Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    1
Bolalar yozuvchisi Edith Shrayber  VikeningAnton borini uchratgan kecha qissasi 
1986 yilda Avstriyaning Annette Betts nashriyotida chop etilgan. Mazkur qissada 
boshlangich sinf oquvchisi Antonning boshidan kechirgan qiziqarli voqealar badiiyfalsafiy tarzda ifodalangan.
Muallifning bu qissadan oldin Anton bu yerda bolmagan kun, Goyat xursandman, 
mening ismim Mulp, Mushuklar karnavali nomli kitoblari nashr qilingan. Ushbu qissani 
Ozbekiston davlat jahon tillari universiteti doktoranti, filologiya fanlari nomzodi, dotsent 
Odiljon Safarov nemischadan ozbek tiliga ogirgan. 
Edith Shrayber  Vike xonim adabiyot sohasidagi muvaffaqiyatlari uchun YanustsKorstsak medali hamda Avstriyabolalar kitobi mukofoti bilan, shuningdek ikki marta 
Vena shahri mukofoti bilan taqdirlangan.
Oilasi:ikkita qizi, ikkita mushugi, eri va oquvchi bolalari. 
Yashash joylari:Vena, Grundlzee, Venetsiya. 
Sevimli hayvonlari: mushuk, tyulen, chayka, senbernar (yungi uzun, katta, kuchli it). 
Ezgu niyati:ilhom baxsh etish. 
Orziqib kutadigan istagi:oquvchilardan xatlar olish. Aks holda Sizlarga nimalar 
maqul bolishini qayerdan bilishim mumkin? (A  8993 Grundlzee, Auf der Au) 
Adabiyot sohasida erishgan yutuqlari:Yanusts  Korstsak medali, Avstriya bolalar 
kitobi mukofoti, Vena shahri mukofoti (ikki marta). 
Annette Bets nashriyotida chop etilgan kitoblari:Anton bu yerda bolmagan kun, 
Goyat xursandman, mening ismim Mulp, Mushuklar karnavali.
ANTON BORINI UCHRATGAN KECHA
 Yur mushugim, - dedi Anton mushugiga, - tomning tagida nimalar borligini korib 
tushamiz. 
Mushuk chozilib qaddini rostladi va huzur qilibesnagan holda, bu kichik sayrga xohishi 
yoq emasligini bildirganday boldi. Anton tepadagi latta-puttalar va eski mebellar 
orasida qolib ketgan bahaybat, sirli yogoch sandiqni kopdan beri ochib kormoqchi 
bolib yurgandi. Biroq bu ishi onasiga maqul bolmasligi mumkinligidan xavotirlanardi. 
Shuning uchun unga bu haqda ogiz ochmasdi. Tom tagiga chiqiladigan burama 
shakldagi yogoch zinalar qadam bosilgani sayin gichirlardi. Mushuk qiziqsinib iskalandi. 
Sichqonlarning hidi kelib qolishiga umid qilganday Anton kozlari yarim qorongilikga 
organguniga qadar kutib turdi-da, sinchkovlik bilan atrofga qaradi. Kop orgimchak 
torlari, qovjiragan gullar va giyohlar vassalardan osilib turardi. Buyerda bir temir stol 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    2
bilan ustidagi marmariga darz ketgan mis stolcha bor edi. 
Osha sandiq ham shu yerda bolishi kerak,  pichirladi Anton va orqaga tisarildi. 
Oromi buzilgan bir korshapalak uxlash uchun oziga boshqa joy qidirishga tushdi. 
Bundan gashi kelgan mushuk xirilladi. Uchadigan jonivorni tutish, uning uchun oson 
emas edi-da. Nihoyat, Anton koz ilgamas burchakda turgan sandiqni topdi. Qiyinchilik 
bilan uning ogir qopqogini kotardi. Undan qovjiragan gullarnikiga oxshash antiqa boy 
taraldi. U yoqimsiz bolmasa-da, Antonning nafas olishini qiyinlashtirdi. 
Nimadan qorqaman?  oyladi Anton.  Bueski narsalar solingan sandiqdan boshqa 
narsa emask-ku. 
U tutqichi itning boshi shaklida chiroyli qilib oyilgan hassani, patlar taqilgan katta 
shlyapani va uvadalanib qolgan kitobni kordi. Kitob unga tushunarsiz tilda edi. Anton 
uni darhol varaqlab kordi-da, umidsizlanib qoldi. 
Bitta yozuvli qogoz yerga tushdi. Anton uni olib keyinroq bafurja korib chiqish niyatida 
shimining chontagiga tiqib qoydi. Antonning mushugi bezovtalanganday bolib, 
panjalarini yozdi. U tozalikni xush korardi. Chang, orgimchak torlari va korshapalaklar 
uning gashini keltirardi. Buning ustiga u och qolgandi. Miyau, - dedi u sabrsizlik bilan. 
Hozir ketamiz,  javob qildi Anton. U mushuk tilida ancha yaxshi gaplasha olardi. 
Umuman olganda, Antonning qiladigan ishlari yetarli edi: mushukni ovqatlantirish, 
matematikadan vazifalarni bajarish, sabzavot shorva ichish, Sibille bilan telefon orqali 
gaplashish, onasiga kop gaplarni aytish va ayrim gaplarni undan sir tutish. Haligi yozuvli 
qogozni olib qoygandi. 
Yarim kechada Anton uygonib ketdi. U chiroq yoqiladigan joyni paypasladi. Oyoqlari 
uchida yotgan mushugi beixtiyor xirrillab qoydi. Kechasi oromi buzilishiga u sira toqat 
qilolmasdi. Anton katta soatga qaradi. Yarim kecha. Deyarli hech qachon u yarim 
kechada uygonmasdi. Qorni ogrigan yoki isitmasi kotarilgan hollardagina uning uyqusi 
buzilishi mumkin edi. Karavoti yonida jinsisi gijimlangan holda turardi. Shu payt u 
esladi: yozuvli qogoz! Anton uni shimining chontagidan olib, qoli bilan tekisladi. Undagi 
qiya shakldagi eskicha yozuv ingichka va juda yogon chiziqlardan iborat edi. Anton uni 
qiyinchilik bilan oqiy boshladi. 
Osuda tun, uvillashlar eshitilar yiroqdan. 
Tuman uzra kotarilib, moralaydi oppoq oy. 
Boyoglilar emasmikan, guldirashib jar solgan? 
To odamsan, baribir bezovtasan ulardan. 
Hozirgina chiqqan oy ham 
Yoritolmas bu tunni. 
