maymun ularni ko'rishi bilan joyida qotib qoldi. Katerina o'zlarining hayvonlarga bo'lgan ta'sirini sezdi va qafaslar yonidan o'tib borar ekan, ularni diqqat bilan kuzatdi. Barcha hayvonlar Demendan ko'z uzishmasdi. Demen ham buni his qildi.

- Shirinligingdan ular sendan ko'z uzisholmayapti, - kuldi Katerina.
Oldinda maymunlar qafasi bor edi. Katerina Demenni qo'liga ko'tarib oldi.
Ularning qulog'iga maymunlarning shovqini chalindi. Katerina maymunlar oxirgi qafasda o'ynayotganligini tushundi. U oldinga o'tdi va ularni ko'rdi. O'rgimchaksimon maymunlar qafas ichida quvlashmachoq o'ynashar, shoxdan-shoxga sakrashardi. Demen ularni ko'rib kulib yubordi. Katerina eng oldingi qatorga o'tmoqchi bo'ldi. Maymunlar odamlarga e'tibor berishmasdi. Ammo Katerina va Demen yaqinlashishi bilan ularning kayfiyati keskin o'zgardi. O'yin birdaniga to'xtadi. Maymunlar tomoshabinlar orasidan kimnidir qidira boshlashdi. Tomoshabinlar ham nega bunday hol yuz berganiga ajablanib, jimgina qarab turishardi. Hamma ularning yana birdaniga o'yinni davom ettirishini kutardi. Qo'qqisdan qafas ichida xavf-xatardan ogohlantiruvchi chinqiriq yangradi. Unga boshqa maymunlar ham qo'shilishdi. Ular o'zlarini qafasga urishardi. Hayvonlar o'zlarini har tomonga urishar, bir-birlarini tirnar, tishlar, ularning butun badani qonga bo'yalardi. Tomoshabinlar dahshatdan jim bo'lib qolishdi, Demen esa qah-qah urib kulganicha, bu qonli tomoshadan zavq olardi. Qafas ichidagi tahlika kuchayib borardi. Maymunlardan biri yuqoridagi simga o'ralashib, bo'g'ilib qoldi va birpas tipirchilagach, joni uzildi. Odamlar baqirib yuborishdi, ammo ularning ovozini hayvonlarning shovqini bosib ketdi. Maymunlar o'zlarini u yoqdan-bu yoqqa urishardi. Ulardan biri beton polga boshini to'xtovsiz uraverib sulayib qoldi. Hamma tashqariga shoshildi. Katerina esa haykaldek qotib qolgandi. Uning o'yoli esa zavq bilan kulardi. U qonga belangan maymunlarni ko'rsatib, yanada qattiqroq kuldi. Barcha hayvonlar Undan qo'rqishardi. Bularning barchasini U qilayotgandi. Qafasdagi shovqin avjiga chiqqanida Katerina dahshat bilan qichqirdi.
