  Asal va sut xossalari ...

- ASAL XOSSALARI - Asal mazasi asalari qaysi o'simliklardan shira olganligiga qarab aniqlanadi. Unga qaysi o'simlik shirasi asoslik vazifasini o'tagan bo'lsa, asal ham o'sha o'simlik nomi bilan sifatlanadi. Masalan akasiya asali , paxta asali , beda asali, kungaboqar asali , yantoq asali va h . k . Asal borasida olib borilayotgan ilmiy tadqiqot natijalariga ko'ra, uning tarkibida 75 foiz meva shirinligi mavjud. qolgan qismi esa suv, oqsil moddasi, kislotalar, fermentlar va xushbo'y moddalardan iborat. Sof asal shifobaxshlik xususiyatiga ega, u juda ko'p yillar davomida buzilmay turadi. Bir kilogramm asal 3150 kaloriya quvvatga ega. Bu 30 dona tuxum yoki 2.5 kg semiz go'shtning quvvatiga teng degan so'zdir. 200 gr asalning quvvagi 180 gr pishloq, 8 dona apelsin va 350 gr maydalangan go'sht quvvatiga tengdir. Asalning tarkibida juda ko'p vitaminlar va mikro-elementlar bor. Asal tarkibida mikro va mikroelementlarning borligi asalning sifatini, shifobaxshlik xususiyatini boyitadi. Asalning bu shifobaxshlik xususiyatini saklash uchun shisha, sopol va sirlangan idishlarda qorong'i joylarda saqlash lozim, asal saklangan uyni tez-tez shamollatib turish, haroratni esa 5-10 darajadan oshirmaslik lozim. Uni temir, alyuminiy idishlarda mutlaqo saqlab bo'lmaydi. Chunki uning tarkibidagi moddalar temir va alyuminiy bilan reaksiyaga kirishib, zaharli moddalar hosil qilishi mumkin. Asalni o'pka, buyrak, jigar, yurak va qon-tomirlar, oshqozon va ichak, markaziy asab sistemasini, ko'z, teri kasalliklarini va turli-tuman surunkali yara kasalliklarini davolashda keng qo'llash mumkin. Surunkali bronxit, farangit va rinit, o'pka kasalliklariga 5-10 foizli asal eritmasi tayyorlab, ingalyasiya qilinsa, bemor tez tuzalib ketadi. Oshqozon, ichak kasalliklarini davolashda ham asal juda foydali. Oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yarasi kasalliklarini davolashda ovqatdan 1,5-2 soat oldin 25-30 grammdan iliq suv yoki-meva sharbatiga asal eritib ichilsa, oshqozon shirasi ko'payishiga sabab bo'ladi. Asal bilan davolanishda bir kunda o'rtacha 80-100 grammgacha asal tanovvul qilish mumkin. Erta bilan 30 gramm miqdorda. Davolash vaqti bir yarim - ikki oyga mo'ljallangan. qadimgi yunonlarda chakalokni emizishdan oldin uning og'ziga bir necha tomchi asal tomizish yoki ona ko'ksiga asal surtish odat bo'lgan. Darvoqe, ba'zi vaqtlarda bolaga sigir suti berishga to'g'ri keladi. Lekin bunda bolaning rangi bir oz oqaradi, harakatlari esa bir oz susayadi. Ana shunda sutga ozgina asal qo'shilsa bas go'dak sog'ayib ketadi. Ozishga moyillik, gepatit va oshqozon-ichak, nafas yo'llari kasalliklarini davolashda ham asaldan foydalanish ma'qul. Ba'zi yosh bolalar har xil sabablarga ko'ra ishtahasi bo'lmay kam ovqat yeydi. Bunday bolaga vaqti-vaqti bilan asal berib turilsa ishtahasi ochiladi. Asal ozmoqchi bo'lgan kishilarga ham, semirishi kerak bo'lgan kishilarga ham baravar shifobaxsh ta'sir ko'rsatadi. Darmonsiz, ozg'in kishilar asalni boshqa oziq-ovqatlar bilan birga tanovvul qilishlari kerak. Semirib ketgan kishilarga esa ozish uchun asalni ho'l meva yoki suv bilan iste'mol qilish tavsiya etiladi. Yurak kasalliklariga chalingan bemorlarga yalpiz asali, oshqozon ichak kasallanganda rul asali, buyrak kasallansa, har xil giyohlar va mevali daraxtlar asalini iste'mol qilish tavsiya etiladi. Asal eng avvalo, toza, tarkibida shakar qiyomi, sirka qo'shilmalarisiz bo'lmog'i kerak. Asalni isitilsa shifobaxshlik xususiyati ancha yo'qoladi. Shuning uchun uni o'z holicha, ya'ni tabiiyligicha futur yetkazmay foydalanish yaxshi samara beradi. Asal to'g'risidagi hamma ma'lumotlarda xozirgi zamon fani tibbiyoti ham uning ko'p foydali xususiyatlariga tan berganligi e'tirof qilinadi. Asal kishi organizmiga beqiyos foydali bo'lganligidan hamma kasalliklarga davo hisoblanadi. Ibn Sino asalning shifobaxshligini o'rganib, turli xil kasalliklarni davolagan hamda bu borada o'zining qimmatli tavsiyalarini ham ishlab chiqqan. Chunonchi nafas a'zolari yaralanib qolsa, asalni tanglay bilan ezib so'rishni, ko'z hiralashib qolsa unga asal surtib ko'z xiralashishini ketkizishni maslahat beradi. Buyuk tabib bundan ming yil ilgari asalni kishini tinchlantiruvchi xususiyatiga ega ekanligini ham isbot etgan. Shu maqsadda uni uyqusizliqda va har xil asab kasalliklari, shuningdek, bolalar kasalliklarini davolashda qo'llagan. Bunda dastlab asalning quvvatligiga, tez hazm bo'lishiga, xushbo'yligiga shirin ta'mga ega bo'lishiga tayanib ish ko'rganligini maxsus uqtirib o'tadi. Bundan tashqari, oshqozon ichak va boshqa a'zolarning kasalliklarini davolashda, turli xil shamollashlar va o'pka kasalliklarida asalni iliq sutga yoxud limon, sabzi, sholg'om suvlariga aralashtirib ichishni buyurgan. o'tmishda odamlar uzoq muddat safarga chiqqan paytlarda tez buziluvchi oziq-ovqatlarni saqlashda asaldan foydalanganliklari ma'lum. hatto toza asalni o'lganlarni balzamlashda (buzilishdan saqlashda) ham ishlatganlar. Sarkarda Aleksandr Makedonskiyning jasadini o'z vataniga shu tarzda olib kelingani tarixdan ma'lum. Ibn Sino asalni bosh og'riqlari kasalliklarini davolashda qo'llagan. Uning asalni tuz bilan aralashtirib, qulokqa tomizilsa uni tozalaydi va eshitish quvvatini kuchaytiradi degan fikrlaridan tabiblarimiz hozirgacha foydalanadilar. Shayx ur-rais uzoq umr ko'rish uchun doimo oziq-ovqat tarkibida asal bo'lishini alohida ta'kidlagan. 45 yoshdan oshgan kishilarga har kuni asalning yong'oq bilan ezilgan aralashmasini iste'mol qilishni buyurgan. o'pka kasalliklarini davolashda asalni qizil gul bargi bilan aralashtirilgan aralashmasini bemorlarga har kuni ertalab soat 12 gacha qabul qilishni tavsiya qilib o'tgan. U qon tomiri va yurak kasalliklarida asal bilan shirin anor qo'shib istemol qilishni foydaligini o'qtiradi. Uning bolalar tabobati, tarbiyasi, sanitariyasi va gigenasida asaldan foydalanish soxasida bayon etgan fikrlari hozirgacha o'z ahamiyatini yo'qotgan emas. Bu jihatdan, ayniqsa, uning bolalarda paydo bo'ladigan ayrim kasalliklarni asal bilan davolashga oid o'ndan ortiq tavsiyalari daqqatga sazovordir. Ibn Sino o'zining birinchi kitobida yozadi: "Bolalarning tishlari chiqish oldidan tish milklarida paydo bo'ladigan shishlarni, ikki jag' suyagining chekkasidagi paylarda paydo bo'ladigan shishlar va tirishish kasalliklari paytida bolaning og'zini moy-chechak (romashka) yog'iga aralashtirilgan asal bilan chaplaydilar". Bugina emas, olim bolani asal bilan emizish va uni ko'krakdan ajratishda undan foydalanish tadbirlarini ham aytgan. 

ASAL YOSHARTIRUVCHI OZUQA - Biz bu o'rinda asalning to'yimli ozuqa va shifobaxshligi to'g'risidagi yangi ma'lumotlarni e'tiboringizga havola etamiz. har birimiz iste'mol qilayotgan taomning tanamizga ta'sirini ko'rib chiqamiz. Asal tarkibi bo'yicha ion qon plazmasiga juda yaqin turuvchi, yuqori kuvvatli mahsulot 100 gr toza tabiiy asal 300 kaloriya quvvatga ega. Uning tarkibida 32 foiz - glyukoza, 2 foiz - saxaroza, 36 foiz-fruktoza, 8 foiz-maltoza, 20 foiz-suv, 2 foiz-mineral tuzlar mavjud. Asal tarkibidagi moddalarning 78 foizini glyukoza va fruktoza tashkil etishi ko'rinib turibdi. Uzoq vaqt saqlanganda saxarozaning arzimas hissasi 2 dan 10 foizgacha oshishi mumkin. Sog'lom kishining 1 litr qoni tarkibida 1-g glyukoza mavjud bo'ladi. Fruktoza jigarda glikogen shaklida saqlanadi va zo'riqqanda glyukoza ko'rinishida organizmga quvvat bag'ishlaydi. Oddiy shakar, kartoshka (kraxmal) uglevodlar me'da - shira tarkibidagi diastazlar ta'sirida xazm bo'ladi. Tabbiiy asal oqsillar inson tanasida gormonlar va fermentlar hosil bo'lishida ishtirok etadi. Asal fermentlari hazm jarayonini yaxshilab tananing oziq moddalarni o'zlashtirishga ko'mak beradi. Ferementlarsiz tana yashay olmaydi, oziq moddalar ko'payib ketishidan halok bo'ladi. Asalda boshqa oziq moddalarga nisbatan fermentlar miqdori yuqori. o'tkir asal (padevuymed) fermentlar ta'siridan parchalanib ketadi, aytarlik oziq quvvatga ega bo'lmaydi. Asaldagi turli mineral moddalar odamda uning qon hosil qiluvchi a'zolarida qon tanachalarni hosil bo'lishi, asab tizimini qo'zg'alishi, vitaminlar va garmonlar orasidagi bog'lanishlarni ta'minlaydi. Asaldagi organik kislotalar ovqat hazm qilish jarayoniga ijobiy ta'sir ko'rsatib oziq moddalarni o'zlashtirilishiga yordam beradi. Oshqozon devorining shilliq ajratish faoliyatini kuchaytiradi, ishtahani oshiradi. Asal odam tanasida deyarli to'la ravishda 97-98 foizga o'zlashtiriladi. Sut 90 foiz, qora non 85 foiz, go'sht 95 foiz, kartoshka 85 foiz o'zlashtirilishini bilib qo'ygan yaxshi. Asal yosh o'smir organizmini o'sish davrida juda muhim oziq hisoblanadi. Asal iste'mol qilib yurgan o'quvchilar jismoniy kuchli, aql jihatidan yuqori, ijodkorligi yaqqolroq namoyon bo'ladi. Uyqu oldidan asal iste'mol qilish bilan osuda uyqu ta'minlanadi. 

