Java Books Maker
////////// Sever.Uz ///////////
KIRISH SUHBATL
"SO'ZDAN SO'ZNING FARQI BOR..."
l- mashq."f|/- topshiriq. Rivoyatni o'qing va undan qanday xulosal chiqarilayotganini ayting.
MUKOFOT  VA JAZO
Mahmud G'aznaviyning otasi Sabuktegin davlat ishlarini bosh-qarayotgan paytlarida o'g'li shahzoda Mahmudni yonida olib o'tirar ekan.
Bir kuni Sabuktegin kechasi ko'rgan tushini munajijimga so'zlab berib, ta'birini so'rabdi. Munajjim bilag'on bo'lsa-da, dilozor, dag'al so'zli ekan. U tushga shunday ta'bir beribdi:
-	Shohim, sizning barcha yor-u do'stlaringiz o'lib ketadi, siz yolg'iz qolib, ko'p azob chekasiz.
G'azablangan Sabuktegin munajjimning tilini kestiribdi va xuddi shu tushni tadbirkor, mulohazali, oqil vaziriga aytibdi. Dono vazir bu tushga shunday ta'bir beribdi:
-	Shohim, bu qutlug' tush sizga muborak bo'lsin. Sadaqalar bering, bandilarni zindondan ozod qiling. Tangri sizni barcha yor-u do'sdaringizdan uzoqroq umr ko'rish baxtiga muyassar qiladi.
Sabuktegin vazirini zar to'n bilan taqdirlab, unga ruxsat bergach, o'g'hga debdi:
-	O'g'lim, har ikkalasi ham bir fikrni aytdi.
-	Ammo qay tarzda, - deb e'tiroz bildirdi shahzoda.
-	Gap xuddi mana shunda-da. Qarang, biri jazolandi, biri esa taqdirlandi, - deb ziyrak o'g'lining fikrini ma'qulladi Sulton.
jjg- topshiriq. Shirin va muloyim so'zlash, so'z tanlash, o'ylab gapirish haqida qanday maqol va hikmatli so'zlarni, rivoyat va hikoyatlarni bilasiz? So'zlab bering. `3- topshiriq. "So'zdan so'zning farqi bor, o'ttiz ikki xil narxi bor", "Donoga ishora - nodonga kaltak" maqollarining mazmunin? sharhlang.
Md- topshiriq. Hazrat Alisher Navoiyning "So'z durrining tafovuti mund?n dag'i beg'oyatroq va martabasi mundin ham benihoyatroqdir. AdoqqiT sharifidin o'lgan badanga ruhi pok etar, kasifidin hayotliq tanga zahri halok xosiyati zuhur etar" degan fikrini qanday sharhlaysiz?

Bilib oling. Inson o'zining ma'lum bir fikrini turli so'zlar yoki ishoralar vositasida turhcha ifodalashi mumkin. Bunday o'zgacha ifodani so'zlovchining bilim saviyasi, hayotiy tajribasi, so'z boyligi va nutq paytidagi muhit (sharoit) belgilaydi.

ADABIY NUTQ VA UNING IlSLUBLARI
4- mashq. Ilmiy matnni o'qing va tushunganlaringizni so'zlab bering.
Til kishilik jamiyatida f?kr almashish, aloqa-aralashuvning eng asosiy vositasidir. U yozma va og'zaki nutq jarayonida o'z ijtimoiy vazifasini bajaradi. Nutqning adabiy va shevalarga xos ko'rinishlari bor.
Adabiy nutq so'z san'atkorlari - yozuvchilar, shoirlar, olimlar tomonidan ishlangan, qat'iy me'yorlarga ega bo'lgan nutq ko'rinishidir. Adabiy nutqda har bir so'z va qo'shimchaning talaffuzi, imlosi, qo'l-lanilishi, ma'nolari aniq me'yorlar bilan chegaralangan. Bu me'yorlarni buzish qo'pol xato sanaladi. Odatda, barcha rasmiy yozishmalar, hujjatlar, o'qitish ishlari, matbuot xabarlari adabiy nutqda amalga oshiriladi. Adabiy nutq me'yorlarini buzish nafaqat savodsizlik va madaniyatsizlik, balki o'z ona tiliga nisbatan hurmatsizlik belgisidir. Mana shu sababdan, umumta'lim maktablarida "Ona tili" asosiy o'quv fanlaridan biri sanaladi. Zeroki, bu fan adabiy nutq me'yorlarini 0 rgatadi, sizda undan foydalanish ko'nikmalarini shakllantiradi.
Adabiy nutqning muayyan sohadagi muloqot uchun moslash-|-lrilgan, bir qator o'ziga xos xususiyatlari bilan farqlanib turadigan ko'rinishlari - uslublari mavjud.