Oshalardan biri bolib, 
chaqnat ikki kozingni. 
Endi sening isming Lene, 
Anton, Gudrun, Rolf emas, 
tumshugingni kotargin-da, gichirlat tishlaringni 
va bilgin-ki, shu zahoti bolib qolding sen - bori. 
Anton baland ovozda hijjaladi. Oyoqlari uchidagi mushugi uygonib ketgandi. U 
tanasidagi tuklarini hurpaytirib, quloqlarini dikkaytirib olgandi. 
Sehrli sher,  dedi Anton.  Biroq u tasir qilmaskan. Aks holda men bori bolib qolgan 
bolardim. 
Mushuk tinchlanganday boldi va yana Antonning oyoqlari uchida gujanak bolib yotib 
oldi. Anton chiroqni ochirdi. Oy nur sochibturardi, deraza oldidan oppoq bulutchalar 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    3
suzib otayotgandi. 
 Bu nima? Anton karavotidan sakrab tushib, deraza oldiga bordi. Yer yuzini qalin 
tuman qoplagandi. Tuman uzra kotarilib, moraladi oppoq oy,  takrorladi Anton 
hayron bolib. Keyin derazadan ogirilib, karavoti tomon qadam tashladi. 
Shu payt unga kozi tushdi. 
Bori xonaning ortasida otirgan holda, chaqnoq kozlari bilan Antonga tikilib turardi. 
Katta baroq borining xonada ekanligi galati hol edi. Undan qorqmayotgani Antonga 
yanada galati tuyuldi. 
 Sen meni chaqirding-a,  dedi bori. 
 Ataylab emas,  dedi Anton. 
 Sehrli sherni aytding-ku. Tegishli kunda, tegishli soatda. 
 Bu tasodif edi,  dedi Anton. 
 Tasodif bunaqa bolmaydi,  javob qildi bori.  Yur, men bilan. 
 Hosir-a, kechasi, boz ustiga tumandami?  soradi Anton. 
 Ha, hozir, kechasi va tumanda,  dedi bori. 
Anton jinsisini kiydi va shkafdan jemferini oldi. Uyimizning darvozasi yopiq-ku,  dedi 
u ikkilanib. 
Biz uchun emas,  uqtirdi bori. 
Bu tush bolsa kerak,  oyladi Anton.  Yarim kechada kattakon bori bilan 
ketayotganim rost bolishi mumkin emas. Bori qalin tuman oralab juda tez chopib keta 
boshladi. 
 Sekinroq, men yetolmayapman!  hansiradi Anton. 
 Menday yugur!  dedi bori.  Sen endibizlarning birimiz ekanligingni xayolingga 
keltir. 
Anton urinib kordi. Shu zahotiyoq u qiynalmasdan yugurib borayotganini his qildi. 
Qani endi soatlab shunday yuguradigan bolsaydim,  oyladi u. 
Keldik. Bori bahaybat, keksa eman tagidatoxtadi. Bu madad maydoni,  dedi u 
tantanali tarzda. Eman shitirladi, bori jim otirib atrofga quloq soldi. Qayerdandir 
uvillashlar eshitildi. Anton bir oz sovqotdi. 
 Endi men sening madadkor hayvoningman, dedi bori.  Qachon senga kerak 
bolsam, shu yerdan topasan. 
 Madadkor hayvonim?  takrorladi Anton hayratlanib.  Bunaqasi bolishi mumkinligini 
sira bilmas ekanman. 
 Sen bilganlaringdan koproq bilasan,  javob qildi bori. Yana olisdan uvillash 
eshitildi. 
 Ular meni chaqirishyapti,  dedi bori.  Men ketishim kerak. 
 Men esa uxlashim kerak,  pichirladi Anton. Shunday deyishi bilan kozlari yumildi. 
Anton uygonganida, quyosh chiqqandi. U atrofga alangladi. Yoq, u eman tagidagi 
maysalar ustiga emas, oz karavotida yotgan ekan. Oyoqlari uchida mushugi jimgina 
uxlayotgandi. 
Antonning onasi xonaga kirdi. U Antonnig jinsisini va pastda sochilib yotgan bir nechta 
narsalarni yigishtirib oldi. 
 Shunday issiq havoda senga qalin jemfer nima uchun kerak bolib qoldi?,  soradi u 
hayron bolib. 
 Tumanli kechalar uchun,  javob qildi Anton uyqusirab. 
Onasi boshini silkitib jemferni yana shkafga tiqib qoydi. {mospagebreak heading=Anton 
burini uchratgan kecha} 
MUSOBAQA 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    4
Bu musobaqalar bemanilik, deya hansiradi Anton. Yugurganida uning biqini ogrib 
qolardi. Nega doim kimdir boshqalardan tezroq yugurishi yoki balandroq sakrashi 
kerak? 
Otaketgan bemanilik, darhol maqulladi baqaloq Dieter. U ancha ozgan bolsa-da, 
balandlikka sakraganida baribir ortiqcha ogirligi pand berardi. 
Ikkalasi birbiriga mos tushgan, mazax qildi raqib jamoadagilardan biri.  Bittasi 
qopday sakraydi, boshqasi shilliq qurtday yuguradi. 
Qop va Shilliq Qurt, kulishib takrorladi yana bir nechtasi. 
Qizarib ketgan Dieter pastki labini tishladi. 
Xohlasam hammalaringdan ozib ketaman. 
Anton angrayib qaradi. Haqiqatan ham, u shunday dedimi? Goyo dosti shunchaki 
maqtanayotgandek tuyuldi unga. 
Raqib jamoadagilar yana kulishdi. Qani, bir korsatib qoy-chi, Shilliq Qurt! 
Sport oqituvchisining hushtagi churulladi. Anton ozini tush korayotganday his qildi va 
uygonib ketgisi keldi. 
Uzoqdan start oqi uzilganini eshitishi bilan u yolakning bir chetidan gizillab yugurib 
ketdi. Uning yonidagi maysazordan yana kimdir yugurib borayotgandi. Menday yugur. 
 Anton aniq eshitdi.  Sen bizlarning birimizsan. Bu osha tumanli kechadagi bori edi. 
Antonning madadkor hayvoni bolishga vada qilgan bori. 
Anton yugurayotib qadamlarining tezligi qay holda ozgarayotganini his qildi. U hech 
qiynalmasdan yugurib borayotgandi. Anton endi har qanday qiyqiriqlarni ham, sport 
maydonidagi shovqinni ham eshitmayotgandi. Nihoyat, u marraga yetib keldi va raqib 
jamoadagilarning alamli yuzlariga hayron bolib qaradi. Sport oqituvchisi unga qoyil 
qolganday qarab boshini silkitdi. Baqaloq Dieter suyunib ketganidan ozini qoyarga joy 
topolmay qoldi, kimdir uningyelkasiga turtayotgandi. 