 ASALLI MUOLAJALAR - Asalni yeb qayt qilinsa, me'dani har xil cho'kindilardan tozalaydi. Asalni suv bilan g'arg'ara qilinsa, xalqum va bodomcha bezlarni yiring va boshqa begona moddalardan tozalaydi. 
- Asalni sirkaga aralashtirib og'iz bo'shlig'i devorla-riga qo'p marta surtilsa yoki asalni ko'p muddat davomida tutib turilsa, tishlar milkini mustahkamlaydi. Agar milk go'shti yeyilgan bo'lsa uni undirishga yordam bera-di, kirdan tozalaydi. Barmoq bilan asalni tishlarga surtilsa, tishlarni oldingi joylarida turishi, ularni oqarib sog'lom bo'lishiga xizmat qiladi. Ba'zilar asalni shirin bo'lgani uchun sustlashtiruvchi (bo'shashtiruvchi) deb bilishgan. Bu unchalik to'g'ri emas. To'g'ri, asalning shirinligi rutubatli bo'lib, bo'shashtiruvchi hisoblanadi. Lekin asal mizojda issiq va quruq ekanini unutmaslik kerak. Shunday ekan, u qatiy bo'shashtiruvchi bo'lmaydi. 
- Asalning o'zini yoki piyoz suvi bilan ko'zga tortilsa, ko'zni ravshan qiladi, qichish, qo'tir, suv oqish, ko'zdagi xol va gavharga begona suv tushishi kabi holatlarni bartaraf qiladi. 
- Agar asalni toshtuz bilan aralashtirib quloqqa tomizilsa, uning pardasidagi bodlar va quloq daranglashishini yo'qotadi, quloq ichidan yiring kelishi va rutubatlarini bartaraf etadi, uning sovuqdan paydo bo'lgan dardlariga malham bo'ladi va quloqning og'irligini daf qiladi. Asalni so'yilgan sigirning yangi olingan o'tiga qo'shib yoki molning, echki yoxud ayol sutiga yoki tovuq tuxumining oqiga aralashtirib quloqqa tomizilsa, yuqorida aytilgan quloq xastaliklariga shifo bo'ladi. Agar asalni qizilgul yog'iga aralashtirib yalab yeyilsa, sovuq moddalar tufayli paydo bo'lgan yo'talni daf etadi.
- Asalni bargizub suvida eritib o'sha suv bilan iliqxolida huqna qilinsa, ichaklardagi zaxmlar va uning shishlariga davo bo'ladi. har gal hamom qilgandan keyin, badan sovimasdan asal bog'lansa, zakarni katta va kuchli qiladi. Ayollar asalni hayz yoshida tagdan ko'tarsalar, ularning bachadonlaridagi illatlarga shifo baxsh etadi.
- Asalni bug'doy uni bilan qorib badanga bog'lansa, shishlarni qaytaradi, chipqon va toshmalarni pishiradi, sirka va tuz bilan aralashtirib bog'lansa, shishlarni yo'qotadi, sepkilli dog'larni daf etadi, tuz bilan qo'shib bog'lansa, badanda lat va kuchli zarba tufayli paydo bo'lgan qontalashlarni yo'q qiladi, arpa uni bi-lan xamir qilib bog'lansa, badanda qaynab chiqadigan terlarni isloh qiladi, zaxmlarni iflosliklardan tozalaydi va ularni harom go'shtlarini kemirib, yo'qotadi, tovuq axlati yoki javdarga qo'shib bog'lansa, teri yuzidagi oq dog'lar va pesga shifo bo'ladi.
- Asalni ukrop bilan qaynatib bog'lansa, badandagi kuchli zarba dog'lari va teridagi oq dog'larni yo'q qiladi. Uni qizilgul yog'iga aralashtirib surtilsa shirin balg'am tufayli paydo bo'lgan yaralarga shifo bag'ishlaydi va badanni baquvvat qiladi. Agar yolg'iz o'zi surtilsa, bit va sirkani yo'qotadi. Uni o'lgan jasadlarga surtilsa, murdani buzilish va hidlanishdan saqlaydi, shunintdek, go'sht va charvilarga surtilsa, ularning sifati, ta'mi buzilmaydi, asl holi saqlanadi. Asalni zira suviga qo'shib ichilsa, zamburug' zahriga, quturgan it tishlaganida davo bo'ladi. Agar qizil gul yog'iga aralashtirib iste'mol qilinsa, badandan zaharli jonzotlar zahrini haydaydi. Agar asalni eb qayd qilib tashlansa, zahar yegan odamni xavf-xatardan qutqaradi. Asalning xislatlaridan yana biri shundaki ayol kishi uni suv bilan sharbat qilib, och qoringa nahorda ichsa, agar homilador bo'lsa, ichaklarida kuchli og'riq paydo bo'lib homilasi tushadi. Xullas, sovuq mizoj va balg'am mizoj odamlar uchun asal yashash joyi sovuq xududlarda foydali bo'lib, issiq mizoj va mizoji quruq odamlar agar asalni issiq fasllarda yeyishsa, zarar qiladi. Issiq mizojli kishilarda bosh og'rig'i paydo qiladi. 
- Yuqoridagi fasllarda asalni bir qancha kasalliklarga shifobaxshligi, uni tayyorlash va iste'mol miqdori ko'rsatib o'tildi. Shunday bo'lsa-da, xalqimiz qadim zamonlardan beri asalni ba'zi ozuqli maxsulot va shifobaxsh giyohlarga omixta qilib quyidagi xastaliklar ni davolaganliklarini eslatib o'tamiz. Sholg'om urug'iki xovonchada yanchib, asal bilan aralashtirib esangiz, ichingizni yumshatadi. Zulukni quritib, asalga solib, yalansa, buyrakdagi toshlarni maydalaydi. har kimning mijozi sovuqdan tashvish tortsa, dolchin bilan asalni qaynatib va anor sharbatini qaynatib, issiq ichsa najot topadi. 
- Inson jigari 4 narsani xush ko'radi, xom karam, tvorog, qattiq non va asal. 
- Petrushka urug'i, no'xat va asaldan iste'mol qilib yurgan kishining qovug'i mustahkam bo'ladi. Yong'oq mag'zi bilan asaldan murabbo tayyorlab yeb yurilsa, buyrakni baquvvat qiladi. qizil bodrezak mevasining sharbatini asal bilan aralashtirib ichilsa, jigar xastaligiga davo bo'ladi. Kuniga uch donadan achchiq bodomni asalga qo'shib yeb yurilsa jigar xastaliklariga davodir. har kuni 7-gr dasht sabzisini quritib yanchigach, choy va asalga aralashtirib ichilsa, sovuq jigarga issiqlik baxsh etadi. Sabzini suvda qaynatib so'ng u asalga qo'shilib yeyilsa, qonni tozalaydi va jigarga yordam beradi. Sirka va asal qo'shib yeb turilsa, jigar xastaliklariga shifo bo'ladi. Loviyani asal bilan aralashtirib ko'zga bog'lansa, ko'z milklarining qizarishini va shishini yo'qotadi. 10 gr sariq bedani suvda qaynatib, suvi asal bilan iste'mol qilinsa, nafas tangligi (astma)ga davodir. Archa mevasidan 30 gr yanchib va elakdan o'tkazib, 15 gr mol yog'i qo'shib eziladi va ko'pigi olingan asal bilan xamir qilib bir hafta yalab yurilsa, balg'amdan hosil bo'lgan nafas qisishiga davo bo'ladi. 2 gr gorchisa urug'ini ezib, asal bilan iste'mol qilinsa, nafas tangligidan xalos bo'lasiz. Har kuni 8-9 gr rayhon suvini asal bilan qo'shib ichgan odam nafas tangligidan xalos bo'ladi. Bug'doy kepagi qaynatilgan suvga shakar, asal, shirin bodom yog'i qo'shib iste'mol qilinsa, nafas tangligiga davodir. Bir grammdan mo'miyo, asal va aloedan tayyorlangan aralashma har kuni nahorga iste'mol qilinsa, nafas qisishga davo bo'ladi. Nafas qisishdan xalos bo'lishni istasangiz, yuz grammdan isiriq va zig'irni 0.5 kg asalga aralashtirib, undan bir choy qoshiqda kuniga uch mahaldan iste'mol qilib turing. Shotut mayizini asal bilan yeyilsa, ich ketishga davo bo'ladi. Oqbosh karam sharbatiga shakar yoki asal aralashtirib ichish tomoqni yumshatib, yo'talni qoldiradi, Asalari mumidan varaq yasab, qotgan asablarga qo'yib bog'lansa, ularni yumshatadi. Bodom mag'zini yanchib, asalga aralashtirib muntazam iste'mol qilib yurish asabning davosi, miyani quvvatlantiruvchi, aqlni ziyodalashtirib, fikrni tiniklashtiruvchi vositadir.
- Kuniga 7-8 gr yalpiz urug'ini qaynatib, asal bilan ichgan odam ichakdagi noxush moddalardan xalos bo'ladi. 
- Yongoq mag'zini asal bilan qo'shib murabbo qilib yeyilsa, ko'richak mustahkamlanadi. Sarimsoqni pishirib asal bilan qo'shib yesa, bir necha hafta ichida istisqso dardidan batamom xalos bo'ladi.
- Bir diram ipakni qaychida maydalab, uch hissa asalga iylab iste'mol qilinsa, g'amginlikdan xalos qiladi, shod- xurram etadi, yurakni baquvvat qiladi. 

 OG'IZ BO'SHLIG'IDA - Asalari mahsulotlarini tibbiyotda qo'llash keng tus olmoqda. Yarali og'iz bo'shliq (stomatit)larini davolashda sizga propolisning spirtli aralashmasidan foydalanishni tavsiya etamiz. Yosh bolalarda og'iz bo'shlig'i yarasi uzoq kechadi, u yuqori harorat, ishtaha yo'qolishi, ba'zida qusish va ich ketish asoratlarini ham berishi mumkin. Propolis og'izning shilliq qobiqchasidagi og'riqni qoldirishda, shuningdek, shamollashga qarshi foydali dori hisoblanadi. Og'iz bo'shlig'i kasalligida propolis spirt aralashmasi qo'llanilganda, uning foydasini birinchi soatlardayoq sezish mumkin bo'ladi. Propolis aralashmasi quyidagicha tayyorlanadi: 10 gr maydalangan propolisga 100 mg spirt qo'shib, 3 sutkaga qorong'i joyga qo'yib, vaqti-vaqti bilan silkitib turiladi. Uchinchi kuni butilkadagi aralashmaga 100 g suv quyib, suzib olinadi. Og'izni chayqash uchun yarim stakan iliq suvga 5-10 g propolis aralashmasi qo'shiladi. Agar farzandingizni o'zi og'iz bo'shlig'ini chayqashni eplay olsa yaxshi, mabodo eplolmasa, u holda aralashmani og'iz bo'shlig'iga surtish kerak bo'ladi. 20-40 daqiqadan so'ng, bolada o'zgarish seziladi, ishtahasi ochiladi, shamollashi tez o'tadi. Bolalarda terining yallig'lanishi hosil bo'lmasligi uchun, propolis aralashmasining miqdorini kamaytirish mumkin. 

 LABINGIZ YORILSA - Kechqurun uyquga yotishingizdan avval ozgyna toza asalni labingizga surtib yoting. Bir necha muolajadan keyin lab yorilishidan halos bo'lasiz. 

 OVOZ CHIQMAY QOLGANDA - Bir bo'lak yerqalampir(xren)ni olib, maydalab to'g'rab unga bir piyola qaynoq suv quyib, 20 daqiqa davomida tindiriladi. Unga ozgina asal qo'shib bir kunda 3 mahal bir choy qoshiqdan ichsangiz shifo bo'ladi. 

 TISHINGIZ OG'RIGANDA - Asalari propolisini moshday miqdordagisini olib kovagi bo'lgan tishingizga joylang. Propolis qattiq bo'lsa uni biroz yumshating. Birozdan so'ng og'riq qoladi: 

 OG'IZ BO'SHLIG'I KASALLIGIDA 
1. 25 g propolisni olib, shunday maydalangki, har bir bo'laklari 0.4 mm dan oshmasligi kerak. So'ng qoramtir bo'tilka idishga 100 ml spirtni quyib birgalikda yaxshilab aralashtiriladi. Bu aralashmaga 50 g quritib maydalangan qizilpoycha (zveroboy) barglari solinib vaqti-vaqti bilan aralashtirib turiladi. Tayyor bo'lgan nastoykani filtrlab, kuniga 4-5 marotaba (dozasi 20-30 tomchidan) tomoqni chayib turiladi.
2. Propolis angina, surunkali tonzillit, xalqum shamollashi, laringitda, milk kasalliklarida ham yaxshi davo hisoblanadi. Bu kasalliklarda propolisdan bir miqdorda olib chaynalsa, yaxshi natija beradi. 

 PARADONTOZDA 
1. Asalni uyasi bilan birga chaynang. Milkingiz mustahkamlanadi, tishlaringizdagi g'uborlar ketadi. 
2. Asalli mumkatak chaynasangiz (uning tarkibida asaldan tashqari mum va gulchang mavjud) milkni tozalaydi va mustahkamlaydi, yallig'lanishdan sa q laydi, tish ko'chishining oldini oladi. 

 TOMOQ OG'RIGANDA - Bargizub o'simligini quritib maydalangandan 1 osh-qoshiqda olib uni 200 mm suvda 10 minut atrofida past olovda qaynating, uni yarim soat tindiring. Unga 20 foiz propolisning spirtdagi eritmasidan 40 tomchi tomizing. Ushbu suyuqlik bilan anginada, surunkali tonzilitda, laringit va shu kabi og'iz bo'shlig'i kasalliklari, tomoq og'rig'ida chayqang. Suyuqlikni ichib yuboring. 
- Bir stakan qaynatilgan suvga 1 osh qoshiqsan quruq va tuyulgan qo'ziquloq bargi (podorojnik) solib, 10-15 daqiqa davomida qaynatiladi. qaynagandan so'ng yarim soatga tindirilib, unga 40 tomchi 20 foizli propolis spirt eritmasidan qo'shib, anginada tomoq chayqab turiladi. 

 ANGINADA - Sirli idishda qo'yning ichki yog'i, saryog', kakao va asalni 200 grammdan aralashtirib eriting. Keyin shisha idishga solib sovuguncha saqlang. Zarur paytda bir stakan suvga aralashmadan 1 choy qoshiqda solib bir kunda 3-4 marta iching. Agar balg'amli yo'tal bo'lsa, sutga 1 choy qoshiq soda soling. 

 BALG'AMNI KETKAZISHDA - 300 gramm asalga 20 gramm murch tolqonini aralashtirib 3 mahaldan 7 kun moboynida bir osh qoshiq miqdordagisini nahorga ichib yuring, balg'am ketadi, inshoolloh. 

 OSHQOZON - ICHAK VA JIGAR XASTALIGIDA - 50-100 grammdan qabul qilingan asal (suvda eritib yoki toza holda) yengil bo'shashtiruvchi ta'sir ko'rsatadi. Bu narsa undagi qand miqdorining ko'pligi va ichak qobiqlaridagi xemoreseptorni besaranjomlantiruvchi organik kislota bilan bog'liq. Asalning oshqozon va ichak sekresiyalariga ta'siri qabul qilingan asal miqdori, qabul vaqti va aralashma haroratiga bog'liqdir. Oshqozon yarasi kasalligi va 12 barmokli ichakning gipersekretor faolligida asalni nonushta va tushlikdan 1.5-2 soat ilgari, kechki ovqatdan 3 soat oldin 30-60 g dan qabul qilish tavsiya etiladi. Giperasiya gastrit holida 1 osh qoshiqdan iste'mol qilinadi. Asalni 30-40 gradusli issiq suvda eritib, darhol ichiladi. Davolash kursi 1.5-2 oy. Ana shu usuldagi davolov yo'li bilan oshqozon suvi achitqisi kamayib, oshqozon-ichak faoliyati mustahkamlanadi, og'riqlar to'xtaydi, ko'ngil aynish va zarda yo'qoladi, bemorning kayfiyati ko'tariladi, asab tizimlari halovatsizligi barham yeydi. Asalni ovqatlanishdan oldin sovuq aralashma holida qabul qilish oshqozon - ichak sekresiyalari kuchayishini ta'minlaydi. Giposid gastrit chog'ida aralashma bir osh qoshiqdan ovqatlanishdan oldin qabul qilinadi, Davolov muddati 1.5-2 oy. Jigar xastaligida ham asal qabul qilish tavsiya etiladi. Bunda asal gipotositlarda likogen shakllanishiga yordamlashuvchi, jigar faoliyatini mustahkamlab, toksinlar va zaharlarni yo'qotuvchi qimmatbaho energetik mahsulot sifatida foydalaniladi. Asal asosan, jigarning uglevod almashinuvlarini mustahkamlashtiradi. Jigar xastaligida asalni ertalab nonushtadan oldin 50 gramm , tushlikda bir osh qoshiq miqdorida (20-25 g ) iste'mol qilinadi. Asalni oshqozon-ichaklarga ta'siri quyidagi kasalliklarga tayinlangan ko'rsatkichlar bilan bedgilanadi:
1. To'g'ri ichak tiqini hollarida.
2. Bavosir ya'ni gemorroyda. 
3. Oshqozon va 12 barmoq ichak kasalliklarida.
4. Jigar kasalligi. 

 OSHQOZON VA O'N IKKI BARMOQ ICHAK YARASIDA 
1. Oshqozonni, 12-barmoq ichakni yarasida uning faoliyati kuchayib ketganda asal iste'mol qilishni ertalabki nonushtadan 1.5-2 soat ilgari, kechqurungi ovqatlanishdan 3 soat va tushlikdan keyin kunduzi 40-80 grammdan, kechqurun 30-60 grammdan iste'mol qilish tavsiya etiladi. Gastritning giperasid holatida asalni bir martadagi iste'moli 1 osh qoshiq miqdorda belgilanadi. Asalni qaynatib iliq holga kelgan sut yoki suvda obdon eritib olasiz. Davolanish muolajasi 1.5-2 oy davom etadi. Bunday muolaja ta'sirida oshqozon shirasining kislotaligi kamayadi, shilliq suyuqlashadi, og'riq pasayadi, achitish, qayt qilish kamayadi, quvvat ortaboradi, odam asta-sekin to'lishadi. 2. 100 grammdan lavlagi, sabzi, asal, piyoz, turup sharbati va 100 grammdan saryog', asal va spirt olib ham-masini obdon aralashtirgach, uni issiq joyda 1.5 kun tinib tursin. Tayyor bo'lgan malhamni bir kunda 3 mahal bir osh qoshiqdan choy bilan ichib yuring. 

 YURAK QON TOMIR TIZIMI - Asal yurak faoliyatini yaxshilashini yana bir bor alohida ta'kidlaymiz. Yurakka ta'siri va quvvati jihatdan qon tomiriga beriluvchi glyukoza bilan barobar kuchga ega bo'la oladi. Shu bois ham miokardning sistrofik o'zgarishlarisa asalni parhez va asosiy ozuq sifatida tavsiya etiladi. Biroq yurak kasalligi chog'ida asalni qaynoq choy bilan iste'mol qilmaslik lozim, aks holda miokarsga ortiqcha yuk tushib, ter ajralishini kuchaytiradi. Bir qator olimlarning fikricha, asal qon tomirlarini kengaytiradi, qon aylanishini yaxshilaydi. Asal iste'mol qilib borilganda qon tomiri bosimining pastlashuvi ham kuzatiladi. Shu narsa aniq isbotlandiki, yuragida surunkali ishemik kasali bor bemorlarda (miokars infarktini o'tkazgan qismida) bir oy davomida har kuni 50 grammdan (ovqatdan oldin 3 marta bir osh qoshiqdan) asal iste'mol qilib borishlari natijasida xolesterin miqdoriyi 14 foizgacha kamaytirish imkoni tug'ilgan. Asalning yurak-qon tomiri tizimiga ta'sirini kuchaytirish uchun, ko'plab tadqiqotchilar asalni dorivor o'simliklar bilan, oziq-ovqat o'simliklari sharbatlari, masalan qand lavlagi, sabzi sharbatlari va shuningdek, qaynatilgan na'matak mevasi va hokazo dorivorlar suvi bilan birgalikda qabul qilinsa, samarasi yanada kuchli bo'lishini ta'kidlaydilar. Yurakning ishemik kasalligi, kardiosistrafiya va boshqa xil yurak kasalliklari hamda asal dozasi kuniga 50 gr (kuniga 3 marta, bir osh qoshiqdan ovqatlanishdan oldin). Davolov kursi bir-ikki oy. Asalning yurak-qon tomirlariga ta'sirini qo'yidagi ko'rsatkichlarda belgilaydilar: 
1. Yurakning ishemik kasalligi. 
2. Ateroskleroz. 
3. Gipertonik kasallik. 

