
VIII
Onasi ko'rdiki, kanikul o'tib ketsa ham Opurba uyga qaytmadi. U, o'g'lim hali ham xafa, deb o'ylardi. Mrinmoyi esa, u mendan ranjigan deb o'zi yozgan maktubdan andisha qilib, yer yorilsa kirgudek bo'lib yurardi. Rostdan ham xat juda ayanchli edi. Unda birorta bama'ni so'z yo'q, u bu xatda hatto o'zi o'ylagan so'zlarni ham ifoda etolmagan edi. Opurba uni o'qib, Mrinmoyini yana yosh bola deb, yanada nodonroq hisoblaydi, de-ganfikr sho'rlik qizning qalbini o'q tekkandek yaralar edi.
- Sen xatni pochtaga olib borganmiding? - Qayta-qayta so'rardi Mrinmoyi cho'ri xotindan.
- Bo'lmasamchi, men uni o'z qo'lim bilan pochta yashigiga tashladim, - deb ishontirardi cho'ri. - Ehtimol afandim uni allaqachon olgandirlar.
Bir kun Opurbaning onasi Mrinmoyinichaqirib:
- Ona qizim, Opurba qachondan beri uyga kelmay ketdi, men uni ko'rgani Kalkuttaga bormoqchiman. Sen ham bormaysanmi? - deb so'radi.
Mrinmoyi ma'qullab bosh silkib qo'ydi. Ma'qulladi-yu, chopgancha uyiga kirib eshikni bekitib oldi, o'zini karavotga tashlab, yostiqni quchoqladi-da, quvonchi ichiga sig'may xandon urib kulib yubordi. Anchadan so'ng kulgidan to'xtadi-yu, birdan, har xil xavflarni o'ylab, ko'nglitoiib yig'ladi.
O'zlarining borishlaridan Opurbani xabardor ham qil-may, gunohkor ona-kelin undan uzr so'rash uchun Kalkuttaga jo'nashdi. Kalkuttada ona o'z kuyovining uyiga tushdi.
Bu orada Opurba Mrinmoyidan xat kelishini kutmay, o'z ahdini buzib, birkun kechasi o'tirib xat yoza boshladi. Biroq u hech bir munosib ta'bir topolmadi. Yigit ham muhabbat, ham alam aks etadigan murojaat shaklini qidirardi. Ammo muvofiq ifoda topolmaganidan ona tiliga bo'lgan hurmatsizligi yana ham kuchaydi. Shu paytda unga pochchasidan maktub keltirishdi, unda onasi kelgan-ligi xabar qilinib, uni ham tushki ovqatga yetib kelishi so'ralgan edi. Xatning oxirida uyda tinchlik deb aytilgan bo'lsa ham, Opurbaning ko'nglidan har xil xayollar o'tib, ta'bi xira bo'ldi. U darrov singlisinikiga qarab jo'nadi.
- Uylar tinchmi, oyi? - deb so'radi onasini ko'rgan hamon.
- Uydagilar hammasi sihat-salomat,bolam, - dedi ona, - ko'pdan beri uyda bo'lmaganing, kanikulda ham bormaganing uchun seni olib ketganikeldim.
-Bekorga ovora bo'libsiz, -dedi Opurba, - men huquqdan imtihon berishga tayyorlanishim lozim... Ovqat ustida singlisi Opurbaga qarab:
- Aka, nega siz xotiningizni birga olib kelmadingiz? - deb so'radi. Yigit jiddiy qiyofada gap boshladi:
- Huquq fani bilan shug'ullanish...
- Bo'lmag'ur gapni qo'yib, to'g'risiniaytavering, - deb kuldi pochchasi, - uni bizga ko'rsatishga qo'rqyapsiz.
- Rostdan ham ehtiyot bo'lish kerak,- uning so'zini bo'ldi xotini, - agar yosh bolaning ko'zi sizga tushsa, albatta qo'rqadi-da.
Suhbat shunday hazilkashlik bilan davom etsa ham, Opurbaning qovog'i ochilmadi. Hazillar qaytaga uni asabiylashtirardi. Agar istasa Mrinmoyi ham kelardi, deb ko'nglidan kechirdi u. Ehtimol onam uni olib kelishga unmb ham ko'rgandir, lekin u ko'nmagan bo'lsa kerak, deb o'ylardi. Ming xil xayollarga borib turgan bo'lsa ham
onasidan so'rab-surishtirishga botinmadi. Inson hayoti va butun borliq unga nuqul yolg'ondan iborat bo'lib ko'rinib ketdi.
Kechki ovqat tugay deganda, kuchli shamol qo'zg'alib, sel quya boshladi.
- Aka, bugun biznikida qoling, - iltimos qildi singlisi Opurbaga.
- Yo'q, uyga ketishim kerak, ishim bor, - dedi yigit.
- Kechasi qanday ish bo'lardi? - e'tiroz bildirdi pochchasi,- axir biznikida yotib qolganingiz uchun birovga hisob bermaysiz-ku. Nimaning tashvishini qilyapsiz?
Ko'p munozaradan so'ng, Opurba nochor qolib, shu yerda tunashga rozi bo'ldi.
- Juda charchagan ko'rinasiz, aka, borib yotgadingiz ma'qul emasmikan? - dedi singlisi.
Bu taklif Opurbaning ko'nglidagiday bo'ldi. U, qorong'i uyda tanho qolsamtashvishlarim bir daraja kamayar, degan umidda edi... Suhbatga qo'shilishni istamadi.
- Chiroqni shamol o'chiribdi, yoqib beraymi? - so'radi singlisi.
- Yo'q, kerak emas, - dedi Opurba, - men yorug'da yotolmayman.
Singlisi ketdi, Opurba astagina o'rniga yaqinlashdi. Endi yotay deb turganida, birdan bilaguzuklarning jaranglagani eshitildi, ikki nozik qo'l uni ushlab mahkam bag'riga bosdi, kimningdir gul barglarini eslatuvchi lablari bexosdan uning yuzlariga tegdi, ko'zyoshlari aralash haroratli bo'salar yigitga o'z hayratini bayon qilishga xalaqit berardi.
Opurba dastlab hang-mang bo'lib qoldi keyin fahmlasa: bir vaqt kulgi xalaqit bergan iltimosning bajarilishiga bugun ko'zyoshlari yordam beribdi.
1893-yil