Biz yutganga oxshaymiz,  dedi Anton ishonqiramay va atrofga nazar tashladi. 
Ammo bori goyib bolgandi. 
TELRAMUND BILAN SAYR
Antonning onasini korishga bir dugonasi kuchugi bilan kelgandi. Baland boyli, qizil 
sochli bu ayolning ismi Gudrun edi. Sargishtukli, korshapalaklarnikiga oxshash uzun 
quloqli kuchukchaning oti Telramund ekan. Anton u yoqdan bu yoqqa otayotgan charm 
topchani Telramund zavq bilan turtib-turtib keltirayotgandi. Mushuk kitob javoni ustida 
otirgan joyidan ularga qarab mirilladi. Buncha ziqnalik qilasan,  dedi Anton unga 
tana qilib va qolidagi topchani yana uloqtirib yubordi. Telramund shalpang quloqlarini 
osiltirib shosha  pisha uning ketidan yugurdi. 
Boshqa joy yoqmi sizlarga?  dedi Antonning onasi ota qatiy va baland ohangda. 
Anton topchani ushlab turgan qolini pastrga tushirdi, Telramundqorqqanidan qotib 
qoldi. Mayli, oynayveringlar,  dedi Antonning onasi bir ozdan song. Asabim tez-tez 
buziladigan bolib qolgan. Uyqum ham yomonlashgan. 
Balki yotadigan joying yaxshi emasdir?  dedi Gudrun. 
Antonning onasi kuldi. Har doimgi joyimda yotaman. Bundan ham yaxshiroq joy 
boladimi? 
Yerdan nur taralishi haqida hech eshitganmisan?  soradi Gudrun. 
Ha, ammo men bunaqa gapga ishonmayman,  javob qildi Antonning onasi . 
Ozing bilasan,  dedi Gudrun.  Har holda men bir temir tayoqchali ayolni bilaman, u 
senga joying yaxshi yoki yomonligini aytib berishi mumkin. U giyohlardan foydalanish 
sirlarini ham biladi. Burungi zamonlardabundaylarni jodugar deb atashgan. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    5
Anton quloq soldi. U jodugar bilan tanishishni kopdan buyon orzu qilardi. 
Agar seni haqiqatan ham kamroq urushadigan qilib qoyadigan bolsa, osha jodugarni 
tezroq chaqirtirsak yaxshi bolardi, - dedi Anton. 
Ehtiyot bol, u seni tyulenga (bu soz olmon tilida dengiz tongizchasi degan manoga 
ega) aylantirib qoymasin. Jodugarlarga bu hech narsa emas. 
Mayli,- dedi Anton.  Shunday qilsa,maktabga bormaydigan bolardim. 
Xonaga kiriladigan joydan taqir  tuqur eshitildi. Telramund Antonning etiklaridan birini 
sudrab keldi. Shundan keyin uningsport poyafzalini ham keltirdi. 
U sayr qilishga chiqmoqchi,  dedi Gudrun. 
Anton ikkinchi etigini ham oldi-da, Teltamundni sirtmogidan tortdi. Yur Telramund, 
istirohat bogiga boramiz! 
Telramund akkilladi, vovvulladi va joshib Antonga talpina boshladi. Mushuk uni kitoblar 
javoni ustida otirgan joyidan nafrat bilan kuzatib turardi. 
Uni faqat sirtmoqda olib yur,  dedi Gudrun qatiy ohangda. 
Anton tushunarsiz holda tongillab qoydi. 
Istirohat bogiga kiraverishda, u Telramundni qoyib yubordi. 
Istirohat bogi it zoti uchun sirli voqealar makoni ekan. Telramund shosha  pisha 
daraxtlarni, toshlarni, kurtaklarni hidlab chiqdi. Ahyon-ahyonda oyogini kotarib mavjud 
voqeliklarga ayrim qoshimchalar ham kiritib qoydi.Tosatdan u tikilib qoldi. Istirohat 
bogidagi orindiqda otirgan bir keksa ayol kabutarlarni oziqlantirayotgandi. 
Telramund! chaqirdi Anton. Biroq endi uni toxtatib bolmasdi. U qattiq vovillab, ozini 
shosha-pisha yemish choqiyotgan todaning ortasiga tashlandi. Kabutarlar bir-birlariga 
urulishib, uchib ketishdi, bir bolakay chinqirib yubordi, keksa ayol esa ovozi boricha 
javrab qoldi. 
Telramund qilgan ishidan mamnunday edi. U nariroqqa chopib borib lola joyagini qaza 
boshladi. Yer nam va yumshoq edi, songgi paytlarda yogingarchilik kop bolgandi. Bir 
uzun tukli itni sirtmoqlab olgan ayol Antonning yonida toxtadi. 
Buning zoti qanaqa?  soradi u. 
Koproq taksa (oyoqlari kalta, gavdasi uzun it), ozroq spaniel (ovchi itning bir turi), 
ozgina mittibashara,  dedi Anton barmoqdahisoblagan holda.  Siznikining-chi? 
Sof afgon zot,  javob berdi ayol. 
Zoti bittaginami?  soradi Anton hayratlanib.  Baribir chiroyli ekan. 
Ayol galati qaradi va itini yetaklab tez-tez yurib ketdi. 
Telramund lola joyagida kovlagan chuquridan chiqib keldi. Endi u sargish emas, balki 
butunlay toq jigar tusda edi. 
Ey yermonqoziq, - dedi Anton koyib.  Buning uchun uyda yana gap eshitaman-ku. 
U sirtmoqni Telramundning boynidagihalqaga mahkam boglab qoydi. 
Bu iflos hayvonga yaqinlashma,  Anton kimdir shunday deganini eshitib qoldi. Ayol 
itini jahd bilan Telramunddan chetlashtirishga urinayotgandi. Itning basharasi ajinli 
bolib, kozlari kirtaygan, boshi doka bilan orab qoyilgan edi. 
Buning tishi ogriyaptimi?  soradi Anton qiziqib. 
Yoq quloqlari qirqilgan! Ayol ketmoqchi boldi. 
Bu nima deganingiz?  soradi Anton. 
Quloqlar... Ayol bir oz jim turib qoldi.  Ular qisqartiriladi. 
