IV

Giribala choytro oyida , bahorning oydin oqshomida tomga chiqib o'tirgan edi. Janub shamoli uning to'q-sariq soriysini hilpillatardi. Garchi eri uyga kelmasa ham, Giri harkun yashirin bir umid bilan taqinchoqlarini taqib, o'ziga oro berardi.
Sadaf va olmosdan yasalgan taqinchoqlari jimirlab tovlanar, atrofga nur sochib jaranglar edi. U qo'llariga bilaguzuk, bo'yniga olmos va yoqut marjon taqdi. Sinchalog'ida zumrad uzuk porlardi. Shudxa uning oldida o'tirib, vaqti-vaqti bilan uning xina qo'yilgan chiroyli oyoqlarini silab, samimiy xo'rsinib gapirardi:
- Eh, xonim agar men erkak bo'lganimda bu oyoqlarni ko'kragimga bosib jon berardim.
- O'ylaymanki, erkak bo'lsang mening oyoqlarimni ko'kragingga bosmayoq o'lishga to'g'ri kelardi, - mag'rur kulgi bilan javob berdi Giribala. - Nahotki men bunga yo'l qo'ysam? Bas endi! Yaxshisi, bir ashula ayt.
Bo'm-bo'sh tomda, oydin kechada qo'shiq yangradi:
Nilufar gulbargiday izlaringga sodiqman,
Hamma dugonalaring Brindabanga  kelsin.
Kech soat o'n edi. Uydagilar hammasiuxlagani ketgan. Hammayoqqa atir hidini buruqsatib, balo-qazoday birdan Gopinatx kirib keldi. Shudxa tilini tishlab, boshiga ro'molini tashlab qochib qoldi.
Giribala endi xonasi keldi deb o'yladi.U Gopinatxdan yuzini o'girdi. Xuddi Radxaday, o'ta mag'rurlik bilan qimir etmay turaverdi. Biroq, sahnadagi singari parda ko'tarilmadi, Krishnaning boshidagi tovus parlari uning oyoqlari ostiga tushmadi, hechkim:
Oy yuzingni yashirib, oydin kechani xiralatma,
- deb qo'shiq ham kuylamadi.
Buning o'rniga Gopinatx qo'pol va beparvo ovoz bilan:
- Kalitlarni berchi, - dedi.
Bir necha kunlik judolikdan so'ng, bahorda oydin kechada uning topgangapi shu bo'ldi! She'rlarda, dramalarda, romanlarda yozilgan hamma gaplar boshdan-oxir yolg'on ekan! Sahnada sevgi qo'shiqlarini aytib, oyoq ostiga yiqiladilar, buni ko'rib tomoshabinlarning ko'ngli yumshaydi, shu tomoshabinlarning biri, oydin kechada tomda paydo bo'lib, o'zining yosh, genial qaylig'iga: "Kalitlarni berchi!"dan boshqa so'z topolmaydi. Na muzika, na sevgi, na xushomad, na dilbarlik! O'ta e'tiborsizlikdan boshqa narsa yo'q!
Shu paytda janub shabadasi shitirlab,barcha xo'rlanganlarning chuqur xo'rsinishidek kelib yurakka qadaldi. Guldonlarda o'sgan atirgullar tomga xushbo'y hid taratdi. Giribalaning parishon sochlari yuziga yoyilib, ko'zlariga tushdi. Uning xushbo'y to'q-sariq soriysini shamol hilpillatar edi. Giribala g'ururni unutdi. U erining qo'lidan ushlab:
- Kalitlarni beraman, ammo siz uyga kiring, - dedi.
Endi u yig'lab, erini ham yig'latmoqchi edi. U tanholikda yuragida saqlab kelgan dardlarini aytib, iltijo qilib, uni insofga keltirmoqchi bo'ldi.
- Men uzoq turolmayman, - dedi Gopinatx, - kalitlarni ber.
- Men kalitlarni beraman, ammo siz bu kecha hech yoqqa bormaysiz.
- Bo'lmagan gap. Men albatta ketishim kerak.
- Unday bo'lsa, kalitlarni bermayman.
- Bermayman? Hali shunaqami? Ko'ramiz, qanday qilib bermas ekansan.
Shu so'zlarni aytib, Gopinatx uning soriysi etagiga nazar soldi, kalitlar yo'q edi. Uyga kirib pardoz stolining g'aladonini ochib qaradi, u yerda ham kalitlarni topmadi. Shunda u taroqlar turadigan qutichani sindirib boqdi. Biroq unda qosh, kiprik va labga surkaydigan bo'yoqlar bilan tasmalardan boshqa hech narsa yo'q edi. U karavotni ag'dar-to'ntar qildi, matraslarni ko'tarib ko'rdi, shifon-erni ag'dar-to'ntar qildi - kalitlar hech yerda yo'q edi.
Giribala eshik oldida tosh haykatday qotib qoldi. Behuda urinishlardan so'ng Gopinatx g'azab bilan unga yaqin kelib o'shqirdi:
- Kalitlarni ber, bo'lmasa yomon bo'ladi!
Giribala hatto javob ham bermadi. Shunda eri uning
bilaguzuk, marjon va uzuklarini yulib olib, kaltak bilan savalab ketdi.
Uyda hech kim uyg'onmadi, qo'shnilardan hech kirn hech narsa sezmadi, oydin kecha ilgarigidek jimjit edi. Agar bu kechaning qulog'i bo'lib, uydagi qichqiriqni eshitganda,u qattiq faryod qilib, ming bo'lakka bo'linar edi. Salobatli sukunatda er boyoqish juvonni it azobiga solib kaltakladi.
Bu kecha ham o'tdi. Giribala bu sharmandalik, bu haqoratni hatto Shudxaga ham aytolmadi. U xo'rlangani uchun qasos olish niyatida o'zini o'ldirmoqchi, o'z qo'li bilan bebaho yoshligini, mislsiz go'zalligini barbod etmoqchi ham bo'ldi. Ammo shu zahotiyoq, bu qasosni hech kim sezmay qoladi-ku, deb o'ylab qoldi. Bu dunyoda birovning musibati bilan birovning ishi yo'q. Na hayotda - baxt, na o'limda - osoyishtalik.
Giribala otasining uyiga ketadigan bo'ldi. Otasi Kalkuttadan ancha yiroqda yashardi, ammo juvon ham-maning noroziligiga qaramay, o'zi yolg'iz jo'nadi. Gopinatx bu vaqtda uyda yo'q, ulfatlari bilan qayiqqa tushib bir necha kunga qayoqqadir ketgan edi.
