[IMG]
men.png
7
Torn "Meyfer" mehmonxonasida ishbilarmonlar oldida nutq so'zlashi lozim edi. U nutqi gazetalarda ham yoritilishi lozimligini yordamchilariga aytgan va ertalabki gazetalar ushbu yig'ilish o'tkazilishi to'yorisida bildiruv berishgan edi. Odam juda ko'p kelgan, jurnalistlar ham oz emasdi. Torn yig'ilganlar orasida fotoapparatini urib sindirgan muxbirni ham ko'rdi. Suratkash unga qarab jilmaydi va yangi fotoapparatini ko'rsatdi. Torn ham unga javoban jilmaydi. U yig'ilganlar jim bo'lishini kutib turdi va shovqin pasaygach nutqini boshladi. U dunyo iqtisodiy tizimi va umumiy bozorning ahamiyati haqida so'zlardi. Har qanday jamiyatda ham bozor juda katta rol o'ynaydi. Bir tomon sotishni, ikkinchi tomon sotib olishni istasa, u holda o'zaro hamkorlikka asos paydo bo'ladi. Agar bir tomon sotib olishni istasa va ikkinchi tomon sotishdan bosh tortsa, unda biz urush sari qadam tashlaymiz. Torn insoniyat haqida, hamma odamlar bir-biri bilan birodar ekanligi, yer yuzidagi boyliklar barchaga yetishi haqida so'zlardi.
- Biz hammamiz, - dedi u, - vaqt to'rida yashaymiz. Biz manmanlik va og'ir mehnatning asirimiz.
Uning nutqi yig'ilganlarni tobora o'ziga tortayotgan edi. Keyin elchi siyosiy tartibsizliklar va ularning iqtisodiy munosabatlarga ta'siri haqida gapira boshladi. Torn yig'ilganlar orasida arablarni ko'rdi va bevosita ularga murojaat qildi.

- Tartibsizliklarning qashshoqlikka qanchalik boyoliqligini bilamiz, lekin insoniyat ortiqcha to'qlikdan ham inqirozga yuz tutishi mumkin!
Torn butun vujudi bilan nutq so'zlashga kirishib ketgandi. Devor yonida turgan Jennings uni bir necha marta suratga oldi.
- Yana bir achchiq haqiqat borki, u Sulaymon podsho davriga borib taqaladi, - davom etdi Torn. - Boylik va mansab uchun tug'ilganlar...
- Bu haqda ko'p narsa bilishingiz aniq, - orqa qatordan kimdir qichqirdi.
Torn gapirishdan to'xtab, yig'ilganlarga qaradi. So'z tashlagan kishi jim bo'lib qoldi. Torn yana so'zida davom etdi:
- Misrda fir'avnlar davridayoq boylik va mansab uchun tug'ilganlar...
- Gapiravering, qani! - yana o'sha ovoz eshitildi. Bu safar yig'ilganlar jonlanishdi. Torn ovoz kelgan tomonga sinchiklab qaradi. Yirtiq jinsi shim kiygan soqolli bir talaba uning so'zini bo'lgandi.
- Qashshoqlik haqida nima bilasiz, janob Torn? - davom etdi u. - Umringizda biror marotaba ham ter to'kib mehnat qilmagansiz-ku!
Olomon talabaga norozi tarzda guvilladi, ayrimlar qichqira boshlashdi. Torn qo'llarini ko'tarib, ularni tinchlantirishga urindi.

- Bu yigitning so'zlariga quloq solaylik-chi.
- Dunyodagi boyliklarni bo'lishmoqchi ekansiz, nega o'z boyligingizni boshqalarga berishdan boshlamaysiz? - dedi talaba baland ovozda. - Sizning necha millionlab pulingiz bor. Dunyoda qanchadan-qancha insonlar och ekanligini bilasizmi? Cho'ntagingizdagi pullar qancha odamga yetishini bilasizmi? Haydovchingiz olayotgan maosh bilan Hindistonda butun boshli oilani bir oy boqish mumkin. Sizning qirq gektarli yeringizda o'sayotgan mevalar Bangladeshning yarim aholisiga yetadi. Bolangizning tug'ilgan kuniga sarflagan pulingizga shu yerda, London janubida butun boshli kasalxona qurish mumkin. Agar siz odamlarni boylik bo'lishishga da'vat qilayotgan bo'lsangiz, o'zingiz ibrat ko'rsating! To'rt yuz dollarli kostyum kiyib olib bizning oldimizda qashshoqlik to'yorisida ma'ruza qilmang!
Talabaning bu so'zlari ommaga yoqdi. U g'alaba qozongandi. Hattoki, olqishlar ham yangradi. Yig'ilganlar Tornning qanday javob qilishini kutishardi.
- Gapirib bo'ldingizmi? - so'radi u.
- Sizning boyligingiz Rokfellernikidan ko'pmi? - qichqirdi yigit.
- Ancha oz.
- Rokfellerni vitse-prezident etib saylashganida gazetalar uning boyligi uch yuz million dollardan sal ko'proqligini yozishgandi. "Sal ko'prog'i" qanchaligini bilasizmi? O'ttiz uch million dollar! Bu raqamni ular hatto hisobga ham kiritishmagan. Yer yuzi aholisining yarmi ochlikdan halok bo'layotganida, uning cho'ntagida shuncha pul tursa! Bu axir tahqirlash emasmi? Nahotki bir kishiga shuncha pul kerak bo'lsa?