Quloqlar qanday qisqartiriladi?  soradi Anton esankirab. 
Bu hayvonlar shifokorining ishi,  dedi ayol. 
Antonning jahli chiqdi. Quloqlarni kesadilar demoqchimisiz? 
Ha, shunday. Quloqlarni va dumni. Bokser (olmon buldogi) zotli itlar shunday qilinadi. 
Yuraqol, Bodo. Ayol tisarilayotgan itini yetaklab ketdi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    6
Anton ularning ortidan angrayib qoldi. 
Biror nimani tushundingmi, Telramund?  soradi u nihoyat. 
Telramund shunday qattiq silkindiki, tanasiga ornashib qolgan tuproq changi yuqoriga 
kotarilib quloqlarini korintirmay qoydi. 
Men ham,  dedi Anton. 
TEMIR TAYOQCHALI AYOL
Kozlarimning osti qavarib qolibdi. Antonning onasi ozining oynadagi aksiga xomush 
qarab turdi. 
Attang. Anton shunchaki tashvishlanganday boldi. 
Yomon uxlayapman. Har kechasi uygonib ketyapman, keyin sira uxlayolmayapman. 
Unda nega jodugarni chaqirmayapsan?  soradi Anton umidvorlik bilan. Antonning 
undan soraydigan muhim savoli bor edi, bunga oshandan boshqa hech kim javob 
berolmasligini bilardi. 
Temir tayoqchali ayolni nazarda tutyapsanmi? Ehtimol shunday qilib korarman. Uning 
telefon raqamlarini qayergadir yozib qoygan bolishim kerak. 
Jodugarlarda telefon boladimi?  ajablandi Anton. Jodugarlar ormon ortasidagi xaroba 
hujrada yashamaydilarmi? 
Bunisi unaqalardan emas,  uqtirdi Antonning onasi.  Bunisi Elizabet kochasidagi 13-uyda yashaydi. U shunday deya telefon raqamlarini terishga tushdi. 
Ertaga soat tortda,  dedi Antonning onasi goshakni qoyayotib. 
Anton navbatdagi kuni soat tortda albatta uyda bolishi lozimligini xayolidan otkazib 
qoydi. 
Soat roppa-rosa tortda qongiroq chalindi. Anton shoshib borib eshikni ochdi-da, hayron 
bolib tashqarida turgan ayolni kozdan kechirdi. Ayol kul rang sochli, kom-kok 
kostyumli, qalin kozoynakli ekan. U Anton oqiydigan maktabdagi ingliz tili oqituvchisiga 
oxshab ketardi. Agar shu jodugar bolsa, men tyulen bolganim bolsin. Yelkasida qora 
mushugi ham, qargasi ham yoq ekan. 
Buning ustiga u hikmatli sozlar ham aytmaskan. U ikki qolidagi ikkita egiluvchan 
tayoqchasi bilan xonani aylanib chiqdi. Temir tayoqchalar goh egilib, goh kotarilib 
turardi. Hammasi shu ekan, xolos. Gohidaayol belgilash uchun pastga qogoz 
parchalarini qoyib chiqardi. 
Juda yomon, - dedi u nihoyat, keyin nurlar va suv havzalari haqida allanimalar dedi.  
Karavotni darhol mana bu yerga otkazishingizni maslahat beraman. 
U katta kiyim shkafi turgan joyga ishora qildi. 
Baribir buning hojati yoq-ku,  dedi Antonning onasi. 
Ayol kuldi. Har kim boshida shunday deydi-da, keyin aynan shuning hojati borligiga 
ishonch hosil qiladi. 
Shundan song ayol Anton yotadigan joyni ham tekshirib chiqdi va u 
juda yaxshi ekanligini aytdi. Men baribir karavotimni boshqa joyga otkazmagan 
bolardim,  dedi Anton ojarlik bilan.Bunaqasiga sira ishonib bolmaydi. 
Antonning onasi choy qaynatish uchun oshxonaga kirib ketdi. Anton jaketini oldi. U sayr 
qilib kelishga shaylanayotgandi. 
Bori bilan birga ketasanmi?  soradi ayol tosatdan. 
Anton hayron bolib unga qaradi. Eshitgani rostmikan? 
Uni koryapsizmi?  soradi u esankirab. 
Koryapman deyishim balki togri bolmas,  dedi ayol. 
Hamma bolalarning madadkor hayvonlari boladimi?  soradi u dangal. Shu savol 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    7
uning xayolini kopdan buyon band etib kelayotgandi. 
Har kim kezi kelganida bir yoki bir nechtamadadkor hayvoniga duch keladi, - javob 
berdi ayol.  Biroq ayrimlar ulgayganlari sari buni unutib qoyishadi. Ayrimlar esa 
madadkor hayvonlari bilan yetarlicha shugullanmay qoyishadi. Tabiiyki, ular bundan 
xafa bolib ketib qolishadi va qaytib kelmaydilar. Ayniqsa, bugungi bolalar juda 
mashgul. Televizor korish, kino tomoshalari, komputer oyinlari ularning xayolini 
butunlay band etib qoygan. 
Bizda esa televizor yoq,  dedi Anton. U mana shu sababdan xursand bolishi 
mumkinligini aslo xayoliga keltirmagandi. 
Anton kopdan buyon bunchalik xush kayfiyatda bolmagandi. 
Ketdik, bori, madadkor hayvonlarning eng zori,  dedi u baland ovozda va zinapoya 
zinalarining har ikkitasini bir qilib sakray-sakray pastga tushib ketdi. Qoshni ayol 
boshini tebratib uning ortidan qarab qolganini sezmadi. 
ANTON BILAN LABI CHOZIQ AYIQ
Odatdagi kunlardan biri edi. Antonning mushugi uning qora, dumaloq yoqali jemferi 
ustida uxlab turgandi. Natijada jemfer kul rang tusga burkanib qolgandi. Anton 
jemferiga nazar tashladi-da, mushugining ustidagi tuklar hali ham borligiga hayron 
qoldi. U jemferi ustidagi mushuk tuklarini chotka bilan tozalab tashlashga urindi. Bir 
ozdan song chotka ham jemfer va mushukdagi kabi tuklarga burkandi. Shu ahvolda 
nonushta payti otib ketdi. Buning ustigau maktabiga oz vaqtida kela olmadi. 
Nega kechikding?  soradi undan oqituvchi. 
Oqituvchilar hamma narsani bilishga qiziqishi yomon-da,  xayolidan otkazdi Anton.  