Bular quyidagilar:
1) badiiy uslub; 2) ilmiy uslub;   3) rasmiy-idoraviy uslub.
Badiiy uslub badiiy adabiyot, ya'ni badiiy asarlarga xos bo'lib unda badiiylik, ifodaviylik, ta'sirchanlik kuchlidir.
Ilmiy uslubga mantiqlilik, aniqlik, ilmiy atamalarning keng qo'llanilishi xos bo'lib, barcha ilmiy asarlar, jumladan, maktab dars-liklari ham shu uslubda yozilgan.
Rasmiy-idoraviy uslub o'ziga xos nutq uslubidir. Barcha qonun-lar, Prezident farmonlari va hukumat qarorlari, turli hujjatlar, ish qog'ozlari, idoralararo yozishmalar va shu kabilar rasmiy-idoraviy uslubda yoziladi. Rasmiy-idoraviy uslubda gaplar ixcham va aniq bo'ladi. Bu uslubda qaror qilindi, inobatga olinsin, ijro uchun qabul qilinsin, tasdiqlanadi kabi qoliplashgan so'zlar vaso'z birikmalari keng qo'l-laniladi.
Matnlarni o'qing. Ularning har biri adabiy nutqning qaysi uslubiga xosligini aniqlang.
1.	Ma'lumotnoma Azamat Odilovga, uning Qashqadaryo viloya-ti, Dehqonobod tumanidagi 3- maktabning 8- sinf?da o'qiyotganligi haqida berildi.
2.	She'riyat mulkining sultoni, birinchi turkiy "Xamsa" asarining muallifi hazrat Alisher Navoiy 1441- yil Hirot shahrida tug'ildi.
3.	Alisher Navoiy 1441- yil 9- fevralda Hirotda tug'ildi. Alisher saroy muhitida yashaganligi uchun alohida tarbiya va nazoratda o'sdi. Besh yoshida uni maktabga berdilar.

Q'TILGANLARNI TAKRORLASH

M?STAQIL SO'Z TURKUMLARI
7-	mashq. Quyida barcha (6 ta) mustaqil so'z turkumlarining har
biriga 5 tadan misol aralash holda berilgan. Ularni jadvalga ajratib joylashtiring.
" Kuz, biz, ertalab, o'tir, o'ntacha, buyuk, borma, sakkizinchi, hech kim, chop, chiroy, uchala, qani, foydalan, uyqu, chiroyli, bugun, bari, mardlarcha, befoyda, so'zla, shirin, picha, foyda, uzun, mingta, har narsa, ohista, havo, oltov.
I       Ot	Sifat	Son	Ohnosh	Fe'l	Ravish
8-	mashq, Mustaqil so'z turkumlariga misollar topish yuzasidan "Top-
qirlar bellashuvi" o'yini tashkil qiling.
`?r 9'VViashf`l-topshiriq. Rivoyatni o'qing va mazmunini so'zlab bering. Undagi "insonlik sha'niga isnod", "tiriklikdagi o'liklik" iboralari ma'nosini ham sharhlang.
SHARAFLI BURCH
Bir kuni mavlono Alisher Navoiy mulozimlari bilan otda uzoq tog' sayridan qaytib kelayotgan ekan. Yo'l qabriston oralab o'tar ekan, qabristonga yuz qadam chamasi qolganda mavlono otdan tushib, boshi-m quyi solib yo'Uda davom etibdi. Mulozimlari ham otlaridan tushib, unrng ortidan ergashibdilar. Qabristondan ancha uzoqlashgandan keyin yana otlariga minib, o'tib ketishibdi. Biroz yurishgandan so'ng mulozim-ar shoirning qabristonga yaqinlashganda otdan tushishi sababini 0 rabdilar. Alisher Navoiy ancha vaqt sukut saqlab turibdi-da, keyin mulozimlaridan norozi ohangda shunday deb javob beribdi:
- Bu yerda xalqimizning jigargo'shalari, tabarruk padari zrukvorlari mangu uyquga ketganlar. Bular yonidan ot choptirib,