 YURAK MALHAMI - 1 litr toza asal, 10 ta limon va 5 bosh sarimsoq kerak. Limonlarni va sarimsoqni go'sht qiymalagichdan o'tkazib ularni asal bilan obdon aralashtiring. Aralashmani og'zini yopib salqin joyda bir hafta tindiring. Ushbu malhamdan ovqatlanishdan yarim soat oldin bir kunda 1 marta, yaxshisi ertalab nahorga 4 choy qoshiq miqdordagisini iste'mol qiling. 

 ATEROSKLEROZDA 
1. Sarimsoqni ezib bo'tqa holiga keltirasiz, unga shuncha miqdorda asal aralashtirasiz. Aterosklerozning oldini olish va shu holat ro'y berganda ushbudan 3 osh qoshiq miqdordagisini bir kunda 3-4 marta ovqatdan 30-40 minut oldin choy bilan iste'mol qilasiz. Muolaja muddati 4-6 hafta. Bir oylik tanaffusdan keyin muolajani takrorlashingiz mumkin. 
2. Do'lana mevasidan damlama tayyorlab, unga 20 foiz li spirtli propolis eritmasidan qo'shasiz.Ushbuni aterosklerozda, yurakning ishemiya kasalligida, bosh aylanishda, gipertoniyada, uyqungiz qochganda foydalaning. Bu aralashma yurak muskullarini mustahkamlaydi, qon aylanishini yaxshilaydi, arteriya qon tomirlaridagi bosimni oshiradi. 

 MIOKARD INFARKTIDA 
1. 1 osh qoshiq miqdordagi asalni bir piyola sabzi sharbati bilan aralashtiring. Bu aralashmani miokard infarktida, anemiyada, ozib-to'zib ketganda, kislota kamligidagi gastiritda foyda beradi. Ingichka ichak kasallangan bo'lsa man etiladi. 
2. Miokard infarktida, shuningdek anemiyada, oshqozon shilliq pardalarining yallig'linishi va ozishda kuniga 2-3 marotabadan 0.5-1 stakandan sabzi sharbati va 1 choy qoshiq asal (ovqatdan oldin yoxud keyin) iste'mol qilib turiladi, shuningdek, enterit (ingichka ichak kasali)da iste'mol qilish man etiladi. 

 YURAK MIOKARDIDA - 250 g limonni urug'idan ajratib olib po'stlog'i bilan go'sht qiymalagichdan o'tkazing, unga 250 gramm anjir, 250 gramm asal va 50 g aroq qo'shib aralashtiring. Bir kunda ikki marta tushlik va kechki ovqatdan keyin bir osh qoshiqdan iste'mol qiling. 

 STENOKARDIYADA - 1 litr miqdordagi asalga 10 dona limon 5 bog' (donachasi emas) sarimsoqni olasiz. Limonni yuving, tozalang, uning shirasini siqib oling. Sarimsoqni ezib bo'tqa holiga keltiring. Limon shirasi va sarimsoq bo'tqasini asal bilan aralashtirib bir hafta davomida qorong'u joyda saqlaganingizdan keyin bir kunda bir marta 4 choy qoshiq miqdordagisini choy bilan 2 oy davomida iching. Shifo topasiz. 

 GIPERTONIYADA 
1. Qizilcha, sabzi shirasi va xren o'simligining shirasidan bir piyoladan miqdorda olib hammasini bitta idishga quyasiz. Unga bir piyola miqdorda asal qo'shib aralashtirasiz. Hosil bo'lgan aralashmadan bir kunda 3 marta ovqatdan bir soat olsin yoki keyin bir oshqoshiqdan ichib yuring. Davolanish muddati 1.5-2 oy. Eritmani salqin joyda saqlang.
2. Bir xil tengliksagi qizilcha, sabzi, sholg'om sharbatlari asal bilan yaxshilab aralashtiriladi. Bu aralashmani 2-3 oy davomida kuniga 3 mahaldan 1-2 osh qoshiqdan ovqat yeyishdan yarim soat oldin qabul qilinadi. Aralashma qorong'u va sovuq joyda saqlab turiladi. 
3. Sabzi, yerqalampir sharbati va asal hamda limonni teng miqdorda, bir piyoladan olib ularni aralashtiring. Ushbu aralashmadan har kuni bir osh qoshiq miqdorida 3 mahal 2 oy mobaynida ichib yuring. Yurak kasalliklarida 1 osh qoshiqdagi asalni, sut, suzma bilan iste'mol qilsangiz nafi katta bo'ladi.
4. 1 ona ari suti 100 g asalga yaxshilab aralashtirib, so'ngra yarim qoshiqda ovqatdan 20-30 daqiqa oldin iste'mol qilish lozim. Og'iz bo'shlig'ida aralashma butunlay erib ketgunga qadar ushlab turiladi. Bu aralashmani giptoniya, holsizlanish, bosh og'rig'ida 2-3 marotabadan iste'mol qilib turish lozim. 

 YURAKNING ISHEMIK KASALLIGIDA 
1. Asalari gul changini yarim yoki to'la choy qoshiqda kuniga ovqatlanishdan oldin 2-3 mahaldan qabul qilib turiladi; Davolash muddati 1 oy. Ikki haftalik tanaffusdan so'ng, shu davolov kursini yana davom ettirish kerak. Tabiiy asal va gul changidan 2:1 hajmda tayyorlangan aralashma ham juda foydalidir. Uni 1 osh qoshiqdan kuniga 2-3 marta qabul qilinadi. 
2. Yarim kilo sarimsoqni tozalab qirg'ichdan o'tkazib, unga 700 famm suyuq asal quyib, 7 kun mobaynida salqin joyda tindiriladi. So'ngra undan kuniga 3 mahal ovqatdan 30 daqiqa oldin bir osh qoshiq miqdorida ichib yuring. 

 QON TOMIRLARINI TOZALASHDA 
1. Sarimsoq sharbatini siqib teng miqdordagi asal bilan aralashtiring. Ushbu aralashmadan ovqatdan 30-40 daqiqa oldin 1 osh qoshiq miqdorida 3-4 mahal 4-6 hafta davomida iste'mol qiling. 
2. Aloy barglarini 2 hafta muzlatgichda saqlang, keyin yarim stakan kogor va yarim stakan asal qo'shing. Bu aralashmani ovqatdan oldin bir osh qoshiqdan iste'mol qiling. 3. Asal va pishirilgan qizil sabzini teng miqdordagisini o'zaro obdon aralashtirasiz. Uni har kuni 3 mahal 10 kun davomida 2 osh qoshiq miqdordagisini iste'mol qiling. Shifosi Allohdan biz sababchi. 

 YUQORI NAFAS OLISH YO'LLARI VA LOR-ORGANLARIGA TA'SIRI - Ko'plab olimlar insonning yuqori nafas olish organlari xastaliklarini davolashda asalning benazir shifobaxsh xususiyatlari borligini ming bor ta'kidlashdi. Bu xususiyatlar uning antibakterialligi va nafas olish yo'llaridagi har qanday xastalik asoratlarini yo'qotishga bog'liq samaralari bilan belgilanadi. Bunday xastaliklarni asal bilan davolash muddati 20 kundir va quyidagi asosiy tavsiyalar olib boriladi:
1. Barcha bemorlarga asalni quyidagi tartibda qabul qilish belgilanadi: har 3 soatda (kuniga 6 marta) 1 choy qoshiqdagi (10 g) asalni osmonga qarab yotib olgan holda, og'izda eritib so'rib tugatish. 
2. Tibbiy apparatlar, yordamida aerozol ingalyasiyalari: Asaldan mineral suvda har kuni 20 foizli eritma tayyorlanadi. Ingalyasiya dozasi 15-20 ml eritma. Burunda nafas tortib, og'izdan chiqariladi. Kuniga 10-20 daqiqadan 1-2 marta ana shunday muolaja o'tkaziladi. 
3. Uy sharoitida aerozal ingalyasiyalari quyidagicha o'tkaziladi: Choynakka yarim stakan suv quyib, qaynatiladi va unga 1 osh qoshiq asal qo'shiladi. Ana shu eritma bug'i choynak og'izchasiga kiydirilgan rezina trubka orqali nafas olish yo'llariga qabul qilinadi. Eritma harorati pasayib, bug'i chiqmay qolsa, uni yana bir bor qaynatib olinadi. Ana shu tariqa ingalyasiya muddati 15-20 daqiqa, davolov muddati 10-20 kun.
4. Burun ichiga qotib qolgan asal parchalari surtish orqali davolash. Asalning qitiqlovchi ta'sirini kamaytirish uchun unga ansentizonning 10 foiz yog'li eritmasi qo'shiladi. Yonboshlab yotgan bemorning burniga ana shu asaldan kichik bir bo'lakchasi joylashtiriladi. Issiqlik ta'sirida asal eriy boshlaydi va asta-sekin burun bo'shliqlaridan tarqalib, o'zining shifobaxshlik ta'sirini o'tkaza boshlaydi. Bunday prosedura kuniga bir marta qilinadi. Muddati 20 kun. 
5. Galvanik tok uchun mo'ljallangan apparat yordamida asal bilan elektroforez o'tkazish. Antibiotiklar elektroforezidagi usulning o'zginasi. Faqat bunda distillangan suvdagi asalning 30 foiz eritmasi ishlatiladi. qo'llash 20 daqika davom etadi. Tok kuchi 6 dan 12 gacha. 
6. Tonzillit, laringit hollarida 30 foiz asal eritmasi (distillangan suvdagi) bilan kuniga bir necha marta tomoqni g'arg'ara qilish. 
7. Stomotologiyada asal bilan davolash stomatit, ginvit, glossit va og'izdan noxush hid chiqishi hollarida qo'llaniladi. qanddan farqli o'laroq, asal tishlarda dekalsinasiya keltirib chiqarmaydi. Aksincha, milk va tishlarni tozalab, musgahkamlaydi, shifobaxshlik ta'sirini ko'rsatadi. Yuqorida tilga olingan tish kasalliklari holida 1 stakan iliq suvga 1 osh qoshiqdagi asal obdon eritilib, og'izni kuniga bir necha bor chayqash lozim. Kuzatishlardan shu narsa ma'lum bo'ladiki, yuqoridagi kabi davolashlar hamisha ijobiy samaralar keltiradi. 10 kun davomidayoq yuqori nafas olish yo'llaridagi va shuningdek, tish bilan bog'liq xastaliklar barham topib, bemor o'zida xushhollik va tetiklik seza boshlaydi. 

 NAFAS YO'LINING YUQORI A'ZOLARIGA TA'SIRI - Asalni nafas a'zolarini yuqorisiga tavsiya etilishi uning bakteriyalarga, zamburug'larga ta'siri, jarohatlangan joylarni tezda tiklanishida ijobiy ta'siri yaxshiligidan tavsiya etiladi. Bu a'zolarning muolajasi 20 kun davom etadi. Bunda:
1. 1 choy qoshiq miqdordagi asalni har 3 soatda ya'ni bir kunda 6 marta yotgan holda asalni darrov yutib yubormay og'izda ko'p vaqt tutib, uni so'rib ichiladi. 
2. Tibbiy apparatlar yordamida asalni 20 foizli eritmasi ingalyasiya qilinadi. Bir martaligida 15- 20 ml eritma ishlatiladi. Burun bilan nafas olinib ogizdan chiqariladi. Bir kunda 1-2 marta 10-20 minut davomida bajariladi. 
3. Ingalyasiyani uy sharoitida choy qaynatiladigan choynakka 0.5 l. suv quyilib unga 1osh qoshiqda asal solib aralashtiriladi. qaynab chiqqan bug'ni tumshug'iga uzunchoq nay joylashtirib uni hidlanadi. Ingalyasiyani yaxshisi kechasi qilinadi, uni davom etishi 15-20 minut. Bir kursi 10-20 kun 
4. Burun katagini ichiga bemor orqasi bilan yotganida ozgina asal qo'yiladi. Asal erib burun ichiga oqadi. Bir kunda 1 marta qilinadi. Bir kursi 20 marta. 
5. Tonzilit va laringitda asalning 30 foizli eritma-si bilan og'iz chayiladi, g'arg'ara qilinadi. 
6. Nafas yo'llarining yuqori a'zolari yallig'langanda asal mumini 15 daqiqa davomida chaynang. 

 BRONXITDA - Matoga toza asal surtib bemorni yelkasiga qo'ying. Ustidan yelim plyonka yopib, issiq ro'mol bilan o'rang. Ushbu kompressni kechqurun uyquga yotishdan avval qiling. Yo'tal bir ikki muolajadan keyin to'xtaydi. 

 O'PKANI MUSTAHKAMLASHDA - 200 gramm sariyoqka 2 ta tuxumning sarig'ini ko'pirtirib soling. Ustidan bir choy qoshiq un va ikki choy qoshiq asal qo'shing. hammasini obdon aralashtiring va undan har kuni 3 mahal 1 choy qoshiqdan choy bilan ichib turing. 

 SHAMOLLAGANDA 
1. Aloy o'simligining pastki qismidagi bargidan shirasini ezib olasiz, 50 ml shiraga 100 g asal qo'shib aralashtirasiz. Bu aralashmadan bir kunda 3 marta 1 choy qoshiqdagisini ovqatdan oldin ichib yurasiz. 
2. Dorivor romashka o'simligining quritib maydalanganidan 3 osh qoshiq miqdorda olib ustiga 0.5 l. qaynoq suv quyasiz. Uni 15 minut davomida qaynab turgan suvda tutasiz, keyin sovutasiz, suzib olib, unga 2 osh qoshiq miqdorda asal solib eritasiz. Ushbu aralashmani anginada, surunkali tanzillitda, milk og'riganda foydalanasiz. Yo'g'on ichak yorilishida, kolitda foyda beradi. Kolitda kechqurun uyquga yotishdan avval 50 ml miqdordagisini huqna qilasiz. Aralashmadan yarim piyoladan ozroq miqdorda bir kunda 3 marta ovqatdan keyin qorin dam bo'lishida, ich ketganda og'riq ro'y berganda, shamollashni oldini oluvchi vosita sifatida ichib tursangiz naf olasiz. 
3. Asal va yerqalampir bargi shirasini 10:0.5 nisbatda aralashtirasiz. Uni paxtali tamponga shimdirib burun ichiga tiqib qo'yasiz.
4. Yarim kilogramm yong'oq mag'zini maydalab 300 gramm asalga aralashtiriladi. Unga yarim piyola aloy sharbati va 4 dona limon sharbati qo'shiladi. Ushbudan yosh bolalar bir choy qoshiqdan, kattalar osh qoshiqdan bir kunda 3 mahal ovqatdan yarim soat oldin ichiladi.
5. 3 osh qoshiqdagi maydalangan dorivor moychechak gulini 0,5 l qaynab turgan suvga solib, 15 daqiqa davomida qaynatiladi, uni sovutib, tindirib, 2 osh qoshiqdagi asal bilan aralashtiriladi. Undan tomoq og'rig'ida, surunkali tonzilitni davolashda, tish milklari shamollaganda, shuningdek, yara va shikastlangan jarohatlarda, to'g'ri ichak yorilishi va kolitni davolashda foydalaniladi. 
6. Qarag'ay bargini qaynoq suvli bankada 15-20 minug damlab, keyin yarim stakan toza asal qo'shib eritasiz. Ovqatlanishdan so'ng kuniga 3-4 marta ikki-uch osh qoshiqdan ichib olsangiz, darddan forig' bo'lasiz. 