Mushugim jemferimning ustida uxlagani uchun,  dedi u mayusgina. Shunday deyishi 
bilan hamma kulib yuborgani unga galati tuyuldi. Sibille ham kulgandi. Bu, haqiqatan 
ham, odatdagi kunlardan biri edi. 
Anton maktabdan keyin uyga kelib qarasa, onasi bir qogozchaga yozib ketgan ekan: 
Bir joyga borib kelishim kerak, sabzavot shorva muzlatgichda. Uni ichgan, maza qiladi. 
korishguncha. 
Osha joyga borib kelish shart ekan-da,  dedi Anton va sabzavot shorvani gaz plitasi 
ustiga qoydi. 
Keyin Verner unga oqish uchun bergan kitobni mutolaa qila boshladi. Hindular 
kelgindilarning aravalardan qurilgan qalasiga hujum qilayotganlarida, otli yoylardan 
taralgan boy Antonning dimogiga urilganday boldi. Aslida bu boy otli yoylarniki emas, 
balki sabzavot shorvaniki edi. Kastryulchaning usti yopiq turgan bolsa ham. Shorva 
pishillab plita ustiga toshib ketib komirday qorayib qolayotgandi. 
Anton uf tortib, plitani ochirdi-da, hayvonot bogi tomon yol oldi. U mushugidan, 
sabzavot shorvadan va ilk bor Sibilledan ham ranjigandi. 
Dastlab Anton ancha vaqt maymunlar qafasi oldida turib qoldi. 
Kichkina maymun kattalarining boshiga yongoqlar otib aybsizday qarab turardi-da, 
panjalarini bir-biriga urib zavqlanayotgandi. Har safar ular tinchib qolishlari bilan, u yana 
ularga bildirmay yongoq otayotgandi. 
Anton mushugidan va sabzavot shorvadan ranjiganini esidan chiqarib yubordi. 
Turqi sovuq ekan,  Anton kimdir shunday deganini eshitdi. Bir qafas oldida yogon 
oyoqli semiz ayol turardi. U yeyotgan nokning sharbati iyagidan kiyimiga oqib 
tushayotgandi. Uning yonida uzun, qizil burunli pakana erkak bor edi. Erkakning ogzi 
chetida sigareti osilib turardi. 
Turqi, haqiqatan ham, sovuq ekan,  dediu.  Bunaqasi hayvonot bogiga umuman 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    8
qoyilmagani maqul edi. 
Nok yeyotgan ayol bilan qizil burunli erkak kulib yuborishdi. Erkakning ogzidagi sigareti 
tushib ketdi. Ayol kulayotganida ham nok yeyish toxtamadi. 
Ular boshqa joyga otishgach, Anton qorongi qafasga qaradi. U bir galati hayvonni 
kordi. Bu tumshugi boshqacharoq shakldagi ayiq edi. Terisining kop joyida tuki yoq 
ekan. Bamisoli yaramay qolgan postinday. Labi choziq ayiq,  oqidi Anton tosiqqa 
ilib qoyilgan taxtachadan.  Iltimos ovqatlantirmanglar! 
Labi choziq ayiq orqa oyoqlarida otirib olgan holda, u yoqdan bu yoqqa tebranardi. 
Uning kichik kozlarida xomushlikalomati bor edi. Anton yaqinroq bordi. Ayiq okirdi. Bu 
tarjimada Osha yerda tur, degani edi. 
Anton ayiqqa dedi: Seni xunuk deganlarning ozlari bir oynaga qarab olishsa, yaxshi 
bolardi. 
Ayiq tebranishdan toxtadi. 
Negadir hamma meni xunuk deydi,  okirdi u. 
Anton ayiq tilini uncha bilmasa-da, uningnima deganini anglaganday boldi. 
Men ayiqlarni yaxshi koraman,  dedi u, buning ustiga sen juda ajoyib ayiq 
ekansan. Senday ayiqni hecham kormaganman. 
Ayiq bir panjasi bilan chap qulogining ortiniqashidi. Maqtovlar uni ancha xijolat qilib 
qoygandi. U bunaqa munosabatni kutmagandi. 
Nima yeyishni xush korasan?  soradi Anton. 
Ayiq qafas tubidan soligan kokatni olib, unga qarab turdi-da, yana joyiga tashladi. 
Ular senga kokat bermayaptilarmi?  soradi Anton ajablanib. 
Ayiq yana qashiladi. Bu safar ong qulogining ortini. Shunchalik etibor qilinayotgani, uni 
haqiqatan ham xijolatlantirib qoyayotgandi. 
U qafas ortidan tishlangan olmani oldi vaAntonga uzatdi. Juda xursandman, - dedi 
Anton,  biroq bu yerda Iltimos, ovqat bermanglar, degan yozuv bor ekan. Ayiq 
olmani yana joyiga tashladi. Anton panjara orasiga qol tiqish mumkin emasligini bilardi. 
Hatto yaxshi niyat bilan ham. 
Bilasanmi nima,  dedi Anton,  men hozir borib, biror tuzukroq yegulik olib kelaman. 
Keyin uni senga berishi uchun boquvchingga beraman. 
Ayiq jim turib qoldi. 
Tez orada korishguncha,  dedi Anton. 
Anton uyiga kelishi bilan meva yoki sabzavotqidirishga tushdi. Nihoyat, u onasining 
bozor sumkasi ichidan bir tup kok karam topib oldi. Anton darhol uni qoltigiga tiqdi va 
hayvonot bogi tomon yugurib ketdi. 
Anton surishtirib ayiq boquvchini topdi. U baland boyli, keng yelkali bolib, kozlari 
kichkina, burni choziq, qollari esa uzun va serjun edi. 
Xayrli kun, - dedi Anton. 
Erkak qaradi, ammo indamadi. 
Men bir hayvonga yegulik olibkelgandim,  dedi Anton. 
Mumkin emas, - tongilladi erkak. 
Hech bolmasa uni shu yerda qoldirsam, maylimi?  soradi Anton. 
Ozimizniki yetadi,  tongilladi erkak javob tarzida. U gapdon emasligi korinib turardi. 
Buni labi choziq ayiq uchun keltirdim,  takidladi Anton. 
Boquvchi qaradi-da,  Nima uchun,  deb soradi. Uning ovozi ayiqnikiga oxshab 
ketdi. 
Men unga buni vada qilgandim,  dedi Anton. 
Kel, dedi boquvchi. Uning ovozi bu safar ham ayiqnikiday eshitildi. 
Anton u bilan labi choziq ayiqning qafasi oldiga bordi. Ayiq panjara ortida uni orziqib 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    9
kutganday edi. U Antonni korishi bilan darhol qaddini rostladi. 