I	14- mashq. Berilgan gaplardagi yordamchi so'zlarni aniqlang, ularning qaysi so'z bilan bog'langani, qanday ma'no ifodalayotgani va gapda qanday vazifa bajarayotganini tushuntiring.
1 Yig'ilgan xaloyiq suron bilan yangi shahar tomon qo'zg'aldi  (0) 2. Gulnoz shundan keyin uch marta xat yozdi, lekin javob kel-I di '(H.G'.) 3- Bilasizmi, siz va biz bir ariqdan suv ichamiz-a. (O.) I 4 Hali xabaring yo'qmi? Asrora opam kasalxonadalar-ku! (S.A.) 5. Na-I hot sen uning talanti uchun, shon-shuhrati uchun turmushga chiqqan I bo'lsang? (0. Yo.) 6. Shuni unutmaki, tarbiyaning otasi - mehnat. I /fj pfj 7. Otlar go'yo ovchidan qochgan kiyiklar singari qo'sh oyoq-I lab shamoldek uchib bormoqda. (Yo.Sh.)
15- mashq. Rasmni kuzating. Unda qaysi fasl va nimalar tasvirlangan? So'zlab bering. So'ng "0'zbekistonda kuz" mavzusida matntuzing. Matnda yordamchi so'z turkumlari (ko'makchi, bog'lovchi va yuklamalar)dan kengroq foydalanishga harakat qiling.

changitib o'tish insonlik sha'niga isnoddir, nahotki shuni ha? bilmasalaring? Buni bilmaslik tiriklikdagi o'liklikdir. Ota-bobolarirnJ xokini, xotirasini e'zozlamoq har bir kishining sharafli burchidir. J Mulozimlar otasi oldida ayb ish qilib qo'ygan boladek M Hirotning qorasi ko'ringuncha tillarini tishlab, aqlini peshlab boribdilaj
(Qudrat HikmaM
? 2- topshiriq. Matndagi mustaqil so'zlarni turkumlarga ajrating va o'M bog'langan so'z bilan birgalikda ko'chirib yozing.

YORDAMCHI SO'Z TURKUMLARII
12- mashq. Quyida barcha (3 ta) so'z turkumlariga 5 tadan miscl aralash holda berilgan. Ularni jadvalga turkumlarga ajratil yozib chiqing.	I
Nahotki, basharti, qadar, agar, axir, go'yo, boshqa, hattol sari, shuning uchun, xuddi, keyin, balki, faqatgina, orqali.	1
Ko'makchi                       Bog'lovchi                         Yuklama	1

Ko'makchi, bog'lovchi va yuklamalar gapda boshqa turkumla o'rnida (vazifasida) kelishi mumkinmi?
5.	Yordamchi so'z turkumlarining nomlanishi bilan gapdagi vazifala orasida qanday bog'liqlikni sezasiz?