 TUMOVDA 
1. Asalni iliq suvda (45S dan oshmasligi kerak) 1:2 nisbatda aralashtirib, kuniga 3-4 marta burun teshiklariga qattiq surunkali aksirishda tomizib turiladi.
2. 100 g asalni olib (imkon qadar tog' asali), 1 dona siqib olingan limon sharbati bilan 800 ml qaynatilgan suvda eritiladi. Kun davomida ichiladi. 
3. 1 osh qoshiq asalni 1 stakan iliq sutga aralashtirib shamollashda, gripp va yo'talda ichib turiladi. 4. Yerqalampirning yangi siqib olingan sharbatiga teng miqdorda asal aralashtirib, uyqu oldidan 1 osh qoshiqdan ichiladi. o'tkirlik qilsa, ortidan iliq suv ichasiz.

 TERI KASALLANGANDA 
1. 3 osh qoshiq mayda to'g'ralgan yangi bodringga bir stakan qaynoq suv quyib, 2 soat tinidiriladi, so'ng dokadan o'tkazilib, osh qoshiqda asal qo'shib erib ketgunga qadar aralashtirib yuboriladi. Keyin paxtali tamponni eritmaga botirib yuz qismi artiladi, 30 daqiqadan so'ng iliq suvda yuvib tashlanadi. Ko'rsatma: xusnbuzarga qarshi yaxshi vosita.
2. 1 osh qoshiq tuyulgan dorivor mavrak (shalfey) bargiga 1 stakan qaynoq suv quyib, qopqog'ini berkitib 30 daqiqa davomida tindirib, 1 choy qoshiqda asal solib yaxshilab aralashtirib yuboriladi. Tayyor bo'lgan ushbu aralashma kechki vaqtda kasallik kuchaygansa 15 daqiqa davomida kompress qilib turilasi. 
3. 1 stakan maydalangan xom kartoshka, 1 osh qoshiq asal bilan bo'tqa holiga kelgunga qasar ezib yuboriladi. So'ng paxtadan tayyorlangan matoga 3-4 qalinlikda bo'lgan qatlamda surtib, og'riyotgan teri qismiga qo'yib, bint bilan bog'lanadi va 2 soat moboynida turadi. Kasallik kuchayishi bilan kuniga 3-4 marotabadan 2-3 soat oralatib kompress qilinadi. Yotishdan oldin yaralangan joyga propolis mag'zini surtib bint bilan ertalabgacha bog'lab qo'yiladi. Ushbu maz allergiya bermayotganligini albatta, nazorat qilib turishi lozim. Yara bitib ketgunga qadar muolaja davom etadi. Ko'rsatma: kuyish, ekzema yarasida, biriktiruvchi to'qimalarning yiringlab yallig'lanishida, tovon qavar-ganda qo'llaniladi. 
4. Shisha idishga 1 osh qoshiq asal, 1 dona xom tuxum sarig'i va 0.5 choy qoshiqda gliserin qo'shib, yog'och qoshiq bilan bir massaga kelgunga qadar aralashtiriladi. Ushbu aralashma yuvilgan yuz qismiga yupqa qatlamligida surtib, 15 daqiqa mobaynida turadi. Undan keyin iliq suvda yuzni yuvib, so'ng sovuq suvda chayqaladi. Ko'rsatma: ajinga qarshi qo'llanadi. 
5. 100 g asal bilan 1 dona limon sharbati o'zaro aralashtiriladi. Tayyor bo'lgan ushbu massa toza yuzga, yupqa qatlamda surtiladi. 5-10 daqiqadan so'ng sovuq suvda yuvib tashlanadi. quruq yuz terisida qo'llash tavsiya etiladi. 
6. 1 choy qoshiq asal, 2 osh qoshiq un va 1 dona tuxum oqini xamirga o'xshash holatga kelgunga qadar obdon aralashtiriladi. So'nt yuzga surtib, 15 daqiqa ushlab turiladi, keyin iliq suvda yuviladi. quruq yuz terisida qo'llash tavsiya etiladi. 
7. 2 osh qoshiq spitrga 2 osh qoshiq suv qo'shib, unga 1 choy qoshiq asalni olovda bir oz isitib yaxshilab aralashtirib yuboriladi. Kechki payt 12 daqiqa yuzga surtiladi. Ushbu niqob yuzni tozalaydi, uni turli mikro-blardan dizenfeksiya qiladi va terini yumshatadi. 
8. 35 g asal, 90 g arpa uni va 1 dona tuxum oqini ko'piksimon holatga keltirib, yaxshilab aralashtiriladi. So'ng teriga surtib, 15 daqiqa turadi. Ajin tushishning oldini oladi, shunyngdek, quruq yuz terisida qo'llash tavsiya etiladi.
9. 1 choy qoshiq asalni 10 ml yangi uzilgan pomidor sharbatiga aralashtirib yuboriladi. Tayyor bo'lgan ushbu vositani yuzga surtib, 30 daqiqa ushlab turiladi, So'ng suvda yuvib tashlanadi. Ajin tushishini oldini oladi, yuzdagi dog'larni ketkazadi. 
10. Bir choy qoshiq miqdordan asal, gliserin va bitta tovuq tuxumini sarig'ini obdon aralashtiring. Teringizni oziqlantirish uchun surkaysiz.
11. 2 osh koshiq iliq suvda bir choy qoshiq miqdorda asalari mumini eritasiz. Bir qoshiq o'simlik moyida qizil qalampirning bir bo'lagini ezib olasiz. Ikkala aralashmani qo'shasiz va quriqshab borayotgan teriga sur-kaysiz, Teri yosharganday bo'lib ketadi.
12. Erkaklar soqollarini olgandan keyin 1 choy qoshiqdagi asalni qaynatib ilitilgan 50 ml suvda aralashtirib yuzga sepsalar teri parvarishi yaxshilanadi. 

 TERINING YIRINGLI CHAQALARIDA - Asaldan 1 osh qoshiqda olasiz, unga tovuq tuxumining 2 tasini sarig'ini, choy qoshiqni yarmida tuz, unga un qo'shib xamir qiling. Undan kulcha tayyorlab, yiringli, va chipqon chiqqan joylarga bog'lang. Tuzalib ketadi. 

 ANEMIYADA 
1. 1 osh qoshiq miqdordagi asalni bir piyola sutda yaxshilab eritamiz. Undan 50 ml miqdordagisini bir kunda 3 martadan 20-30 kun ichasiz. 
2. 3 dona po'sti archilgan o'rtacha kattalikdagi nordon bo'lmagan olmani o'rtacha kattaliqda to'g'rab ustidan 1 litr qaynoq suv quyib, past olovda 10 daqiqa qaynating, uni yarim soag tindiring, bir osh qoshiq asal solib ichib yuring.
3. 1 ta limon, yarim stakan asal, yarim kilogramm mayiz, yarim kilogramm yong'oqni go'shtqiymalagichdan chiqarib uni har kuni ertalab nahorga bir osh qoshiqdan iste'mol qilib turing. 

 ATEROSKLEROZDA - AterOsklerozni davolash uchun bir stakan tomat shar-bati va 1 osh qoshiq asalni obdon aralashtirib iste'mol qilib turish kerak. Tomat sharbati xolesterin almashuvini normallashtiradi. Shuningdek, anemiya (kamqonlik) da ham foydalidir. 

 BUYRAK KASALLANGANDA - Yaxshi pishgan na'matak mevasining quritilganidan 15-17 donasini urug'ini olingandan keyin 0,5 l suvda past olovda 10-12 minut qaynatasiz, uni 1-2 soatga damlab qo'yasiz. Uni mazasini yaxshilash uchun ma'lum miqdorda asal qo'shasiz. Tayyorlangan aralashmadan bir kunda 3 martadan yarim piyoladan ichib yurasiz. 

 YOSH BOLALAR YO'TALGANDA - Asal va ilitilgan zaytun yog'i bir xil miqdorda ob-don aralashtiriladi. Kichik yoshdagi bolalarga 1 choy qoshiqdan, kuniga 3-4 marotabadan ichkizib turiladi. Ushbu aralashma ko'k yo'talda ham qo'l keladi. 

 SIYDIK TUTMASLIKDA - Bolalar kechasi yotgan joylariga siyib qo'ysalar, ularga yotishlari oldidan asal ichiring. Asal tinchlantiruvchi va quvvat bag'ishlovchi ta'sir qiladi. Bundan tashqari, asal tanada suyuqlikni tutib turadi. 

 BRONXIAL ASTMADA 
1. Qo'yidagilardan aralashma tayyorlang. Asal, sarimoy, qo'y yog'idan 500 grammdan, 10 dona tovuq tuxumi, 10 g kakaoni eritib aralashtiring. Sovuganidan keyin bir kunda 3 martadan bir osh qoshiqdan issiq sut bilan bir oy muddatda iching. 2 haftalik tanaffusdan keyin yana takrorlang. 
2. Bronxial astmada yoxud astmoid bronxitida 20-30 mg dan ona ari suti ("Apilak" preparati 2-3 tabletkadan tilni tagiga qo'yib. (erib ketgunga qadar tutib turiladi) qabul qilinadi. Shu bilan birga ona ari suti va asal aralashmasidan 2:100 tenglikda foydalanish mumkin. Dozasi: kuniga 200mgdan ona ari suti (ya'ni kuniga 10 g aralashma, erib ketgunga qadar og'izda tutib turiladi). 

 ALKAGOL KO'P ISTE'MOL QILINGANDA - Mabodo alkagolni ko'p iste'mol qilgan bo'lsangiz 100-120 gramm miqdordagi asalni ikki marta ichasiz. Asaldagi fruktoza alkagol ta'sirini yo'qotadi. 

 TOMOQ OG'RISA - Angina, surunkali tonzillit, laringit (kekirtak shdmollashi), farangit (tomoq shamollashi), milk og'riqlari va hokazolarda tabiiy asal saqichi g'oyat shifobaxshdir. Bunday hollarda xalq tabobati asal saqichini chaynashni tavsiya qiladi. Asal saqichi bo'lmagan taqsirda toza tabiiy asalni uncha qaynoq bo'lmagan issiq suvda 1:2 miqdorida eritib, og'iz chayqaysiz. 

 ATEROSKLEROZ - Piyoz suvini siqib chiqarib, unga yarim miqdorda asal qo'shasizda kuniga 3-4 marta bir osh qoshiqdan ichib borsangiz, darddan xalos bo'lasiz. 

 STENOKARDIYA CHOG'IDA - Bir litr asal, 10 dona limon va 5 bosh sarimsoq piyoz olasiz. Limonlarni yaxshilab yuvib, archib, undan so'ng sharbatini siqib chiqarasiz. Sarimsoq piyozni qiymalab, keyin suvini siqib olasiz. Sharbatlarni asal bilan obdon aralashtirib, bir hafta sovutgich (xolodilnik)da asraysiz. Undan so'ng kuniga bir marta 4 choy qoshiqdan shoshilmasdan simirib ichasiz, 1.5-2 haftadayoq o'zingizni sog'lom va bardam his etasiz. 

 QON TOMIRNING KENGAYISHIDA - Doka tamponi ustiga qalinroq holda asal surtib, qon tomirining varikoz kengaygan joyiga bosiladida, ustidan bint bilan bog'lab qo'yiladi. Dastlabki kun kompressni 2 soatdan so'ng, ikkinchi va uchinichi kunlari 4 soatdan so'ng olasiz. Keyinroq esa butun tun davomida asraysiz. Asal mikrobga va gazaklashga qarshi ta'sir o'tkazib varikoz jarohatlarini tez yengadi. 

 ASABIYLASHGANDA 
1. Faqat toza, tabiiy asaldan foydalanish lozim. Kundalik miqdor 60-100 g (vazningizga qarab). Bunday hollarda boshqa shirinliklarni iste'mol qilishdan tiyilasiz. Yarim kilogrammcha asalni 1-1,5 l qaynoq suvda obdon eritib, kuniga 3-4 marta 100-150 g dan uyquga ketish oldidan qabul qilib boring. Bir-ikki haftalik uzluksiz davolov kursidan so'ng kayfiyatlar a'lo bo'ladi! 
2. Asabiylashish, asablarning charchash holatida, gul-changini ovqat iste'mol qilishdan yarim soat oldin, kuniga 3 mahaldan 0.5-1 choy qoshiqda (mizojning vazniga qarab) qabul qilib turiladi. 
3. 2 choy qoshiksagi asal solib tayyorlangan vannada 20 daqiqa yotib tursangiz asabiylikdan charchashdan xalos bo'lasiz, teridagi mayda ajinlar tekislanadi. 

 UYQUSIZLIKDA - Bir stakan iliq suvda bir osh qoshiq asalni eriting, yotish oldidan ichib oling uyqungiz chuqur bo'ladi. 

 BOSH MIYA QON TOMIRLARI SKLEROZIDA - 200 ml piyoz sharbatiga shuncha miqdordagi asalni obdon aralashtiring. Unga 50 gramm limon po'stlog'ini qo'shing. Aralashmani ma'lum muddat tindirib salqin joyda saqlang. Bu aralashmadan 3 mahal bir osh qoshiq miqdordagisini 2 oy mobaynida ichib yuring. 

 SIYDIK TUTOLMASLIKDA - Farzandlaringiz uyquga yotishdan oldin 1 choy qoshiqdan toza asal bering. Asalda tinchlantiruvchi va mustahkamlantiruvchi xususiyat bor. Bundan tashqari, inson organizmidagi suyuqlikni saklab turadi. 

 YO'TALGA - 100 ml turp suviga 1 osh qoshiq asal qo'shib, asal erib ketgunga qadar aralashtirilasi. Aralashmani har soatda qabul qilib turish lozim. 

 TISH OG'RIGANDA - No'xatdek keladigan asalari mumining (propolis)ni og'riq tish ustiga bossangiz, og'riq o'sha zahotiyoq sizdan daf bo'ladi. 

 ARTRIT KASALIDA
1. 1 choy qoshiq ona ari suti va asal 1:100 tenglikda tayyorlangan aralashmasini kuniga 2 mahaldan tilning tagida erib ketgunga qadar ushlab turiladi. Shu bilan birga, bemorlar og'rib turgan joyini 20 ta asalari nishiga chaqtiradi. Revmatizm va artrit kasalida, davolov kursi 1 oyni tashkil etadi. So'ng 2 oyga davolov kursini to'xtatib, yana 10 kun davomida 1 kurs muolaja qabul qilinadi.
2. Xantal (gorchisa) kukuni, kungaboqar moyi va asalni teng miqdorda aralashtiring. Ushbu aralashma bilan og'riq bo'lgan joylarga surkab, ishqalang. 

 BOSH MIYA QON TOMIRLARI SKLEROZIDA - Bir stakan piyoz sharbatini bahorgi toza asal bilan aralashtirib unga qirg'ichdan o'tkazilgan limon po'stlog'ini qo'shing. Idish qopqog'ini mahkam berkitib salqin joyda saqlang. Ovqatdan 2-3 soat keyin kuniga uch mahal 2 oy davomida ichib turing. 

 YAXSHI UXLAMASANGIZ 
1. Bir osh qoshiq asalni qaynatib iliq holga kelgan suvga yaxshisi sutga solib aralashtirib uyquga yotishingizdan oldin 100 ml miqdorda iching. 
2. Kechasi yaxshi uxlayolmayotgan, ko'z ilinishi bilan uyg'onib ketsangiz kechki ovqatdan yarim soat o'tgach bir osh qoshiq asalni choy bilan iching. Surunkali amal qilsangiz naf bo'ladi. 

 QO'LLAR VA OYOQLAR BO'G'IMLARI SHAMOLLAGANDA - Bir osh qoshiqdan asal, qalampir, kungaboqar moyining hammasini aralashtiring. Uni og'riqli joylarga surtiladi. 