Xursand bolyapti,  tongilladi boquvchi. U Anton keltirgan karamni olib, yon 
tomondagi eshik orqali qafasga kirdi. Keyin samimiy tarzda ayiqning yelkasiga urib, 
unga karamni uzatdi. Ayiq ikki panjasi bilan ikki qulogining ortini qashladi. 
Uyalma. Yeyaver,  dedi Anton. 
Keyin ayiq karamni panjalari ortasiga olib, bir boshidan kemira boshladi. 
Yoqimli ishtaha,  dedi Anton samimiy ohangda va ketishga shaylandi. 
Ayiq karamni darhol chetga qoyib, panjara yaqiniga keldi. 
Qafas ichida turgan boquvchi Antonga qarab tongilladi: U endi sening dosting bolib 
qoldi. Kelib tur. U kutadi. Boquvchining ogzidan chiqqan eng uzun gap shu edi. 
Faqat ertaga emas,  dedi Anton.  Chunki tushdan keyin jismoniy tarbiya va 
rasmdan darslarim bor. Ertadan keyin kelishga harakat qilaman. 
Bopti,  tongilladi ayiq. Buni boquvchi aytgan bolishi ham mumkin edi. 
Anton juda mamnun holda uyiga qaytdi. 
Endi u Sibilledan ranjiganini ham unutib yuborgandi. Ehtimol oshanda Sibillening ornida 
ozi bolganida ham osha gapga kulib yuborgan bolardi. 
Anton uyiga kelib qarasa, onasi kelgan ekan. Onasi hovliqib dedi: Men uni topa 
olmayapman. 
Kimni?  soradi Anton. 
Karamni,  dedi onasi. 
Endi uni izlamay qoyaqol,  dedi Anton,  men olgandim. 
Unday bolsa marhamat qilib uni menga qaytarib ber,  dedi onasi.  Makaronni 
karamli salat bilan yeymiz. 
Afsus, buning iloji yoq,  dedi Anton,  karam labi choziq ayiqda. 
Labi choziq ayiqda degin,  dedi Antonning onasi.  Bizning kokat labi choziq ayiqqa 
ozuqa bolarkan-da. Juda yaxshi. Balki unga makaronni ham olib borib berarsan? 
Yoq,  dedi Anton, onasining baqirishi endihech nimani hal qila olmasligini bilgan 
holda.  U yangi kokatni xush korarkan. 
Men ham,  dedi onasi battarroq baqirib. 
Ular uning ustidan kulayotgandilar-da,  dedi Anton ozini oqlaganday bolib. 
Yangi kokatning kulgi bolishdan saqlaydigan xususiyati bormikan?  soradi onasi. 
Uning ovozi yana oz holiga qaytgandi. 
Ayiqlarga shu ham madad bolishi mumkin,  dedi Anton yengil tortib. 
Nihoyat ular makaronni kokatsiz yeydigan bolishdi. 
Anton bolgan voqeani aytib berdi. 
TANLOV
Antonning onasi yettinchi marta chashkaga choy quyib ichdi. Antonning mushugi bir 
chetda turib yumshoqqina tuxumni paqqos tushirayotgandi. Anton suli yormasining 
qutisi ustidagi yozuvni oqib chiqdi. Bu hechkimni shoshiltirib qoymaydigan yakshanba 
kunining ertalabki mahali edi. 
Iltimos, menga suli yormasidan on qutiolib kel?  dedi Anton tosatdan. 
Nima uchun?  soradi Antonning onasi.  U shunchalik mazali ekanmi? 
Yoq,  dedi Anton,  mazasi har doimgidek. 
Aha,  dedi onasi va kutib turdi. 
Velosiped yutib olish mumkin ekan,  dedi Anton,  oninchi tezlikkacha 
haydaladiganidan, unga gildiraklarining ustiga ornatiladigan toginlari ham qoshib 
berilarkan. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    10
Xosh, buning uchun nimaqilish kerak ekan? 
Har bir quti ustida bittadan marka bolarkan, shulardan yigirmatasini yigib ochiq xat 
orqali jonatganlargina tanlovda qatnasha olarkan. 
Seningcha, bu tanlovda necha kishi qatnashadi?  soradi onasi Antondan. 
Bilmadim,  dedi Anton pinagini buzmay,  besh kishi bolib qolishi ham mumkin. 
Chunki yutuqqa beshta velosiped qoyilarkan. 
Unda minglab kishilar qatnashadi,  dedi Antonning onasi, - shuning uchun sening 
yutish imkoniyating haddan tashqari oz boladi. 
Mayli-da,  qovogini soldi Anton,  siraimkoniyatsizlikdan shu yaxshi. Menimcha, 
shuncha velosipedni sovga qilmoqchi bolayotganlar juda saxiy kishilar bolsa kerak. 
Buning saxiylikka mutlaqo daxli yoq,  ularning maqsadi  shu yol bilan suli 
yormasini xaridorgir qilib, iloji boricha koproq daromad qilish. 
Shunday qimmatbaho velosipedlarni sovga qiladigan bolsalar, ular qanday qilib 
koproq daromad qilishlari mumkin? soradi Anton ishonqiramay. 
Chunki ular shu yol bilan osha velosipedlar narxidan bir necha barobar kop pul 
ishlaydilar. 
Axir,  bosh kelmadi Anton,  ular bunga qancha kishi qatnashishi mumkinligini 
oldindan bilmaydilar-ku? 
Ular ahmoqlar yetarli ekanligini juda yaxshi biladilar,  dedi Antonning onasi. 
Anton baribir fikridan qaytmadi. Bordi-yu, shu tanlovda besh kishigina qatnashadigan 
bolib qolsa, unda velosipedlarning bittasi menga tegadi, shunday emasmi? 
Ammo beshtadan kop kishi qatnashadi-da. Antonning onasi sabrsizlandi. 
Sen qayerdan bilasan?  soradi Anton. 
Antonning onasi endi toqat qilolmay qolgandi. Boldi endi, baribir keragidan ziyod suli 
yormasi sotib olish haqida bosh qotirmoqchi emasman. 
Unda markalar yigishim bir necha oyga chozilib ketarkan,  arazladi Anton. 
Xuddi shunday, oglim,  dedi Antonning onasi. U oglim deganida kopincha jahldor 
holda bolardi. 
Anton buni nohaqlik deb bildi. U indamaygina likobchasiga bir quti suli yormasini 
boshatdi-da, uni alam bilan chaynab yuta boshladi. 