UNDOV, TAQLH) VA MODAL SO'ZLAR
17-	mashq. Quyida undov, taqlid va modal so'z turkumlariga oid misoll
(beshtadan) aralash holda berilgan. Ularni jadvalga (aji tib) ko'chiring.
5 f Ehtimol, eh, g'ir-g'ir, ofarin, taqir-tuqur, shekilli, evo yalt-yult, shubhasiz, hoy, duv-duv, beh-beh, albatta, qars-qur afsuski.
Undov so'zlar	Taqlid so'zlar	Modal so'zlar
19-	mashq. Berilgan gaplardagi undov, taqlid va modal so'zlar
aniqlab guruhlab yozing. Ularning gapdagi xizmati: sharhlang.
1. Demak, ishlash mumkin. Ehtimol, ketmon bilan yer ag' darishga ham to'g'ri kelar. (A.Q.) 2. Razm solib qarasam, ko'l be g'uj-g'uj o'rdakka to'lib ketibdi. (S.A.) 3. Akramning xayolini mo totsiklning "pat-pat"i buzib yubordi. (O.Yo.) 4.  Bay-bay-ba) bunaqasini yemaganimga necha yil boidi ekan... (A. Q.) 5. Kengasl yaxshi o'tgan chamasi, G'iyosiddinovning vaqti chog' edi. (P.Q-, 6. Dildor, nazarimizda, Chorterakning fayzi, jamoli edi. (S.A., 1. Oshxonaga chiqsak, voy-bo'y, hovliga bola demagani sig'ma: ketibdi. (X. T.) 8. Yoikaning oxirida milt-milt yongan shuia ko'rii nardi. (O.Yo.)	'



21-	mashq. Quyida olmosh so'zlar ma'no turlarining har biriga 5
tadan misol aralash holda berilgan. Ularni ma'no turlari bo'yicha jadvalga joylashtiring.
O'sha, hamma, qaysi, o'zim, allakim, hech qaysi, men, barcha, o'zi, hech qancha, sen, ana, qachon, har kim, o'zlari, sizlar, hech qayer, biz, qayer, mana shu, qaysidir, hech qachon, qanaqa, ular, bari, o'zing, nega, ana o'sha, nimadir, o'zingiz, al-laqancha, hech bir, allaqanday, har qancha, bu.
KishiHk     O'zBk    Ko'rsatish   So'roq   Belgjlash    Bo'BshsizBk     Gnmon olmoshi   olmoshi     olmoshi     olmoshi    olmoshi        olmoshi        olmoshi
22-	mashq. Misollarni ko'chiring. Olmoshlarni topib, qaysi ma'no turiga mansubligini ayting.
1- Agar indamasak, senlarning lapar aytishlaring kechgacha `.`ydiganga o'xshaydi. (S.A.) 2. O'z uyim deb so'zlama, uy ortida tQS `r- `- Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-u tarozi. 4. Baxil chjSa<rb yer' Saxiy topsa barcha yer- (Ma1llar) 5- u kishidan bir gap day b 'i `' ` 6' Hamrna gapingiz naQ' 'rtocL Ahmedov. (A. Q.) 7. Un-una  eshonu Sulton bilan Fuzayl maxsum nega bunday yarashga ___`aganlar? (S.A.) 8. Shu xayol, shu tasavvur bilan yigit Darai
Nihonga qarab jo'nadi. (S.A.) 9. Bunga mening insof?m yo'l berrnajJ
(S.A.) 10. Shirinso'z, mehribon xola yana uni yelkasiga qoqib omonlas\m
(Mirmuhsin) 11. U ona bo'lishdan behad shod. (I. Rahim) 12. Unil
qoni to'kilgan joydan shifobaxsh buloq chiqqan. (I. Rahim) 13. ? gapni haxilga yo'yish uchun Sidiqjon ham kuldi. (A. Q.) 14. Sizdan qarzirvv uzib, keyin bolamga qarz bermoqchiman. (A.Q.) 15. Siz meni qanda dir sirli odam deb o'ylayapsiz. (Mirmuhsin)
23- mashq. Mana shu, har kim, hech narsa, allakim, o'sha-o'sM
olmoshlari ishtirokida gaplar tuzing. Ularni olmoshnij qaysi ma'no turiga oidligiga ko'ra tavsiflang, qaysi ? boiagi vazifasida kelayotganini ham ayting.	1