 BOSH QAZG'OG'IDA - Asalga teng miqdorda no'xat talqonidan teng miqdorda solib aralashtiring. Ushbu aralashmani sochingizni oldirgandan keyin boshingizga yupqa qilib surtib oftobda bir soat chamasida yuring keyin yuvib tashlang. Bu muolajani 3 marta takrorlasangiz yaxshi naf beradi. 

 KO'ZNING QUVVATINI OSHIRISH
1. Qaynatib sovutilgan suvni 300 mlga bir choy qoshiq asal solib aralashtiring u bilan dokani namlab kechqurun ko'zga bog'lab yoting. 
2. Shakarlanib qolgan asalning no'xatdayini quruq choyda obdon aralashtirilgach, ikkala ko'zga 5 tomchidan tomizib 10 daqiqa yotilsa, ko'z quvvati oshishdan tashqari yallig'lanishdan ham xoli bo'ladi. 

 KO'ZINGIZ OG'RIGANDA 
1. Propolisning 1 foiz li eritmasini kunda 6-10 martadan ko'zga tomizib turasiz. qisqa vaqt ichida ko'z og'rishi qoladi, yorug'dan qochmaysiz, ko'zingiz yoshlanmay qoladi. Shu holatlarda propolisning 10-15 foiz li surtmasidan foydalansa bo'ladi. 
2. Kataraktaning boshlanishida asalni 20-30 foizli eritmasini dokaga shimdirib ko'zga qo'ying. 

 INTOKSIKASIYADA - Erman o'simligini quritib Maydalanganidan 1 choy qoshiq miqdorda olib, unga qaynatib iliq holga keltirilgan 0,5 suv quyasiz. Uni 10 minut davomida past olovda qaynatasiz va 2-3 soatga tindirib qo'yasiz. Undan yarim piyola olib bir choy qoshiq asal solib aralashtirib bir kunda 3 marta ovqatdan yarim soat oldin 15-20 tomchidan ichasiz. 

 QON TOMIR VARIKOZIDA 
1. qulmoq g'uddalarini maydalanganidan 2 osh koshiq miqdorda olib unga 0.5 litr suv quyib 15 minut davomida qaynab turgan suvda qaynatasiz, so'ngra sovuting 30-40 minut tindiring, suzib oling, undan ovqatdan yarim soat oldin bir kunda 3 martadan bir piyoladan iching. Shu eritmani dokaga shimdirib qon tomir shishgan joyga bog'lang. 
2. Bir bo'lak bo'z yoki boshqa ipli matoga asal surtib asalli tomonini bo'rtgan tomirlar ustiga qo'yib, ustidan polietlin plyonka o'rab doka bilan bog'lang. Birinchi kuni bunday kompress 2 soat tursin, ikkinchi va uchinchi kunlari 4 soat ushlab turing. Keyingi kun esa kompressni kechasi bilan qoldiring. 45-50 kompressdan keyin shifo topasiz. 
3. 2 osh qoshiq quritib maydalangan qulmoq (xmel) o'simligi bo'g'irsoqlarini 0.5 litr qaynoq suvga solib 15 daqiqa suv bilan bug'ida ushlab turiladi. 30-40 daqiqa damlangandan so'ng dokadan o'tkazib, 3 mahal 1 stakandan ovqatdan yarim soat oldin ichib turiladi. Undan tashqari, qulmoq damlamasiga dokani botirib shishgan qon tomirlariga ko'yiladi, bir vaqtning o'zida yarim choy qoshiq asalari gul changidan 2-3 mahal iste'mol qilinadi. 

 QULOQ BITGANDA
1. Propolisning 10 foiz li spirtdagi eritmasini 1:2 nisbatda o'simlik moyi bilan aralashtirasiz. Dokani quloqni ichiga kiradigan qilib unga shu aralashmani shimdirib 24 soatga quloq ichiga tiqib qo'ying. Davolanish muddati 6-7 kun.
2. 200 gramm sarimsoqni go'shtqiymalagichdan o'tkazib, unga 200 gramm 96 gradusli tibbiy spirt quyib qora mato bilan o'ralgan idishda og'zini mahkam berkitib 10 kun davomida aralashtirib turib, tindiring. Keyin unga 50 gramm asal, 30 gramm propolisni 20 darajali tindirilmasini (dorixonada sotiladi) qo'shing. Aralashmani bir kunda 3 mahal ovqatdan yarim soat oldin bir osh qoshiqdan ichib turing. 

 BRONXITGA - Bir osh qoshiq aloy sharbati, 100 g tuzsiz sariyog', 100 g cho'chqa yoki g'oz yog'i 110 g tabiiy asal va 50 g kakao olib aralashtiring. Bir stakan qaynoq sutga bir osh qoshiqdan aralashtirib kuniga ikki martadan ichib borilsa, bronxit va o'pka-sil kasalliklari shifo topadi. 

 SIL KASALLIGI - Bir stakan asal, bir stakan echki yog'i, 1 osh qoshiq oq qayin suvi aralashtiriladi. Past olovda qizdiriladi va so'ngra olib qo'yilib, ikki soatga tindiriladi. Aralashmani kuniga 3 marta bir osh qoshiqdan ichib boriladi. Ayiq yog'iga barobar miqdorda asal aralashtirib kuniga uch marta ichib borilsa, o'pka sil kasalligi daf bo'ladi. 

 JIGAR KASALLANGANDA - Bir stakan turp sharbati teng miqdordagi asal bilan obdon aralashtiriladi. Jigar, o't va oshqozon kasalliklarida kuniga uch marta bir osh qoshiqdan ichib boriladi. 

 HUSNBUZARNI DAVOLASH - Yangi siqilgan 1 stakan bodring suviga 1 choy qoshiq asal yaxshilab aralashtiriladi va yuzga surtiladi. 30-40 minutdan so'ng sovuq suv bilan yuvib tashlanadi. 

 ERKAKLARGA MASLAHAT - 50 ml qaynatilgan suvga 1 choy qoshiq asal solib aralashtiriladi va bu aralashma soqol olingandan so'ng yuzga surtiladi. Asalli suv yuz terisini turli mikroblardan tozalaydi va yuzning tiniq bo'lishini ta'minlaydi. 

 TUZ YIG'ILGANDA - 250 gramm petrushka o'simligining ildizi, shu o'simlikning barglaridan 150 gramm, 250 gramm limon po'stlog'ini go'shtqiymalagichdan o'tkazing. Bularning hammasiga 300 gramm asal qo'shib aralashtiring. Aralashmani 1 kun tindiring va bir kunda 3 mahal ovqatdan bir soat oldin 1 osh qoshiqdan iste'mol qiling. Davolanish muddati 3 oy so'ngra 1 oy tanaffusdan so'ng yana takrorlang. Jami muolajalar sonini 3-4 taga yetkazing. 

 BEL OG'RIGANDA - Er qalampir (xren) ildizini qirg'ichdan chiqarib, yana shuncha xom kartoshkani ham qirg'ichdan o'tkazib unga 1osh qoshiq asal qo'shib aralashtiring. Belga istalgan moydan yaxshilab surtgandan keyin aralashmani qo'yib, yelim parda bilan yopib jun ro'mol bilan bog'lab oling. Birinchi martada nafini sezmaysiz. 5 kun davomidagi muolajadan keyin bel og'rig'i qoladi. 

 SEMIZLIKDA 
1. Asalni bir osh qoshiqdagisini qaynatib iliq holga kelgan 100 ml suvda eritib ertalab nahorga iching. Keyin 2 soat davomida hech narsa yemang. Kechqurun uyquga yotishdan 2 soat oldin och qoringa yana 100 ml iching. Shu muolajani 1 oy davomida takrorlang. 1-2 xaftalik tanaffusdan so'ng yana davom ettirshingiz mumkin. 
2. 100 ml qaynatib iliq holga kelgan suvga 1 osh qoshiq asal solib aralashtirib ertalab nahorga ichib turing. Shundan keyin 2 soat ovqat yemang. Kechqurun ovqatdan 2 soat oldin takrorlang. Muolaja muddati 1 oy, lozim bo'lsa 1-2 haftadan keyin takrorlang. 

SOCH TO'KILGANDA 
1. Boshingizni yaxshilab yuvib arting, qurisin. Unga 15-20 famm miqdordagi asalni bir tekis qilib surting. Bir soat atrofida shunday tursin. Keyin iliq suv bilan yuvib tashlang. Agarda bir osh qoshi q dagi asalni qaynatib iliq holga kelgan suvda eritib shu vaqgda ichib tursangiz muolajaning nafi ortadi. 
2. Propolisni spirtdagi 10 foiz li eritmasini boshingizga surkang. Shu eritma bilan sochingizni chayqang. Bu muolaja sochingizni tez o'stiradi. 
3. Bir bosh sarimsoqpiyoz, bir osh qoshiq qatiq, bir choy qoshiq asalni aralashtirib 20 daqiqa muddatga soch ildiziga surtib qo'ying. Bu muolajani har 2 kunda bir, 10 marta taqqoslang. 

 O'PKA SILI, OSHQOZON YARASIDA - Aloy o'simligining 5-1 yoshli barglaridan 1kg miqdorda olasiz, bargni yon qismidagi tikanlarini kesib tashlang. hammasini go'sht qiymalagichdan o'tkazing. Unga 0.5 kg toza asal va 1.2 litr miqdorda qizil vino qo'shib aralashtirib qorong'uda 5 kun saklang. Dastlabki besh kunda, bir kunda ovqatdan oldin bir choy qoshiqda, keyin bir osh qoshiqda 2 martadan iste'mol qiling. Bu tayyorlangan narsa o'pka sili, oshqozon yarasida, gripp, nafas yo'li kasalliklarida yaxshi naf beradi. 

 SARIQ KASALLIGIDA - Asal va olma sharbatini teng mikdorda aralashtirib ertalab nahorga va kechqurun uyquga yotish oldidan 50 mldan ichib turing. 

 SOVUQLIK OSHGANDA - Asal, dolchin va anor sharbatidan teng miqdorda olib 15 daqiqa past olovda qaynatiladi. Undan 10 kun davomida bir kunda 3 mahal 2 osh qoshiq miqdordagisini ichib yuriladi. 

 KO'KRAK MASTITIDA - Asal va kungaboqar moyini teng miqdorda aralashtirib biroz muddat qaynating. Undan kasal ko'krakka kompress kabi qo'yib bog'lab ustidan ro'mol bilan bog'lab oling. Shifo topasiz. 

 QULOQ OG'RIGANDA - Bir bo'lak bintni yangi asalga botirib quloqqa tiqib ko'ying. Bintni tortib chiqarish uchun uning bir uchini chiqaring. Ustidan paxta tiqib ko'ying. Shunday holda 3 kun tursin. 

 KINDIK CHIQQANDA - Kindik chiqsa kiyik o'ti talqoniga pishirilgan oshqozoq qo'shib unga teng miqdorda asal qo'shiladi va uni aralashtiriladi. Shundan keyin bir kunda 2 mahal 3 kun moboynida kindik chiqqan joyga bog'lanadi. 

 KUP TERLASHDA - Yarim kilo asalga yarim kilo pishirilgan oshqovoq qo'shib aralashtiring, 2 soat tindirib, bir kunda 3 mahaldan 5 kun davomida bir piyolasini 5 kun mobaynida nahorga ichasiz. 

 IMMUNITETNI OSHIRISHDA - Asal, asalari mumi, asalli mahsulotlar biologik faol quvvatga ega bo'lib immunitetni kuchaytiradi. 

 TANA VAZNINI MUVOFIQLASHTIRISH - 1 osh qoshiq asalni sovutilgan 100 g qaynoq suvga obdon aralashtirib, nahorda ichiladi. 2 soat mobaynida hech narsa yeyilmaydi. Kechqurun yotishdan 2 soat oldin xuddi shu muolajani takrorlash kerak. Muolaja 1 oy davom etadi. Boshni yuvib bo'lgandan so'ng 15 g asalni yaxshilab ildiziga surtib 30-60 daqiqadan so'ng iliq suvda asal yuvib tashlanadi. Bu muolajani soch to'kilishida ishlatish lozim. Natijasi yanada yaxshiroq bo'lishi uchun, 4 osh qoshiqda asal ham ichib turiladi. 

 OQ DOG'LAR - 2 osh qoshiq quritib tuyulgan sariq choy (zveroboy) ni 1 stakan qaynatilgan suvga solib, bug'langunga qadar qaynatiladi. Tayyor bo'lgan qaynatmani kasallangan joyga yaxshilab surtiladi. Bir vaqtda 1 osh qoshiq asalni qaynatilgan suvga aralashtirib 2-3 mahal iste'mol qilib turiladi. 

 BALG'AMNI KETKAZISHDA - 300 gramm asalga 20 gramm murch talqonini obdon aralashtirib, bir kunda 3 mahaldan 7 kun davomida bir choy qoshiq miqdordagisini ertalab nahorga ichasiz. 

 BITISHI QIYIN YARALARDA 
1. 80 gramm asal, 20 gramm baliq moyi, Zgramm kseroform kukuni (aptekada bo'ladi) olib aralashtirasiz va yuvib tozalangan yaraga bog'laysiz.
2. 50 gramm evkalipt bargiga 0.5 litr suv quyib, 5 daqiqa davomida dimlanadi va suzib olinadi. Unga 2 osh qoshiq asal qo'shib obdon aralashtiriladi. Tayyor bo'lgan damlama bilan yara va jaroxatlar yuviladi. 

 MADORSIZLIQDA - O'rik bargini maydalaysiz, unga yong'oq bargi va mayizdan 400 grammdan olib ularni 200 gramm asal bilan aralashtirasiz. Bir kun tindirganingizdan keyin ovqat oldidan bir kunda 3 marta 1 osh qoshiq miqdordagisini iste'mol qiling. 

 O'T PUFAKDA TOSH BO'LSA - Bir choy qoshiqdagi asalga bir choy qoshiq miqdorida kungaboqar moyini ohista soat mili yo'nalishida aralashtiring. Undan bir qoshiqni og'izga solib sekin so'rasiz. Ushbu muolajani 10 kun bajaring. 

 STOMATIT, ANGINADA - 1 osh qoshiqdagi moychechak gulini bir piyola qaynoq suvda 10 daqiqa muddatga damlab qo'ying. Uni sovutib suzib olganingizdan keyin 1 choy koshiq asal qo'shib aralashtiring. Ushbu aralashma bilan og'izni chayqab, g'arg'ara qiling. 

 BOLALARDA ICH YURISHMASA - 5-8 yoshli bolalarda ich yurishmay qolganda 10-20 gramm asalni qaynatib sovutilgan suvga aralashtirgandan keyin huqna qiling. 30 gramm asalni bir piyola sutga qo'shib aralashtirib kechqurun yotish oldidan ichiring. 