Onasi unga bir oz noxush qarab turdi-da, dedi: Bundan keyin shunchalik kop yeydigan 
bolsang, velosipedning ustiga chiqolmaydigan bolib qolasan. 
Velosipedim bolsa, ozishga harakat qilaman,  javob berdi Anton ogzidagini chaynab. 
Antonning mushugi qochib ketdi. U mojaroni nam panjalaridan ham battar yoqtirmasdi. 
Keyingi kuni Anton maktabiga borib, doskaga yozdi: Lazzatli suli yormasi markalariga 
eski Mikki Maus jurnallarini almashaman. 
Men ahmoq emasman,  dedi Tomas har doimgidek yoqimsiz ohangda,  ozim ham 
velosiped yutmoqchiman. 
Men ham,  baqirdi kimdir. Men ham,  dedi yana kimdir. 
Sinfdagilarning deyarli hammasi lazzatli suli yormasi markalari yigayotgan ekanlar. 
Sibille ham. 
Anton bir lahza ozi bilan ozi kurashdi. Bukurashdan yengib chiqqan Anton Sibillega 
dedi: Mening markalarimni ham olaqol. Meniki ikkita bolgandi. 
Sinf alochisi Verner ham shunday qildi. Men ham senga markalarimni bermoqchiman, - 
dedi u Sibillega. Meniki tortta. 
Tortta?  dedi Sibille sevinchini yashirolmay.  Qoyilman senga. 
Anton shu zahotiyoq suli yormasidan, ayniqsa, uning lazzatli turidan nafratlana 
boshlaganini his qildi. 
Oqshom payti Antonning onasi uyga lazzatli suli yormasidan uch quti olib keldi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    11
Agar velosiped yuta olmasang, mendan xafa bolma,  dedi u yarashib olish niyatida.  
Yoqimli ishtaha. 
Anton qutilarga nazar tashladi. Suli yormasidan ozimni yomon his qilyapman,  dedi 
u,  velosiped yutishga ham qiziqmay qoldim. 
Antonning onasi esankirab qaradi. Unda markalarni tashlab yuborsak bolarkan-da. 
Yoq,  dedi Anton darhol,  ularni boshqa narsalarga almashtirish mumkin. 
Qanaqa narsalarga?  soradi Antonning onasi. 
Har qanaqa,  dedi Anton,  Mikki Maus jurnallariga, shilliq qurtlarga, saqichga, 
tyulenga 
Xosh, sen markalaringni nimalarga almashtirmoqchisan? 
Shu payt Antonning xayolidan Sibillening Vernerga aytgan gapi otdi: Qoyilman senga. 
Bilmadim,  dedi u togrisini aytishga jurat etolmay. 
Har holda, bu yerda tyulenlarni boqmasang kerak, shundaymi?  soradi onasi 
hafsalasi pir bolib. 
Yoq,  dedi Anton endi togri sozlab.  Tyulenlar haqida oylayotganim yoq. 
Oxir oqibatda Sibille tugul Antonning boshqa sinfdoshlaridan birortasi ham velosiped 
yuta olmadi. 
QORA YOPINGICHLI ERKAK
Anton kitob dokonining sarguzasht kitoblarbolimida kitob varaqlab korish bilan 
mashgul edi. Keksa sotuvchi ayol unga baqrayib qarab turardi. U bolalarning kitoblarni 
varaqlab turishlarini xush kormasdi. Uning fikricha, bolalarning qollari kir, pullari esa oz 
bolarkan. Anton bir galati sarlavhali qalin kitobni qoliga oldi. Kitob Yashil tosh siri, 
deb atalgan ekan. Anton dastlab uning oxirini oqidi: Juda kech. Ular juda 
kechikishgandi. Murda yashil toshni barmoqlari bilan qisib ushlagan holda yotardi. 
Anton seskanib ketganidan brrrr deb qoydi. U voqeaning yakuni murdaning qisilgan 
barmoqlarida nimadir borligi bilan emas, balki yaxshi natijalar bilan tugashini maqul 
korardi. 
Bir erkak dokonga kirib keldi. U juda baland boyli, keng yelkali bolib, enli qora 
yopingichga oranib olgandi. 
Qiziq, shunday issiq kunda ham shunaqa narsaga oranib olibdi,  deb oyladi Anton. 
Sotuvchi ayol u bilan quyuq sorashdi. U qoli kir va puli ozlarga oxshamasdi-da. 
Janob, nima istaydilar?  soradi ayol. 
Komikslar (tagida matnchalari boladigan rasmli jurnallar),  dedi erkak qisqagina 
qilib. 
Anton unga qaytadan nazar tashladi. Bular unga nima uchun kerak bolib qoldiykan,  
oyladi u hayron bolib. Sotuvchi ayolning tabi bir oz xiralashganday boldi. Chapdagi 
ikkinchi javonda,  dedi u. Haligi joy Antonning yonginasida edi.Erkak komikslarning 
birinchi jildini javondan olayotganida, Anton uning qollari titrayotganini kordi. Yashil 
tosh siri endi Antonni umuman qiziqtirmay qoydi. Uning butun etiborini qora 
yopingichli erkakning sirli qiyofasi oziga tortardi. 
Tushunarli,  oyladi Anton,  u taqib qilinayotganga oxshaydi. 
Komikslarning jildlaridan biri pastga tushib ketdi. 
Uning tovushi butun dokonga taraldi. Sotuvchi ayol jahd bilan qarab qoydi. Anton 
kitobni olish uchun egildi, erkak ham egildi. Shu payt uning yopingichi sirgalib tushdi. 
Anton erkakga tikilib qoldi. 
Supermen,  dedi u hayratlanib. Erkakning yopingichi ostidagi kok-qizil tusdagi ichki 
kiyimidagi S yozuvi korinib turardi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    12
Tss, - dedi erkak va qorqa-pisa atrofga qaradi. 
Nega oranib olgansiz va nega qaltirayapsiz?  soradi Anton. 
Endi uddalay olmayman,  uh tortdi Supermen. 
Nimani?  soradi Anton tushunolmay. 
Ixtirochilarim meni har koyga solishadi. Men halokatga uchragan samolyotlarni ushlab 
olishim, zilzilalarni bartaraf qilishim, bazan esa sevgi tuzogiga ham tushib qolishim 
kerak. 
Qiyin ekan,  tasdiqladi Anton. U halokatga uchragan samolyuotlarni ushlab olmagan 
yoki biror marta zilzilani bartaraf etmagan bolsa-da, sevib qolish qanchalik qiyin 
ekanligini bilardi. 