RAVISHNING MA'NO TURLARI|
25- mashq. Quyida ravish so'zlar ma'no turlarining har biriga 5 tadM misol aralash holda berilgan. Ularni ma'no turlari bo'yiclH jadvalga joylashtiring.
Zo' xg'a, kecha, uzoqda, sal, mardlarcha, boya, unda-bun" g'oyat, olg'a, endi, tez, ozgina, yuqoridan, ertalab, ko'p, to'satdaH avval, to'g'riga, juda, do'stona.
Holat ravishi      Miqdor-daraja ravishi      O'rin ravishi	Payt ravishi ?
26- rnashq. Misollarni ko'chiring. Ravish so'zlarni topib, qaysi ma' turiga oidligini va qanday vazifada kelganin? ayt?ng.       ?
1. Xadicha xola bundan yaqin olti oy burun kelganida, bir qi"
behi olib k-elgan edi. (A. Q.) 2. Xadicha xola xiyla o'ylanib turdi. (A. <M
3. Men darvozaning oldida ancha turib qoldim. (O. Yo.) 4. Sidiqjon picB
o'tirdi-yu, endi qaytib ketmoqchi boiib turganida O'rmonjon kelH qoldi. (A.Q.) 5. Bir zamon eshik "g'iyq" etib ochildi-yu, Hamro boj suqib mo'r?iladi. (G'.Rasulov) 6. Juvon oigur Poiat keyingi paytlar" mollarga tusuk qaramaydigan boiib qoldi. (S.A.) 1. Kechqurun SidiqjonVV ko'rgani bolaligidagi o'rtoqlaridan biri keldi. (A.Q.) 8. Bu hafta ulaB ning nazarida bir yildan ham uzun tuyuldi. (S.A.) 9. Toiagan afl 

-`TTThiqib ketdi. (A.Q.) 10. U O'rmonjonga, Bo'taboyga,
?ndnIakka ko'pdan-ko'p salom aytdi. (A. Q.)
7   mashq- To'xtovsiz, do'stona, qishin-yozin, mardlarcha, inglizcha
yasama ravishlari ishtirokida gaplar tuzing. Ravishning qaysi ma'no turiga mansubligini, gapda qanday sintaktik vazi-fada kelayotganini ayting.
28- mashq.`-?- topshiriq. Matnni o'qib, unda qanday g'oya ilgari su-rilayotganini ayting. Hikoyadagi ibratdan qanday hikmat yuzaga kelgan?
IBRAT
f      O'RGIMCHAK BILAN IPAK QURTI
O'rgimchak ipak qurtini ko'rib, uning ustidan kuldi va:
-	Omonmisan, do'stim! Sen juda sekin, juda og'ir ish qilyapsan. Qara, men oz vaqtda kattakon bir to'rni bir zumda to'qib tash- layman, - dedi.
Ipak qurti o'rgimchakka dedi:
-	To'g'ri, sen haqsan. Ammo bir zumda qilingan bu uyingdan nochorroq uy bormi? Sening ingichka iplaring juda zaifdir. Men sekin ishlayman, ammo pishiq ish qilaman. Shu bois ipagimni hamma qadr- laydi. Ipagim oz boisa ham, senikidan ustundir va qimmatdir.
(Sharq hikoyasi)
HIKMAT
Har bir yaxshi va puxta ish kelajakda katta rivojlanishlarga sabab bo'ladi. O'rgimchakning shoshib bajargan ishi sifatsiz. Ipak qurtining sekin bajargan ishi pishiq, puxta. Shu bois, u qimmatli. Odamlar ham xuddi o'rgimchak singari shoshma-shosharlik bilan emas, ipak qurti singari sekin, `hoshmasdan, o'ylab, pishiq, puxta ish qilishi kerak.
i <?h y.0quvcm! Jamiyatga kerakli boiishni istasang, ishingni puxta 31'      ni anicl bilginki, jamiyat sen kabi insonlarga muhtojdir. Insoniyat
qa sen kabilarning obdan o'ylab amalga oshiradigan pishiq, puxta isnian tufayli yuksaladi.	(Muhammad Kamol)
VV- topshiriq. Matndagi ravish so'zlarni o'zi bogianib kelgan so'z bilan 8``    ""galikda ko'chirib yozing. Gap boiagi sifatidagi vazifasini aniqlang.