 ASALLI ZIYNAT (Kosmetika) 
- Asalning shifobaxsh moddalarga boyligi tufayli uni pardoz andoz (kosmetika) ishlarida, teriga jilo-ko'rkamlik baxsh etish, yuzning go'zalligini saqlash maqsadida undan turli malham - surtmalar tayyorlanadi. quyida teri va yuz holatlariga ko'ra muvofiq keluvchi bir qancha asalli malhamlar tayyorlash tartibi va tarkibini e'tiboringizga havola etamiz. Bir choy qoshiq asalni glisirin va tuxum sarig'iga o'z miqdoricha aralashtirib, yuzga surtasiz. Bu terini tiniqlashtiruvchi, silliqlovchi va oziqlantiruvchi niqob bo'ladi.
- 2 osh qoshiq iliq moyini bir osh qoshiq asalari mumiga qo'shib, asta qaynatiladi. Unga yana bir oshqoshiq o'simlik moyini aralashtirasiz. hosil bo'lgan surtma quruq teriga muvofiq keladi. 
- 3 osh qoshiq asalga yarim choy qoshiq yanchilgan kofe, aralashtiriladi. Uni yuz va peshonaga, lab atrofiga surtish bilan birga ohista uqalanadi. Niqobni 20 daqiqadan so'ng namlangan latta bilan artib tashlanadi. Bu niqobning yuzni tozalash va tiniqlashtirishdagi samarasi juda yaxshi.
- 3 qoshiq asalni bir osh qoshiq yanchilgan yalpizga aralashtirib, 20 daqiqa atrofida yuzga niqob qilasiz.
- Quritilgan atirgulning gulbargidan 2 osh qoshiq olib, tuyilgan holda shuncha miqdordagi asalga yaxshilab aralashtirasiz. Yuz va dahan atrofiga nafis holda surtib, 15-20 daqiqadan so'ng iliq suvda chayib olasiz. 
- Uch dona bodom mag'zini ezib, uni bir choy qoshiq zaytun moyiga aralashtirasiz. Ustiga bir osh qoshiq asalni qo'shib iylaysiz. Bu aralashmani yuzga surtgach, 20 daqiqadan so'ng namlangan matoda asta artib olasiz. Bir osh qoshiq ko'k choy ustiga teng miqdorda qaynoq sut qo'shib besh daqiqa dam yedirasiz. So'ng ikki osh qoshiq asalni aralashtirib yuzga niqob qilasiz. 15-20 daqiqadan so'ng yuvib tashlash mumkin.
- Iste'moldagi oshqovoqdan bir osh qoshiq miqdorida qirib olib, ikki osh qoshiq asal bilan qorishtirasiz. Yuzni tiniqlashtiruvchi bu niqob ham 15-20 daqiqadan keyin yuvib tashlanadi.
- Ikki osh qoshiq asalga bir osh qoshiq suli unini aralashtirib, ustidan bir osh qoshiq qaynatilgan sut quyiladi. hosil bo'lgan surtma terini bejirim saqlash uchun ishlatiladi. Muolaja muddati 15 daqiqa. 
- Bir osh qoshiq asal va shuncha miqdordagi qirg'ichdan o'tkazilgan sabzi aralashtiriladi. Ustiga bir choy qoshiq bodom yog'i qo'shiladi. Uni qo'llash yuqoridagi surtmalar kabidir. 
- O'rtacha kattalikdagi olma qirg'ichdan o'tkazilib, bir osh qoshiq limon sharbatiga bo'ktiriladi. Ikki osh qoshiq asal va bir osh qoshiq sut aralashtiriladi. hammasi bir biriga qo'shiladi. hosil bo'lgan bo'tqa yuzga niqob qilinadi. 15-20 daqiqadan keyin yuviladi. Yuqoridagi asalli surtmalardan barcha turdagi yuz terilarini tiniqlashtirish, tozalash maqsadida qo'llash mumkin. Yog'li terilar uchun quyidagicha asalli kremlar tayyorlash mumkin. Shuni alohida eslatib o'tamizki, bu niqob uchun tayyorlanadigan kremlar yuzga surtilgach, albatta 15-20 daqiqadan so'ng iliq suvda asta chayib tashlanadi. Artinmasdan quritiladi. Niqoblarni dam olish kunlarida, yotishdan oldin qo'llash maqsadga muvofiq. Biz tav-siya qilayotgan malhamlar bir martalik bo'lib, uni yangi-yangi tayyorlagan ma'qul.
- Ikki osh qoshiq asal va po'chog'i bilan bir tilim limon birgalikda aralashtiriladi.
- Nordon olmani qirg'ichdan o'tkazib, limon sharbatiga aralashtiriladi. Bir choy qoshiq suli uni va ikki osh qoshiq asal qo'shilib, hammasi aralashtiriladi.
- Yuqoridagi tarzda va miqdorda karam, shaftoli, moy-chechak, suzma, tirnoqgulni alohida holda asalga aralashtirib surtma tayyorlash va qo'llash mumkin.
- Quruq terilar uchun esa alohida alohida har bir asalga qo'shiluvchini olib surtma tayyorlash mumkin. Bir osh qoshiq asalga tengma-teng olxo'rini ezib qo'shiladi. Yarim choyqoshiqlimon sharbati ham aralashtiriladi. Shu tarzda shaftoli moyi, oshqovoq qirmasi, bodom yog'i, maydalangan zig'ir, apelsin po'chog'ini aralashtirib kremlar tayyorlash va foydalanish mumkin. Yosh teri ya'ni sog'lom yuzlar uchun bir osh qoshiq asalni shuncha miqdordagi qirg'ichdan o'gkazilgan bodring, shaftoli, olma, anor sharbatiga qo'shib ishlatish tavsiya qilinadi. Yuzlarida yengil toshma, cho'tirlik yoki notekislik aks etgan ko'rinishlarda asalni olma sirkasi, qatiq, maydalangan qichitqi (krapiva) o't, suzma, yanchilgan gurunch unini aralashtirib surtiladi. Va odatdagidek, 15-20 daqiqadan so'ng yuvib tashlanadi. 

 SUT VA UNING XUSUSIYATLARI - Sut badandan kuygan axlatlarni ketkazuvchi va tozalovchi mahsulotdir. Bu barcha hayvonlarning sutiga xos bo'lgan xususiyat hisoblanadi. Badanga sut quvvat beradi. Tanosil a'zolariga ham foydasi katta. Sut sovuq va issyq mizojdagi odamlar uchun foydalidir. Faqat ularning me'dalarida safro moddasi bo'lmasligi kerak. Agar ko'zga tomizilsa xastaliklariga shifodir. Har bir hayvon suti surtilsa, peshobdan zaxmini davolaydi, qovuq va bachadon shishlarini qaytaradi. Agar surtilsa bachadondagi rutubatlarni ketkazish uchun foydalidir. Umrni uzaytiradi, badanni semirtiradi. Shahvatni kuchaytiradi. Ayniqsa, bu borada govmish suti o'ta foydalidir. Sutdan iste'mol qilgan kishining chehrasi va yuz rangi tiniq bo'ladi. Issiq mizojli va kamgo'sht odamlar shakar bilan ichsalar semiradilar, shirguruch qilib, pishirib yeyilsa yanada foydalidir. Pishloq suvi surtilsa, sepkil va boshqa teri dog'larini daf etadi. Ichilsa ham xuddi shu xilda foyda beradi. Pishloq suvini xalila bilan ichilsa, qo'tir va qichimaga davodir. Tabiblar xom sut ichish (ayol va eshak sutidan tashqari) turli xastaliklarning paydo bo'lishi sabablarini bilishga ko'mak beradi deydilar. Yangi sog'ilgan mol suti haroratli bo'lsa o'ta foydalidir. hatto uni obihayot bilan tenglashtiriladi. Biroq qaynatilgan echki suti yanada foydali deyishadi. Uni qaynatish usuliga rioya qilish zarur. Chunonchi, sutning chorak miqdoriga boshqa shirin sut qo'shilib sekin qaynatiladi va suv bug'lanib chiqib ketganidan so'ng, sut sovutib ichiladi. Sog'ilgan sutni ikki-to'rt soatdan keyin iste'mol qilishni maqbul deb hisoblamaydilar. Yangi bolasi o'lgan, bola tashlagan, juda ham oriq, yangi tuqqan yoki homilali mol suti turli bemorliklarni keltirib chiqaruvchidir. Agar sutga o'sha miqdorda suv solib ichilsa, pe-shobni haydashi, siydik yo'llarini tozalashi mumkin. Eshak sutining mizoji sovuq, rutubatlidir. Faqat sovutmasdan ichish foydalidir. Shifobaxsh xislatlari shuki, ichilsa badanga sovuqlik keltiradi, rutubat, xursandchiliq ko'payadi, organizmni begona moddalardan tozalaydi. Tugunlarni ochadi. Issiq mizojli yurakni kuchli qiladi. Shuningdek organizmdagi yumshoq moddalarga aylanadi. Burunga tomizilsa, quloq va miyaga namlik keltiradi. quruqlik va uyqusizlikni daf qiladi. Bosh og'rig'i va quruqlikdan hosil bo'lgan bosh og'riqlariga, miya xastaliklariga shifodir. Burundan oqayotgan qonni to'xtatadi. Quloq og'rig'i va issiqlikdan paydo bo'lgan ko'z og'rig'ini yengillashtiradi. Ko'z qizishi va suv oqishi, ko'zga tushgan tutunrang pardalar va shunga o'xshagan xastaliklarni daf' etadi. Ayniqsa, agar tuxum oqi va qizil gul yog'i bilan aralashtirib tomizilsa, qizil nuqtalarni tezda daf qiladi. Agar toza paxtani ho'llab ko'z, peshona, quloqqa qo'yib bog'lansa, yuqoridagi kasalliklarga ham davodir. Agar eshak suti bilan g'arg'ara qilinsa, eng yomon tomoq og'rig'i va boshqa tomoq dardlari, tish milki va bodomshakl bezlardagi shishlarni daf' etadi. Tish milkini mustahkamlash bilan birga tish og'rig'ini yengillashtiradi. Agar echki sutidan ichilsa, ichki siyna (ko'krak) paylariga, sil, nafas siqishi, o'pka zahmlari, isitma va boshqa illatlar, oriqlik (quruqlik va issiqlikdan paydo bo'lgan bo'lsa), yo'tal, nafas og'irligi, tez nazlalar va qon qusish kabi kasalliklarga shifodir. qorinni muloyim qiladi. qorataloq qotishi, istisqo (vodyanka), qonning qizishi va safroga shifodir. Agar eshak suti bilan huqna (klizma) qilinsa, qonli istisqoni to'xtatadi. Ichak jarohati va bachadonga foydalidir. Agar undan tomizgich bilan teshigiga tomizilsa, peshobning qizishi (suzoqni) davolaydi. Agar oshqovoq suvi bilan tomizilsa peshob yo'llarani tozalaydi. Shu sutdan iste'mol qilinsa, ko'plab dardlarga davodir. Bu sutni za'faron bilan aralashtirib qo'yib bog'lansa, turli shishlarga davodir. Eshak sutidan iste'mol qilish sovuqmizoj va ho'lmizoj kishilarga sovuqlikdan hosil bo'lgan bosh og'rig'i, quloq shang'illashi kabi dardlarda zarar keltiradi. Agar sut ichib yotilsa, hiqichoq tutadi. Og'riq keltiradi. Bu kasallikka duchor bo'lganni gulqand daf' etadi. Sut ichish miqdori har kuni 50 dan 150 grammgacha bo'lib, shakar, oshqovoq urug'i yoki quyuqlashtirilgan shirinmiya suvi va shu kabilar bilan ichiladi. Eng yosh va semiz mol suti foydalidir. Mizoji issiklik. Sovuqlik va ho'lliqda o'rtachadir. Shifobaxsh xislatlari ko'p. Yangi sog'ilgan mol suti sovimagan holda bo'lsa, miya javhariga quvvat baxsh etadi. Organizm rutubatlarini saqlaydi. Parishonxotirlik, melanxoliya, vasvasani daf' etadi. Yuzda rang va chiroyni ta'minlaydi. Burun illatlariga foydalidir. Muntazam tomizilib yoki surtilib turilsa, ko'plab ko'z illatlariga shifobaxshdir. Agar yangi sog'ilgan mol sutidan, issiqligida ichib turilsa, yurakka quvvat bo'lib, g'amni quvadi, vasvasa, yurak o'ynog'i, o'pka zahmi va silni, savdo va balg'amsiz isitmani, shuningdek, ichaklar zaiflanishining oldini oladi. qorinni yumshatadi. Badbo'y chiqindini daf' etadi. qizi-tilgan temir idishda sovutilgan sut ichilsa, istisqo (qorinda suv yig'ilib shishi)ni tuzatadi. Ichiladigan sut tengligida suv qo'shib ichilsa, peshobni shiddat bilan haydab peshob yo'llarini tozalaydi. Agar 3,5 gramm novvot ezilib aralashtirilgan bo'lsa, nihoyat foydalidir. Zahar ichilgan yoki zaharli jonivorlar chaqqan paytda (masalan ilon, chayon, qoraqurt va boshqalar) takror-takror sut ichib qusilsa, badandagi zaharlar daf' bo'ladi. Mol sutidan shirguruch pishirib yeyilsa, umrni uzaytiradi, yuzni chiroyli etadi. Sut yong'oq va xurmo bilan ichilsa, buyrakni yaxshilay-di, shahvat va maniyni kuchaytiradi. Mol sutidan iste'mol kilishning normasi 150 grammdan 300 gram-mgachadir. Lekin qayd qilish zarurki, sutdan normadan ortiq ichilsa, buyrak va peshobda toshlar hosil bo'ladi, pes illatiga giriftor etadi. Me'dada qaysi modda ko'p bo'lsa o'shanga qo'shilib ketadi. Zararini ketkazish uchun shakar yoki asal eyilsa kifoyadir. Agar sut asal yoki shakar bilan ichilsa, me'dada qotishni to'xtatadi. A'zolar og'rig'i, titroq paydo qiladi, sovuq ter chiqadi, behush bo'lish mumkin. Aqlni bejo etadi. Agar tomoq og'rig'iga giriftor qilsa, uning davosi indov, sirkaasal, shuningdek, sirkani ho'l bilan aralashtirib, ichib qusish lozim, yo 4,5 gramm xamirturush yeyilsa, qotgan sutni hal qiladi. Agar uni burun yoki quloqqa tomizilsa miyaga namlik keltiradi va uyqusizlik va quloq og'rig'ini to'xtatadi. Agarda lattani ho'llab peshonaga qo'yib bog'lansa ham shu foydani beradi. Agar echki sutiga bodom mag'zini tuyib qaynatib ichsa qon qusish, yo'tal, sil va o'pka zahmi, shuningdek, ichki a'zolardan qon ketishini daf' qiladi. 110 grammdan 220 grammgacha sutga meva yelimi qo'shib, 1.75 dan to 3.5 grammgacha ichilsa, yuqorida zikr qilingan xastaliklarga davodir. Shuningdek, siyna a'zolaridagi illatlarga buyrak, yurak o'ynog'i g'am, qo'rqoqlik, vasvasani daf' etadi. Lekin echki suti sovuq va ho'l mizojli kishilarga zarar qiladi. Bod paydo bo'ladi, hiqichoq tutadi. Pishloq pishirish chog'ida (pani) pishloq suvidan olib ichilsa, kuygan safro natijasida paydo bo'lgan kasalliklar, savdoyi illatlar, issiq mizojli kishilarga davodir. Echki suti kishini oriqlantiradi, eski isitmalarga davodir. Agar echki sutiga zarpechak qo'shib ichilsa, istisqoni to'xtatadi, Rayhon urug'ini ezib sutda pishirib qo'yib bog'lansa, turli toshma xom yaralarni pishiradi va yoradi. 

