
HUKM
I
Aka-uka Dukxiram bilan Chxidam ertasaharlab belkuraklarini olib ishga ketgan hamon, xotinlari orasida qattiq janjal, mojaro boshlanardi. Ammo qo'shinlari bunga shunday ko'nikib qolishganki, bu janjallarni ko'chadagi oddiy tovushlarday parvosiz eshitaveradilar.
Xotinlarning chinqirganini eshitib, ular bir-birlariga:
- Mana, tag'in boshlandi! - deb qo'yardilar, xolos.
Buning ma'nosi shuki, xuddi ular kutgan narsa ro'y berdi, bu kun ham boshqa kunlardan sira farq qilmaydi.
Sharq tarafdan quyosh chiqishining sababini hech kim so'ramagandek, bu ovsinlar orasidagi nizoning sababini bilishga ham hech kim qiziqsinmasdi. Tabiiyki, bunchalik janjal va g'avg'olar qo'shnilardan ham ko'ra bu ayollarning erlariga ko'proq ta'sir qilishi kerak edi, lekin bu ularni ham u qadar bezovta qihnaydi. Ular hayotning uzoq yo'lidabir aravada ketib borishar, yog'lanmagan g'ildiraklardan chiqqan to'xtovsiz g'ijirlashlar esa ularga hayot charxining tabiiy ovozi bo'lib eshitilardi. Aksincha, agar uydan baqirgan ovoz chiqib tinchliknibuzmasa, oqibati nimalarga olib borishini aytish qiyin bo'lgan juda katta janjal chiqishidan qo'rqib turardilar.
Bizning bu qissamiz boshlanadigan kun kechqurun aka-ukalar ishdan charchab qaytganlarida uy jimjit edi. Tashqarida ham odatdan tashqari jimlik hukm surardi. Olti soatdan beriquyib turgan yomg'ir, oxiri tingan bo'lsa-da, ufqlarda qora qalin bulutlar hamon yastanib yotardi. Havoda zarracha shabada sezilmasdi.Yomg'ir vaqtida qishloq atrofidagi daraxt va ko'katlar barq urib yashnadi. Suv oqizib kelgan ko'katlarning xushbo'y hidi uy tevaragida anqib turibdi. Uylar orqasidagi ko'ldan baqalarning vaqillashi eshitiladi. Shu yaqindan o'tgan Padma daryosi yomg'ir suvidan toshib quyuq qora bulutlar ostida ayniqsa dahshatli tusga kirganedi. Daryo ekinzorlarining ko'p qismini bosib, uylarga yaqinlashmoqda. Cho'kkan yerlardan mango va non daraxtlarining tomirlari chiqib turibdi; ular biror tayanch topish niyatida bo'shliqqa qarab panjalarini uzatib turganday ko'rinadi.
O'sha kuni aka-uka Dukxiram bilan Chxidam zamindorning idorasida ishladilar.
Daryoning sayoz joylariga ekilgan ekinlar yetilib, qishloq kambag'allari yo o'z dalalarida, yoxud judkor yerlarda band edilar. Shuning uchun zamindorning ishboshisi tashqariga chiqib, faqat shu og'a-inilarni ko'rdi, xolos.
Idoraning tomi teshilgan, ko'p yeridan chakka o'tardi. Aka-uka kunbo'yi shu teshiklarni yamashdi. Tushda uyga borolmay, shu yerda, idorada andak tamaddi qilishdi. Kunbo'yi yomg'irda ishlab kiyimlari jiqqa ho'l bo'ldi, ularga korjoma berilmagan edi. Buning ustiga, ta'nayu haqoratlarni odatdagidan ko'proq eshitdilar. Suyak-suyagigacha nam o'tib, hammayoqlari iflos holda, qosh qorayganda uyga qaytdilar. Ukaning xotini Chondora kiyimining peshini yozib polda yotardi. Har kungidek qovoqlari soliq. Aft-angori shu yomg'irli oqshom singari g'amgin. Akaning xotini Radxa bo'lsa, ayvonda hurpayib o'tiribdi. Aka-uka uyga kiribqarashsa, hadeb yig'laydigan bir yarim yashar bola burchakda chalqancha yotib yalang'och uxlab qolibdi.
- Ovqat ber! - dedi xotiniga Dukxiram.
Radxa o'tga tushgan porox bochkasiday portlab:
- Ovqatni qayoqdan olaman?- deb ovozining boricha chinqirib yubordi. -Nima, o'zim borib pul topaymi?
Kunbo'yi og'ir mehnat va tahqirlardan qaqshab qaytgach, ochlik tugunidan qorong'ilashgan uyda xotindan Sunday zaharli ta'na eshitishga toqat qilolmasdi.
Dukxiram yaralangan yo'lbars ovozinieslatadigan bo'g'iq tovush bilan:
- Nima deding? - dedi-yu, qo'lidagibelkurak bilan xotinining boshiga urdi. Radxa ovsinining oyoqlari ostiga yiqilib, shu zahoti jon berdi.
Ovsini Chondora esa:
- Yo'q, txakur - deb o'rnidan qo'zg'aldi u, - agar xotinim halok bo'lsa, men boshqasini olaman, bordiyu ukamni ossalar ikkinchi uka topolmayman.
Ammo Chxidam xotinini jinoyatchi deb ayblaganda, bu haqda o'ylab ham ko'rmagan edi. U og'ziga kelgangapni aytishga aytdi-yu, endi o'zi ham larzaga tushib, o'z qilmishini oqlashga yo'l qidirardi.
Yosh dehqoning e'tirozi asosliday tuyuldi Chokrobortiga.
- Unday bo'lsa nima ham qilarding, - dedi u, - jinoyat qanday zuhur etgan bo'lsa, shunday qilib aytib ber. Bari bir jinoyatni yashirib bo'lmaydi.
Shu so'zlarni aytib Ramlochon chiqib kedi va shu zahotiyoq butun qishloqda janjal vaqtida Chondora Dukxining xotinini belkurak bilan uribo'ldiribdi, degan duv-duv gap tarqaldi.
To'g'onni urib ketgan suvdek, shov-shuv bilan qishloqqa politsiya yopirilib kelganda, gunohkor ham, begunoh ham hamma baravar hayajonda qoldi.