IJODIYMATN. INSHO VA UNING TURL\

MA'LUMOTNOMA`MATNI VA IJODIY-
TAVSIFIY MATN
30- mashq. Ikkala matnni qiyoslab, shakl va mazmundagi o'xshaM va farqlarni ayting. Buning sababini tushuntiring va berB savollarga javob bering.	m
B i r i n c h i   m a t n    ,   L rr* *--. --	-f|
ALISHER   NAVOIY	"	I
Besh asrkim nazmiy saroyni\
Titratadi zanjirband bir shem
Temur tig'i yetmagan joyni I
Qalam bilan oldi Alisher.   I
(A. Or?povM
Ha. Bu "zanjirband sher"ning she'rlari shuhrati necha asrlar"
beri jahonni maftun etib kelyapti. G'azallari porloq quyosh singarm
Uning betakror nazmi oldida hatto Sa'diy va Hofizning she'riB
osmonidagi yulduzlari xira tortdi. "Nizomiy panjasiga panja urib" bun"
qilgan "Xamsa"si "Panj Ganj" shuhratiga soya soldi. Forsigo'ylar ?
turkiy tilda yozganligidan shukronalar aytdilar.	1
Ikkinchimatn	?
ALISHER   NAVOIY	1
Buyuk o'zbek shoiri va mutafakkiri Alisher Navoiy 1441- yjB tug'ildi. Shoirning she'rlari XV asrning 60- yillaridayoq mashhur b<M boshladi. Shoirning ilk devonlari bundan darak berib turibdi.	I
Yillar o'tishi bilan Alisher Navoiy asarlarining shuhrati om bordi va butun jahonga tarqaldi. Yevropa va Osiyodagi barcha davlatlaM Alisher Navoiy kitoblarining yoyilishi, ularning o'nlab tillarga tarjiB qil?nganligi buning dalilidir.	I

__``--?	~?A*fiy asarlari o'zining badiiyligi, mazrnundorligi va
Alis`e[ ]v?izomiy Ganjaviy, Sa'diy, Hofiz Sheroziy, Abdu-go'zallig1 asaflaridan ustun turar edi. Shuning uchun uning ustozi, rahmon J ,jVOt;?ning ulkan namoyandasi Abdurahmon Jomiy Alisher fors-toj*a xusalsida shunday deb yozgan: "Shukrlar bo'lsinki, u Navoiy U j`y (ya'ni o'zbek) tilida ijod qilgan. Agar u forsiy tilda she'rlann h:rning asarlarimizni hech kim o'qimas "edi". ijod qilganda, biz:i

Bilib oling.  Ma'lumotnoma matnida bo'lib o'tgan voqea-hodisa yoki mavjud holait haqida oddiy axborot beriladi.
Bunday martnda so'zlarning ko'chma ma'nolaridan, tilning badiiy-tasviriy vositalariodan deyarli foydalanilmaydi, voqea-hodisa oddiy va aniq bayon qilinadi.
Ijodiy-tavsiifiy matn so'zlovchi yoki yozuvchi tornonidan ijodiy ravishda bayon eltilgan voqea-hodisa, narsa yoki shaxsni ng tasviri yoki xabar, ma'lumotming ijodiy-tavsifiy bayonidir.
Ma'lum vooqea-hodisalarga, narsa va shaxslarga oid fIkr-mulohaza bildirish, ularni badiiy-tasviriy vositalar, dalillar bilan ta'riflash, izohlash ijodiy-taavsif?y matnga xos xususiyatlardandir.
Ilmiy, pub.litsistik va badiiy uslublar, shuningde`k, insho ham ijodiy-tavsifiy maitnning ko'rinishlaridir.


INSHO - IJODIYlvIEHNATNING OLIY KO'RINJ
34- mashq. Matnni o'qing. Uni og'zaki hikoya qiling. Matn oxB berilgan savollarga javob bering.	?
INSHO  -  IJODIY   MEHNATI
Insho o'quvchining ma'lum bir mavzuni mustaqil ravishda ofl bera olish, o'z fikrlarini yozma shaklda to'g'ri, ravon, savodli baB qila olish ko'nikma va malakalarini, shu mavzu bo'yicha bilimlaB namoyish etuvchi ijodiy matn - kichik bir asardir. Yozuvchi va shl olim va muxbir o'zi yozadigan asar, ilmiy ish, maqolaga katta mas'ulB bilan qaragani kabi o'quvchi ham insho yozishdan oldin unga ? tomonlama tayyorlanishi lozim. Zero, insho o'quvchi ma'naviyatfl ma'rifati ko'zgusidir. Unda o'quvchining bilimlari, his-tuyg'ull f?krlarini bayon etish ko'nikma va malakalari o'z aksini topadi.     1
Inshoning har bir turi o'z shakliy va mazmuniy xususiyatla ga ega.1