 QAYMOQ - Sigir, qo'y, echki sutlaridan olingan sut yog'i bo'lib, xom sutdan olingani xom kaymoq, qaynagan sutdan olingani pishgan qaymoqdir. har ikkala kaymoqning ta'sir darajasi turlichadir. Eng yaxshi qaymoq sigir sutidan olingan qaymoqdir. qaymoqning tabiati ho'l issiqqa moyil bo'lib, qaymoq turib qolishi natijasida ho'lligi va issiqligi kamayib, quruq issiqqa aylanib qoladi. Dori sifatida yangi kaymoqni ishlatish afzal. qaymoq badanni yumshatish, modda almashinuv jarayonini yaxshilash, badandagi ma'danlarni pishirish, tanani semirtirish, tiqilmalarni ochish, ichki va tashqi shishlarni qaytarish xususiyatiga ega. Shuningdek, qaymoqning ozuqa sifatida ishlatilishidan boshqa, muvofiq ravishda iste'mol qilib borilsa, tomoqni yumsha-tish ovozni sozlash va quruq yo'talni to'xtatish, nafas siqilishiga o'xshash kasalliklarni davolashda nihoyatda yaxshi samara beradi. Yangi qaymoqni muvofiq miqdorda asal bilan qo'shib yesa, ko'krak parda yallig'lanishi, o'pka yallig'lanishi kasalliklariga ta'sir qo'rsatadi. Ammo issiq mizojlarda qaymoq, salni aralashtirib iste'mol qilish ko'ngilni behuzur qiladi. 100 gramm qaymoqni 30 gramm shakar va 30 gramm mag'iz bilan qo'shib, kun ora iste'mol qilib borilsa, odamni tez semirtiradi. qaymoqni achchiq bodom bilan qo'shib yesa o'pkadagi ortiqcha ho'llikni yo'qotadi. quruq dorivorlarga qo'shib yesa ich surishni va ich surilishidan bo'lgan ichak bo'shashini to'xtatadi. Oltmish gramm yangi qaymoqqa o'ttiz gramm shakar qo'shib kunda bir mahal eyilsa, peshob ravonlashadi. qaymoqni munosib dorilar bilan qo'shib boshga surtilsa, miyadagi tiqilmalarni ochadi, paylarni yumshatadi, badandagi har xil jarohat - teri yorilish, qo'tir va yara-chaqalarning tuzalishida yaxshi unum beradi, teri kasalligiga giriftor bo'lganlar, chillada sovuq suvda yuvinib, qaymoq bilan kerakli o'rnini moylasa yaxshi foyda beradi. qaymoqdan yog' ajratib, badanga surtilsa shishlarni yo'qotadi, bo'g'im og'riqlarini qoldiradi, muskullarni yumshatadi. Chipqon, jarohat shuningdek, ilon, chayon, chaqqan joyga qaymoq yog'ini qizdirib surtilsa, zaharni, yiringni kesib, sog'ayishni ilgari suradi. qaymoq yog'ining olinishi: muvofiq miqdorda qaymoqni sust olovda qizdirib, ustiga 2:1 nisbatda kunjut yoki qo'yning buyrak yog'i qo'shib, yana bir oz qizdirib, sovutganda qaymoq yog'i hosil bo'ladi. 

 QATIQ - Qatiqning tabiati ho'l sovuq. Badanga ho'llik yetkazadi, tashnalikni qondiradi, issiq mizojli kishilarda jinsiy iqtidorni oshirish xususiyatiga ega. qatiqdan muvofiq miqdorda ichib borilganda yuqorida ko'rsatilgan xususiyatlardan tashqari qon bosimi bor kishilarga alohida manfaat ko'rsatadi. Ko'p terlaydigan, harorati yuqori, tanasi zaif kishilarning badanini quvvatlaydi. Issiqlikni qaytaradi, tashnalikni bosadi. qatiq yoki undan tayyorlangan do'g'ob chillada muvofiq ravishda ichib borilsa, qon tomir kasalliklarining oldini oladi. qand kasali bilan og'rigan bemorlarga yaxshi foyda beradi. qatiqning yuzidagi yog'ini ajratib, miyasiga ho'llik etishmay, uyqusi buzilgan odamning bosh qismi yog'lansa, miyada ho'llik paydo bo'lib, uyqu yaxshilanadi. qatiqdan ajratib olingan zardobni uzum sirkasi bilan aralashtarib, turli yiringli teri kasalliklariga surtilsa unumi yaxshi bo'ladi. Biroq qatiq sovuq mizojli kishilarga aks ta'sir ko'rsatadi. Yangi ivitilgan qatiqning iliq zardobini har kuni 3-4 mahal bir piyoladan oshirib ichish jigar sirrozi, sariq kasalida katta manfaat yetkazadi. Tiqilmalarni ochib, o't pufakni tozalaydi. Tumov, shamollash, bosh og'rig'i va harorat ko'tarilganda bir piyola (50 g) qatiqni 200 gramm qaynoq suvda aralashtirib, yarimta piyozni to'g'rab solinadi. Danaqdek saryog', ta'bga ko'ra tuz-qalampir solinib, 10 daqiqa past olovda dam yediriladi. Yuqoridagi xastaliklarda yaxshilab o'ralgan holda boshni bog'lab, qaynatmani issiq-issiq ho'plab ichiladi. Kuchli terlatadi. Aspirindan a'lo darajada ruhiyatni ochadi. Ko'ngil aynishi, dilg'amligini yo'q qiladi. Taomga ishtaha qo'zg'atadi. Shu tarzda qaynatma tayyorlab, sariq kasalidagilarga ham berish mumkin. Farqi bu qaynatmaga saryog', qalampir solinmaydi. Tuz ozroq qo'shiladi. qatiq va suzma vositasida ko'plab kasalliklarni davolash mumkin. Suzma ivitilgan qatiqning zardobini oqizish bilan tayyorlanadi. Bundan uzoq vaqt mobaynida turli sharoitlarda foydalanish mumkin. Suzmaning o'zini quritib olish yoki qurut tayyorlab iste'mol qilish ham qulaydir. Suzma ho'l-sovuqqa moyil bo'lib, oshqozon-ichak, buyrakni quvvatlantiruvchi, tanani yumshatuvchi, yaxshi qon paydo qiluvchi hamda semirtiruvchi xususiyatlarga ega. Suzmaning o'zini iste'mol qilish ishtahani ochadi. Undan turkona tarzda ayron, qoqurum qilib ichish esa yuqorida biz ta'kidlagan kasalliklarda, tashnalikda munosib vosita bo'la oladi. Sariq kasali bilan og'rigan bemorlarning qo'l-oyoq bo'g'imlarga kechqurun suzma bog'lash ishonchli samara beradi. Ziynat borasidagi xususiyatlariga alohida to'xtalamiz. qatiq va suzma vositasida ayron yoki chalop ham tayyorlash mumkin. Ayron so'zi turkiy xalqlarda qatiq ma'nosini ham anglatadi. Bizda esa uni maxsus tayyorlab ichiladi. Ba'zi joylarda, esa sutni kuv qilib yog'i ajratib olingan qoldiq ayron hisoblanadi. Ayron yozning jazirama kunlarida chanqoqni bosuvchi eng yaxshi ichimlik hisoblanadi. Yurak behalovatligida, ovqat xazm qilishda, ko'ngil bezovtaligida ayron tinchlantiruvchi, tozalovchi shifobaxsh ichimlikdir. Ayron ikkinchi darajada sovuq va ho'ldir. Uning quruqligiga qaraganda ho'lligi ortiq. qon bosimi ko'tarilishida, erlik quvatini oshirishda, haroratni tushirishda, me'da va jigar qizishidagi issiklikni pasaytirishda ayron munosib vositadir. Kefir qatiqdan ko'ra kuchsizroq, nordonroq ichimlik. Bu mahsulot ham yuqorida zikr etilgan xastaliklarda kor qiladi va kamqonlik, jigar, buyrak kasalliklarida ham kefir iste'mol qilish davo choralaridan biridir. Pishloq yurak, qon bosimi, buyrak kasalliklari bilan og'riganlarga uncha to'g'ri kelmaydi. Tarkibida turli darmon - dori (vitamin)lar va tuzlarning ko'pligini hisobga olganda bolalar, homilador ayollar va keksalar uchun qulay ne'matdir. quyuq qaymoq (smetana) maska yog' (saryog') va kuvda olingan yog'lar har jihatdan shifobaxsh hisoblanib, darmon - dorilarga boydir. Tuya sutidan qumron tayyorlanadi. qumronni iste'mol qilish modda almashinuvini, xazmni yaxshilab, ishtaha paydo qiladi. Taloq va jigar, istisqo, bavosir xastaliklarida munosib davo bo'ladi. Ot sutidan tayyorlanadigan qimiz esa alohida ta'rif va tavsifga ega. qadimdan insonlar qimizdan shifobaxsh va yoqimli ne'mat sifatida foydalanib kelganlar. haqiqiy tayyorlangan qimiz kishini bardam qiladi. Tanada qon aylanishini, modda almashinuvini, xazmni yaxshilaydi. qorinni to'q tutadi. o'pka - sil kasalliklarida toza qimizni me'yorida iste'mol qilinsa, bemorni davolabgina qolmasdan butun tanada yosharish ham ro'y berganligi allaqachon isbotlangan. Xullas, biz hayvonot olami orqali bizga ne'mat qilib berilgan sut bebaho xususiyatlarga ega. Tabaroniy (r.a) dan qilingan rivoyatda Payg'ambar alayhissalom marhamat qilibdilar: Sigirning suti shifo, yog'i davodir. Ahmad (r.a)dan: Payg'ambar alayhissalom dedilar: Alloh taolo har bir dardning davosini ham yaratib qo'ygan. "Sigir sutini ko'proq iste'mol qilinglar, chunki u turli dorivor giyohlarni terib yeydi". Yana bir rivoyatda esa azador kishilarga sutli xo'rda qilib berilsa, bardamlik bag'ishlab, dard-g'amlarini aritadi deyilgan. Bu borada shayxur - rais Abu Ali ibn Sino keng ko'lamda yozib qoldirganlar. Keling, yaxshisi shu o'rinda buyuk hakimning sut haqidagi fikrlari bilan ham tanishib qo'yaylik. 

 LABAN - SUT - Sut uch moddadan murakkab topgan. Suvlik, og'iz (pal-la) va yog' moddasidan. Sigir sutida yog' moddasi ko'p bo'ladi. Tuya sutida esa yog' va og'iz moddasi oz va o'zi juda suyuq bo'ladi. Echki suti esa mo''tadildir. qo'y suti quyuq va yog'li, ammo sigir suti undan ham quyuqroq va yog'liroq bo'ladi. Biya suti esa tuya sutiga o'xshash suyuq va suvli bo'ladi. Odam uchun eng yaxshi sut xotin sutidir. Eng yaxshi sut ko'krakdan emib ichiladigan sut, hamda hozirgina sog'ib ichiladigan sutdir. Eng yaxshi sut oppoq va bir xil quyuqlikdagi sutdir, uni tirnoq yuziga tomizilsa, turib qoladi va undan oqib tushmaydi. Sut beruvchi hayvon yaxshi o'tlar bilan boqilishi kerak. Sutda hech qanday boshqacha maza, ya'ni achchiq, nordon va o'tkir maza bo'lmasligi, yoqimsiz va yot hidlar bo'lmasligi kerak. Sutni sog'ilgan zamon unda biror o'zgarish paydo bo'lmasidan burun ichish kerak. Bo'g'ozlik davri xotinlarning homiladorligidan uzoqroq yoki ozroq cho'zilgan hayvonlarning suti yomon bo'ladi. Shuning uchun bo'g'ozlik muddati jihatidan insonga yaqin turgan hayvonning, masalan sigirning suti eng yaxshi sut hisoblanadi. Sutning suvliligi - issiq, yog'li qismi garchi issiqlikka moyil bo'lsa ham mo''tadillikka yaqin, qatiq esa sovuq va quruq bo'ladi. Sutning suvli qismi latiflashtiruvchi va yuvuvchi bo'lib, achishtirish hossasi yo'q. Sut xiltlarni mo''tadillashtiradi, badanni baquvvat qiladi, semirtiradi. Sutni asad bilan ichilsa, ichki yaralarni quyuq xiltlardan tozalaydi, ularni etiltiradi va yuvadi. Sutning kaymusi yaxshidir. Sut, ayniqsa, xotinlar suti, miyani oziqlantiradi va ko'paytiradi. Sut tez hazm bo'ladi, chunki sut sovuqqa moyil a'zoda paydo bo'lsada, hazm bo'lishning nihoyat darajasiga yetgan qondan tug'ilib, yana ikkinchi bor hazmga moslashganidan keyin, qanday qilib bu sifatga ega bo'lmasin. Sut to uzoq hazm bo'luvchi va qayta-qayta tozalanishga muhtoj bo'lgan oziqqa aylanmaguncha u oziqlantirmaydi. Balki agar sut ortiqcha issiklikning ta'siriga uchrasa u issiklik sutga tezda mo''tadil qon tabiatiga qaytaradi. Sut to'g'risidagi Rufusning aytganlari, garchi ungi e'tiroz bildirgan bo'lsalar ham, qanchalik ajib! Sut sovuqlikka moyilligi sababli balg'am mizojlilarga zarar yetkazmaydi, chunki ularning issikdigi sutni yetarli miqdorda qonga aylantirmaydi. Sutning qonga yaqinligi sababli inson gavdasi sutni to u qonga aylanib ketgudicha o'zlashtiradi, shu sabali sut issiq va quruq mizojli kishilarga, ularning me'dasida sutni qonga aylantiruvchi safro yo'q paytida foyda qiladi. Undan tashqari sutda odam gavdasiga muvofiq xususiyatlar bor, lekin buning sabablarini bilib bo'lmaydi. Sut ichgan kishi tinch holda turishi kerak, aks holda sut me'dada achiydi va buziladi. Sutdan iste'mol qilgach,u to pastga o'tmaguncha uxlamaslik, ham uning ustiga boshqa ovqat yemaslik kerak. Sut issiq mizojli yoshlardan ko'ra, yoshi ulg'aygan kishilarga ko'proq yoqadi. Chunki u yoshlarda safroga aylanib ketadi. Sut keksa kishilarga ularning tabiatida ho'llik hosil qilgani va ularda bo'ladigan qichimani yo'qotgani sababli foyda qiladi. Ammo ularning sutni xazm qilishlariga asal bilan yordam berish kerak. Sut ko'pincha o'z ishini ichni surish va ichaklardagi chiqindilarni chiqarib tashlashdan boshlaydi. So'ngra oziqlantiradi va badanga tarqalib ich yana to'xtaydi. Agar sutni qaynatilmasa, u ichni dam qiladi. Sut ichni yumshatuvchi suv qismi va bog'lovchi og'iz qismidan murakkab topgan. Og'iz suti sekin hazm bo'ladi, quyuq xilt hosil qiladi va pastga sekin o'tadi, ammo asal uning xususiyatini to'g'rilaydi. Gavda esa og'iz sutidan ko'p oziq oladi. qatiq ham xilt hosil qiladi; qaynatilgan sut, ayniqsa quyug'i ichni ko'proq bog'laydi. Tuya suti unda -og'iz moddasi kamligi va o'zidagi suv qismining tozalash xususiyati sababli tiqilmalar hosil qilmaydi. Undan boshqa har qanday sut tiqilmalar paydo qiladi, ay-niqsa jigarda. Sut ichki a'zolarga quyulib ularga o'zining o'tkirligi va achishtiruvchanligi sababli ozor berayotgan moddalarga qarshi foyda qiladi. Bundan tashqari u o'zining oddiy suvdan ko'ra kuchliroq bo'lgan suv qismi bilan yuvish natijasida moddalarni kuchsizlantiradi. Sut a'zolarga munosib bo'lgani va ularga yopishadigan bo'lgani sababli, a'zo bilan yomon xiltlar orasiga to'siq bo'lib, u xiltlarning kayfiyatini mo''tadil-lashtiradi va yomon xiltlar bilan a'zo orasiga kirib ularni a'zo bilan bevosita to'qnashishiga qo'ymaydi. Sut qon oqishi bor odamga zarar qiladi, ichki a'zolar uchun ham yaxshi emas, ichki a'zolarga boshqa sutlarga qaraganda echki suti ko'proq zararlidir, chunki echki ko'proq burushtiruvchi narsalar bilan ovqatlanadi. qo'y suti esa echki suti bilan qarama-qarshi xususiyatga ega, ammo maqtarli emas va yallig'lanishni keltirib chiqarishi mumkin. Sut o'z javhari bilan tez o'zgaradi, ayniqsa, issiqlikdan, ammo hech narsa gavda uchun yomon sut qadar zarar keltirmaydi. Eshak suti suvliroq, cho'chqa suti ham suvliroq va yetilmagan. Bahorgi sutning yozgi sutga qaraganda suvliligi ko'proqdir. Suv bo'ylarida va botqoqliklarda o'tlaydigan barcha hayvonlarning sutlari ham ana shundaydir, chunki bahorgi o'tlar yozgi o'tlarga qaraganda suvliroq bo'ladi. Yoz kuzga yaqinlashgan sari sut quyuqlasha boradi. Eng yaxshi sut yozning o'rtasida sog'ilib ichiladigani, lekin ichilgach uning issiqdan buzilish xavfi bor, lekin bahorda bu xavf bo'lmaydi. Sigir suti juda seryog' bo'ladi, qo'y sutida esa og'iz ko'p bo'ladi. Tuya sutida yog' va og'iz moddalari oz, uning ketidan biya suti va eng keyin eshak suti keladi. Shu sababli bularning sutlari me'dada va qorinning yuqori qismida boshqa sutlarga nisbatan kam iviydi. Tuya sutida yana sho'rlik ham bor, chunki tuyalar nordon o'tlarni yaxshi ko'radilar. Bu sut eng yaxshi sutdir. Shuning bilan birga, u me'dada va qorin bo'shlig'ining yuqori qismida boshqa sutlarga qaraganda uzoqroq saqlanadi, deydilar. Bilginki, sut hayvonning naviga, uning yoshiga, ya'ni yoshi qari yoki yoshi o'rtacha bo'lishiga, uning tuzilishiga, go'shtining yumshoq yoki qattiqligi, semiz yoki oriqligi, oqligi yoki boshqa rangda ekanligiga qarab ham o'zgaradi. Aytishlaricha, eng kuchsiz sut oq hayvonning suti bo'lib, u tez pastga o'tadi. Ba'zi tabiblarning aytishicha, sutni iste'mol qilish bitlatar emish. Bu ehtimoldan uzoq emas. Uni badanga surtilsa, teridagi xunik izlarni ketkazadi, ichilsa terining rangini yaxshilaydi. Lekin ko'pincha, sut oq dog'ni keltirib chiqaradi. Lekin tuya suti bundan mustasno bo'lib, undan oq dog' hosil bo'lish xavfi kamdan-kam bo'ladi. Sutni shakar bilan ichilsa, yuzning rangini, ayniqsa xotinlarni chiroyli qiladi. Sut semirtiradi. hatto og'iz suvi issiq va sovuq mizoj sababli ozgan odamlarning mizojini ho'llash va yomon xiltlarni chiqarish va shu bilan oziqni yaxshilash orqali semirtiradi. qatiqni temir to'poli bilan berilsa, o'shanday odamlarni tez semirtiradi. Og'izning suvi surtilsa, sepkil va dog'larni ketkazadi, goho ichilganda ham shularga foyda qiladi. 

