
TUNDA
I
- Doktor, doktor!
- Yana uxlagani qo'yishmadi, - to'ng'illadim men va zo'rg'a ko'zimni ochdim. Qarasam qarshimda bizning zamindorimiz Dokxinachoronbabu turibdi.
Men sakrab o'rnimdan turdim, kajavasuyanchiqli stulni beriroq surib, mehmonni o'tqizdim-da, tashvish bilan yuziga qaradim. Kechasi soat ikki yarim edi.
Ranglari o'chgan, qo'rquvdan ko'zlari olaygan Dokxinachoron so'z boshladi:
- Bugun kechasi yana dardim tutdi. Sizning doringiz hech narsaga arzimaydi.
- Ehtimol siz vinoni ko'proq ichib qo'ygandirsiz, uyalinqirab luqma soldim men.
- Gap vinoda emas. Mening boshdankechirganlarimni bilmasdan diagnoz qo'yishga urinib, katta xato qilyapsiz.
Tokchadagi chiroq past qilib qo'yilgandi. Men piligini ko'tardim, chiroq qattiq tutay boshlasa ham, uy bir oz yorishdi.
Men yelkamga choyshapni yopdim-da, ustiga gazeta yozib qo'yilgan yashikka o'tirib, u kishining tarixi eshitishga hozirlandim.
Dokxinachoron babu hikoyasini boshladi.
- Mening birinchi xotinim judayam qo'l-oyoqli ayol edi. O'zim esa u vaqtda uy-ro'zg'or ishlarini juda kam o'ylardim - yosh edim, she'riyatga berilib ketgandim, ko'nglimda Kalidas dostonining misralari yangrardi.
Hamrohimiz, do 'stimiz, uyimizning bekasi,
Go'zallikning shaydosi, dil mulkin malikasi...
Lekin she'riyat mening xotinim uchun tamom yot narsa edi. U mening nafosatli gaplarimni eshitib, qahqaqa urib kulib yuborar va natijada, tabiiyki, mening go'zal kayfiyatim tamom barbod bo'lardi.
Indiraning fili Gangning haybat bilan oqishini ko'rib qo'rqqandek, mening she'riy satrlarim va oshiqona nafis so'zlarim ham uning kulgusidan lablarimda qotib qolardi. U xandon urib kulishga bag'oyat qobil edi.
Bir necha yil o'tdi. Men qattiq og'rib qoldim, isitmadan qaqshab, azob chekardim. O'lim yaqinlashib kelmoqda, sog'ayishdan deyarli umiduzilgandi. Doktorlar ham mendan qo'lni yuvib qo'ltiqqa urishgan edi.
Kim-qaysi qarindoshimiz bir braxmanni boshlab keldi. U menga tuyib, yoqqa bulangan o'simlik tomirini berdi. Shu tomir shifo berdimi yo taqdir shundaymidi, bilmayman, har nechuk tirik qoldim.
Men og'rib yotganimda xotinim bir daqiqa orom topmasdi. Zayifgina shuayol o'lim tangrisi Yamaning ostonamizga kelib turgan elchisi bilan kechayu kunduz olishdi. U mening arzimas hayotimni xuddi emizikli bolasiday asrar, butun muhabbati, mehru shafqatini shungasarf etar edi.
Uxlamas, yemas-ichmasdi, uning uchun olamda mendan bo'lak hech narsa yo'qday edi.
Yama ovi yurishmagan yo'lbarsday, meni o'z changalidan bo'shatdi, ammo u keta turib xotinimga dahshatli zarba berishga ulgurgan edi. Men og'rigan choqda u homilador edi, tez orada ko'zi yoridi, lekin bolasi o'lik tug'ildi. Shundan keyin, unda g'alati bir kasallik paydo bo'ldi.
Kasal chog'ida unga qarashsam uning jahli chiqardi.
- Nega bunday qilasiz? - derdi. - Odamlar eshitsa nima deydi?
Kechasi, uning isitmasi ko'tarilganda,men go'yo o'zimni yelpigan bo'lib, yelpigich bilan uni sal yelpisam, yelpigichni qo'limdan tortib olardi. Har safar, uning ba'zi ishlariga qarashib, ovqatga besh-o'n minut kechiksam, ta'na, nasihat, iltimos boshlanardi. Yordamlashish niyatida nimaiki qilsam, hamma vaqt uning noroziligiga duch kelaverdim.
- Erkak kishining haddan tashqari g'amxo'r bo'lishi yaxshi emas, - der edi u.
Siz bizning Boronagordagi hovlimizga borgandirsiz. Xotiringizdabo'lsa, u yerdagi uyimiz bog'ning ichida, bog' etagidan esa Gang daryosi oqib o'tadi.
Yotog'imizning janub tarafdagi derazasi oldida xoti-nim bir oz yerni choptirib gulzor qilgan. Bu - bog'imizning ko'rimsizgina oddiy bir joyi edi. U yerda xushbo'y hidlar bilanrang-barang chechaklar ham yo'q, g'uch yaproqlar gullar jamolini to'sib yotmasdi. U yerda yosh nihollar o'sgan va lotincha yozuvli bayroqchalar tikilgan gultuvaklar ham yo'q edi. Gulzorda jasmin va atirgulning har xil navlari, sambit va tuberoz gullarigina o'sardi. Azim bakul daraxti soyasida oq marmar supa bo'lib, xo-tinim sog' vaqtida unihar kun ikki daf'a yuvdirib tozalatardi. Yozda, uy ishlaridan bo'shagach, u shu yerda hordiq chiqarishni yaxshi ko'rardi. Bu pana yer edi, u yerda katerda yuradigan savdo xodimlariga ko'rinmasdan turib, Gangni tomosha qilish mumkinedi

.***