Bilib oling. Insho - ijodiy mehnatning oliy ko'rinishi, n rakkab aqliy mehnat jarayonidir. U muallifdan o'z fikrlarini za dalillar asosida mantiqan izchil va badiiy tarzda, grammatik va uslu jihatdan to'g'ri izhor etishni talab qiladi. Shuning uchun ma'lum m zuda insho yozishdan oldin shu mavzuga oid badiiy yoki hayotiy mi bani, unga oid ilmiy adabiyotlarni chuqur o'rganib chiqish, te (qisqa ifoda) yaratish, dalillash uchun ko'chirmalarni yig'ish, xom rejani shakllantirib olish talab qilinadi.
Didaktik maqsadlarga ko'ra ishnolar ikki xil bo'ladi: a) ta'lin insholar; b) sinov insholari.


Taiin?y ?nshoiar sint` yoR. uyda otquvchi tomonidan yozilib, odiy fIkr yuntishga` mavz`. `` bayon qihshga qaratiladi
Sinov ins ``lilgan mavzularga doir bilimlarni, insho ozish ko'ni*ana va ` *mi sinash uchun yirik mavzular tugagandan o'ng, choraklar yoki o qu*v ym oxiridaj 0iimpiadalarda o'tkaziladi.
"- mashq. "Konstituts?!	....	j   , o ui
`	.   ,	.  vamiz - baxtimiz qomusi* mavzusida kichik
?nsho yozirV	H
i)   36- mashq. Rassom N. ,
**	J u normarp ziboyevnmg "Navoiy va Husayn Boyqaro"
,   ,       ,;kan asarini kuzating. Undan foydalanib, shu
sarlavha osti?   .   ,	.
	            la ?nsho yarating.

INSHO TURLAR?
`  Bilib oling. Insho af,   ,        t   ,   t1.,	J?,    ',.kS'    .,. ,     \
`rmricu       >      o o i.     J-  vvcha so z bo hb, "yar?tish", *Kho qihsh",  "
<ciurish" ma nosini beradi. `   .   .....   .  ,  ,       <   .    ?    ,	,
oravib	t       ,. rtozirgi tihmizda bu so'zning ma nosi ancha
uft7m" ' ,        ,'     .,      c1-ya talabalar tomonidan yoziladigan "ijodiy
`ozma ish" ma nosida qo \-\     ,.	
Insho muallifning ma'lumi bir mavzu asosida o'z f?krlariniy`l
shaklda bayon qiluvchi kichik bir ssardir. Inshoda muallifning so'z qo'J
mahorati, fikriy, tafakkuriy ko'mikmasi, bilim va dunyoqarashi, sal
namoyon bo'Jadi.	?
Insho mazmun-mohiyatig` ko'ra 3 turli bo'ladi:	I
1.	Adabiy mavzudagi insholar.	I
2.	Adabiy-ijodiy mavzudagi insholar.     -	I
3.	Erkin mavzudagi insholar.	-"vv -r  `	I Adabiy mavzudagi insholairga adabiyot darsligida qayd qilinM
o'qituvchi tomonidan tushuntijilgan mavzular asosida yoziladij
insholar kiradi.	1
Adabiy-ijodiy mavzulardagi insholarga adabiyot darslarida o'tilJ
ma'lumotlarga o'quvchining ijodiy munosabati (shaxsiy f?krlari) qo'sl
ifodalanadigan insholar kiradi.	1
Erkin mavzulardagi insholar adabiyot fani dasturida qayd el
magan mavzularda yoziladi. Boshtqacha aytganda, o'quvchining ma'hl
bir mavzuga oid bilimlari, axloqiy-tarbiyaviy, ijtimoiy-siyosiy dunjl
qarashi, fikr va mulohazalarini aks ettiruvchi insholar erkin mavzufl
gi insholardir.	?
//////////  Sever.Uz //////////