 SHISH VA TOSHMALAR - Sut ichilganda ko'pincha yomon sifatli shishlar. Yiringli shishlar, saramas, qichima va qo'tir bilan og'ruvchi kishilarga, agar ularning mizoji sutni buzmaydigan va uni safroga aylantirib yubormaydigan bo'lsa, foyda qiladi. Ichki shishlarni odamlarda bo'lgan sut zarar qiladi. 

 JAROHAT VA YARALAR - Sut o'zining yuvish, tozalash va yopishtirish xossala-ri sababli ichki yaralarga mos keladi. Mizoji sutni buzadigan va uni safroga aylantirib yuboradigan narsalarga ega bo'lmagan kishiyaarning yarasiga sut foyda qiladi. Og'iz suvini xalila bilan qo'shib qo'tirga ishlatiladi. 

 BO'G'INLAR - Asabga va asab kasalligi bilan og'rigan kishilarga, ayniqsa, u kasallik sovuq va balg'amli bo'lsa, sut zarar qiladi. 

 BOSH A'ZOLARI - Echki suti nazlalarda foyda qiladi va ularni to'xtatadi, o'tkirligini yumshatadi. Tomoqdagi yaralarga ham foyda qiladi. Sut quruq mizojdan bo'ladigan g'amginlik va vasvasaga hamda esda saqlayolmaslik kasalligida yaxshi davodir. Sut tishlarga ziyon qiladi, uni yeydi, kovak qilib uvalaydi, ayniqsa tish sovuq mijozli bo'lsa shunday qiladi. U milklarni bo'shashtiradi va undan so'ng asal, sharob yoki sikanjibun bilan og'izni chayqash kerak. Aytishlaricha eshak suti bilan og'iz chayqalsa, tish va milklarni mahkamlaydi va bosh og'riqli, bosh aylanadigan, qulog'i shang'illaydigan kishilarga muvofiq kelmaydi, ayniqsa sutni ichgandan so'ng uxlasalar shunday bo'ladi. qisqasi, u boshi zaif kishilarga zarar qiladi. 

 KO'Z A'ZOLARI - Sut ko'zning xiralanishi va shapko'rlikni keltirib chiqaradi. Agar ko'zga sog'ilsa, ko'z og'rig'iga va ko'zga tushadigan issiq moddalarning zarariga qarshi foyda qiladi. Qovoq g'adir-budirligiga ham foyda qiladi. Yana sutni tuxum oqi va xom atirgul yog'i bilan qo'yilsa ham shunday ta'sir beradi. Ko'zga sog'ilgan sut ko'zdagi qizil nuqtalarni ketkazadi. 

 NAFAS A'ZOLARI - Eshak va echki suti qaysi biri bo'lmasin, yo'talga, sil va qon tuflashga foyda qiladi. qo'y suti esa qon tuflashga ko'proq foyda qiladi. Sut o'pka yarasi va silga qarshi ishlatiladigan dorilardandir. U bilan og'izni chayqash va g'arg'ara qilish tomoq og'riqqa, shishishiga, tilchaning va bodomsimon bezlarning shishlariga foyda qiladi. Ammo sut qon yoki balg'amdan bo'ladigan ho'l xafaqon kasali bilan og'riganlarga zarar qiladi. Tuya suti astma va nafas qisishiga foyda qiladi. Sut bosh yoki me'dadan ko'ra ko'krak uchun foydaliroqdir. 

 OZIQLANTIRISH A'ZOLARI - Sut jigarda to'qimalar paydo qiladi. Og'iz suvi sariq kasaliga foydalidir. Echki, tuya suti ham shunday. Eshak suti istisqoga foyda qiladi. Bu sutlarning hammasi taloq qattiqlashganda foyda qiladi; tuya suti esa kanakunjut yog'i bilan birga ichki qattiqliklarga ishlatiladi. U me'dada yel, shish, og'riq paydo qiladi, ayniqsa og'iz suvi shunday. har ikkalasi og'iz suvi va sut hiqichoq va dudli ya'ni quruq kekirishni keltirib chiqaradi. Lekin sut ko'proq shunday qiladi. Tuya suti istisqo uchun juda foydalidir, ayniqsa uni urg'ochi arab tuyasining siydigi bilan qo'shib ichilsa, ishtahani oshiradi va chanqatadi. qatig'i juda sekin singiydi va xom xilt paydo qiladi. Ba'zi issiq me'da, yo o'z tabiatiga ko'ra, yoki tasodifiy sabablar bilan, uni xazm qilib yuboradi; bunday me'da uchun u foydalidir. Bunday xollarda tuya sutining qatig'i, qaymog'i olinganligi sababli dudli kekirik paydo qilmaydi. 

 CHIQARISH A'ZOLARI - Og'iz suvi kuyib ketgan safroni haydaydi. Devpechak bilan birga esa kuyib ketgan savdoni haydaydi. Sut tosh paydo qiladi. Suvli qismi ketguncha qaynatilgan sut ichni qotiradi va qonli ich ketishni to'xtatadi. Tuya suti hayz qonini haydaydi, sigir sutining ayroni esa safroli ich ketishda foyda qiladi. Yangi sog'ilgan sut bilan bachadon yaralarida xuqna qilinadi. Echki suti qovuqdagi yaralarda foyda qiladi. Sut yana jinsiy aloqa zararini ketkazadi va shahvoniy quvvatni oshiradi, orttiradi. Ichakda yel paydo qiladi. quyuq sut qulanjni qo'zg'atadi va toshlarni paydo qiladi, ayniqsa og'iz suti shunday. Sut, hatto, qatiq issiq mizojli kishilarda shahvoniy intilishni kuchaytiradi, chunki u mizojni ho'l qilib yellantiradi. Ko'pgina sut ichni yumshatadi. Ayniqsa, biya, eshak, tuya, sigir, echki sutlari ana shunday. Shuningdek har bir suvliligi oz bo'lgan sut ham shu kabi ta'sirga egadir. Sutni ko'p ichish ichni suradi. Chunki u hazm bo'lmaydi. Tuz sutning va og'iz suvining ichni surishiga yordam qiladi. Alangada qaynatilgan sut, qizdirilgan tosh va qizdirilgan yassi temir parchasi bilan isitilgan sutlar albatta ichni qotiradi. Sut ichak shilinishida foyda qiladi. Qaynatilgan qatiq safro va qon aralash ich ketishini to'xtatadi. Tuya suti bavosirga foyda qiladi. Sutni orqa teshik shishlari va yaralariga qov ustidagi shish va yaralarga qo'yilsa, foyda qiladi va shu a'zolardagi og'riqni bosadi. 

 ISITMALAR - Echki va eshak suti sil va nihoyat darajada ozib ketish kasalliklarida foyda qiladi, buni sen o'z joyida ko'rasan. Yog'i yaxshi olingan qatiq yaxshi xazm bo'lsa, ozdirib yuboruvchi isitmada foyda qiladi. Yangi sog'ilgan quyuq sutlar isitmalarda ko'pincha ishlatilmaydi va isitmasi bor kishi undan qochsin. 

 ZAHARLAR - Sut o'ldiruvchi dorilar, dengiz quyoni, cho'l gazago'tining yelimi, sassiqalaf, mingdevona ichganga qarshi foyda qiladi. Ayniqsa, olakulang, dengiz quyoni, cho'l gazago'tining yelimi xarbaq "Bo'ri va qoplon bo'g'uvchi" va barcha chiritib etni o'yuvchi dorilarga qarshi foyda qiladi. Sut mingdevona ichgan kishiga foyda qilib, uning aqlini o'ziga keltiradi. Sut haqida, uning inson hayotidagi beqiyos o'rni haqida hamon tadqiqotlar davom etmoqda. Ammo xorij tabobati bilan tanishganimizda kishini hayratga soluvchi ajabtovur ma'lumotlarga duch kelamiz. Masalan, tibbiyot fanlari doktori G.N. Ujegov o'zining "Xalq tabobatining oilaviy katta qomusi" ("Bolshaya semeynaya ensiklopediya narodnoy medisinn - 2007. Moskva) kitobida alohida sahifa ajratib, "Sut foydalimi yoki zararmi?" deb nomlagan. Kitobda Amerikalik olim N.V.Uokerning "Parhez va salat" kitobidan shunday sat-rlar keltiriladi: "Asrlar davomida yig'ilgan tajribalar shuni ko'rsatmoqdaki, odamlarning yo'tal, tumov, astma, bronxit, shamollash, o'pka va tuberkulyoz bilan kasallanishida sut va sut mahsulotlarini iste'mol qilish tufayli paydo bo'lmoqda". Barcha allergik kasalliklarni sut chiqaradi. hayvonot suti hech qachon inson uchun emas, hayvon bolalari uchundir. hayvon bolalari, inson bolalari ona sutiga qanchalik muhtoj bo'lsa shu kabidir. Aslo kattalar uchun emas. Xalq tabiblari esa sut tufayli o'tkir kasalliklar aslo yengillashmaydi, aksincha bo'g'inlarda va arteriallarda tiqilma va qattiqliklar paydo qiladi. Sutda kazein degan modda ko'p deydi ular. Bu modda sut ichilganda yo'g'on va ingichka ichakka xuddi plyonkaday o'ralib, qotib qoladi. Natijada yeyilgan ovqatlar ichakka so'rilmay kamquvvatlik, ko'p ovqat iste'mol qilish kelib chiqadi. Vaholanki, kazein moddasidan kimyoviy usulda sanoat uchun tozalagich (taroqlar, kuraklar) ishlab chiqiladi va qurilish uchun mustahkam bo'lgan kley-elim ishlab chiqariladi. Ekologik muvozanat muammolaridan kelib chiqib, xar-xil o't o'lan va daraxt yaproqlari, turli tutun va zaharlar, gazlar bilan ifloslanmoqda. Bunday mahsulotlarga to'ygan hayvonlar suti esa salomatlikka jiddiy xavf soladi. Allergiyaning keng tarqalishi shunga bog'liq bo'lib qoldi. Allergiyasi, oshqozon-ichak kasali bor bemorlar ovqati tarkibidan sut va sut mahsulotlarini iste'mol qilish chiqarib tashlanganida ular tez sog'aya boshlaganliklari kuzatilgan. Allergiyasi bor, injiq bolalaringizga ham sutli ovqat berishni to'xtatsangiz jiddiy va ijobiy o'zgarishni kuzatasiz. Uni iste'mol qilishdan zararli oqibatlar kelib chiqadi. Ana, xolos. Bu qandaydir ist'emol qilingan sut kishi organizmida va havo ufunatida tez buziladigan va mizojlariga sut o'tirishmaydigan o'lkalarda ro'y bersa kerak, va yana qo'shimcha qilamizki, shamol bo'lmasa terak uchi bekorga qimirlamaydi. Darhaqiqat, oramizda ham sut haqida gap ketgandayoq ko'ngli behuzur bo'ladigan shaxslar yo'q emas. Ammo sut va sut mahsulotlarini turli kasalliklarda dori - darmon qabul qilinayotganda iste'mol qilmaslik buyuriladi. Negaki, har qanday shifobaxsh dorivor va zaharlarning kayfiyatini sut-qatiq keskin buzib tashlashini ota-bobolarimiz ancha ming yillar muqaddam yaxshi bilishgan. (Kosmetika) uchun tavsiyalar Sut, qatiq, tuxum va boshqa mahsulotlar aralashmalari yordamida terini oziqlantiruvchi, yumshatuvchi, tiniqlashtiruvchi va tekislovchi surtmalar tayyorlash oson.
- 2 oshqoshiq suli uniga 50g iliq sutni qo'shib, qaymoq darajasiga kelguncha aralashtirasiz. Yuzingizga surtib, 20 minutdan so'ng artib tashlang. 
- 1 osh qoshiq yog'sizroq suzmaga 1 choyqoshiq zaytun moyini yaxshilab iylab yuzingizga surting. 20-30 daqiqa kifoya.
- 1 oshqoshiq suzmaga teppa-teng asal qo'shib, bir necha tomchi limon sharbatini aralashtirasiz. Yuzga surtib, 15-20 daqiqa kutasiz.
- Qatiqni o'zini yuz-ko'zlaringizga surtib 30 daqiqadan so'ng asta silasangiz o'zi tushib, tozalanadi. Shu usulni kirlanib ketgan qo'llarga ham surtib, asta ishqalansa, barcha kirlarni tushiradi. qatiq va zardob bilan sochni yuvish har qanday dongdor shampundan a'lodir.
- Qatiq, suzma va zardobga o'rik, shaftoli, olma, anjir, gilos mevalaridan ezib aralashtirib turli yuz niqoblarini amalga oshirish mumkin. 
- Yodingizda bo'lsin: yiqilib oyoq-qo'l, badan qattiq shikastlanganda, olov yoki qaynoq suvdan kuyganda aslo sut-qatiq icha ko'rmang. Jarohatlangan joyni zardob bilan yuvish mumkin. Zardobni jigar kasali bilan og'riganlar har kuni 2-3 piyola iliq holda ichish yaxshi samara beradi.- Yangi manzillarga borganingizda iloji bo'lsa, 200g qatiq ichib olsangiz iqlimga moslashuv oson kechadi.- Baliq, kalla go'shti va tuxum bilan bir vaqtda sut-qatiq iste'mol qilmang. Me'da faoliyati keskin buziladi. - Sut-qatiq mahsulotlarini sopol, shisha va sirli idishlarda saqlash sifatiga putur yetkazmaydi.- Bosh miyadan zarb olgan, yiqilgan kishilar har kuni nahorga 40 kun bir kosadan yangi sog'ilgan sut ichishlari lozim.