Nima uchun ozingizga boshqa kiyim sotib olmaysiz. Shunday qilsangiz, sizni hech kim 
tanimasligi mumkin,  maslahat berdi Anton. Kasbingizni ham ozgartirib olsangiz 
yomon bolmasdi. Hech bolmasa, gazeta sotuvchi yoki kinoteatrda joy korsatuvchi 
boling. 
Men ozimga kiyim sotib ololmayman,  dedi erkak.  Pulim yoq. 
Pulingiz yoq?  hayron boldi Anton. 
Ha, pulim yoq,  dedi Supermen xomush.  Voqealarda men doim qimmatbaho 
mashinalar minib, ozgalarga qimmat-qimmat sovgalar ulashib yuraman, ammo 
ixtirochilarim bular uchun pulni qayerdan olishimni menga malum qilmaganlar. Balki 
eski jildlardan birida bu haqda biror nima yozilgandir, degan maqsadda jurnallarni korib 
chiqishga kelgandim. Ammo bu haqda biror nima deyilgan joyni topa olmayapman. 
Nahotki,  dedi Anton kuyunchaklik bilan. 
Ortiq xohlamayman,  xorsindi Supermen.  Endi mana bu kok-qizil kiyimimdan 
butunlay qutulmoqchiman. Buning ustiga bu kiyim mening yoshimgatogri kelmaydi. 
Ammo u sizga yarasharkan, - dedi Anton yupatib. U oylab turib dedi: Nima uchun siz 
bu ishdan boshqasiga otib ketmayapsiz? Osonroqlari ham bordir? 
Qaysiga otsam ekan?  soradi Supermen.  Menga oxshaganlar qayerga sigardi? 
Qorqiz qissasidagi mittivoylardan biri bolaymi? Yoki Vinnetu orniga apachlarning ( 
hindu qabilasi) yangi sardori bolaymi? 
Bular togri kelmaydi,  dedi Anton. 
Supermen burnini tortdi. Shamollab qolganga oxshayman. Kecha muz dengizida kema 
halokatiga uchraganlarning bir necha yuztasini qutqarishimga togri kelgandi. 
Romolchang bormi? Mening ixtirochilarim bu haqda ham oylab kormagan ekanlar. 
Anton ozgina ishlatilgan qogozli romolchasini chontagidan chiqaribSupermenga berdi. 
U burnini qattiq qoqdi. Keksa sotuvchi ayol unga oqrayib qaradi. 
Antonga esa oylab-oylab shunday dedi: Gazetalarda ishga takliflar yozilgan joyi 
boladi. Balki oshalarda sizga mos keladigan yumush topilib qolar. 
Sarguzashtlimi?  soradi Supermen. 
Unaqasi kamroq,  tushuntirdi Anton,  lekin ishlar kop. 
Supermen ozining qimmatbaho qol soatiga qaradi. Yaxshiyamki, yaratuvchilarim buni 
ham unutib qoyishmagan. 
Esim qursin,  dedi u,  men hozir buzginchilar izidan chiqarib yuboriladigan odamlar 
tola poyezdni qutqarib qolishim kerak. 
Axir siz,  deyishgagina ulgurdi Anton. 
Tezroq on yettinchi jildni och,  dedi Supermen hovliqib.  Hozir osha yerda bolishim 
kerak. 
Anton izladi. U ogirilib qarasa, Supermen qoyib bolgan ekan. 17-bob ochiq holda stol 
ustida turardi. Supermen baquvvat qollari bilan temir yol koprigini ushlab turib, 
poyezdni otkazib yubordi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    13
Unga yordam berib bolmaydi,  oyladi Anton. 
Hozirgina kelgan janob qani?  soradi sotuvchi ayol. 
On yettinchi bobda,  javob berdi Anton. 
Hech nima sotib olgani yoq, buning ustiga surbetlik ham qiladi,  pichirladi sotuvchi 
ayol va Supermenga oid voqeaning 17-jildini yopib qoydi. 
KIR YUVISH MASHINASI
Sblubb,  qildi kir yuvish mashinasi. Keyin esa bluq-bluq, gayt-guyt qildi-da, 
toxtab qoldi. 
Eshitdingmi?  soradi Antonning onasi. 
Ha,  dedi Anton va rasm chizishni davom ettirdi. U bir soatdan buyon mushugining 
suratini chizishga urinayotgandi. Biroq mushuk har safar moylovli zebraga oxshab 
qolayotgandi. 
Antonnig onasi kir yuvish mashinasini silkitdi. Hayvon,  dedi u jahl bilan. Antonning 
mushugi xirilladi. 
Sengamas, mushugim,  dedi Anton mushugiga,  anavi kir yuvadigan oq hayvonga 
aytyapti. 
Antonning mushugi boshini yana old panjalari ustiga qoydi. Suratlar uncha 
oxshamayotganini bilib turgan bolsa-da, u ozini Antonga chizdirayotganidan mamnun 
edi. 
Antonning onasi kir yuvish mashinasining tugmalarini burab chiqdi. Bolmadi. Hatto 
oynali tuynugi ham ochilmay qolgandi. Antonning onasi nimadir deb pichirladi, Anton uni 
tushunmay qoldi. Nima deding?  soradi u qiziqib. Hech nima, hech nima,  dedi 
Antonning onasi dovdirab. 
Qongiroq chalindi. 
Iltimos, ochib yubor,  dedi Antonning onasi,  bu tuz va shakar sorab turadigan 
qoshni ayol bolsa kerak. U doimxuddi shunaqa paytda keladi. 
Anton eshikni ochdi va qaytib oshxonaga kirdi. 
Antonning onasi  uff  tortdi va qoshni ayol uchun non qoldiqlarini bir qogoz 
xaltachaga sola boshladi. Bu hol menga noqulay albatta,  deya xijolat boldi qoshni 
ayol har doimgidek. 
Balki kir yuvish mashinasiga yaxshi  gapirib  korishimiz kerakdir,  dedi Anton 
onasiga,  uni silab, biz uchun qanchalik muhim ekanligini aytaylik-chi !. 
Uni tashlab yuborganimiz maqul!, - dedi Antonning onasi. 
Kir yuvish mashinangiz ishlamay qoldimi? soradi qoshni ayol.  Ha, bu yangi 
chiqqanlaridan emas ekan-da. Buni bemalol tashlab yuborib, orniga yangisini olsangiz 
bolarkan,  dedi u ozicha aql orgatib. 
Agar u shu gaplarni eshitayotgan bolsa ,  dedi Anton,  keyingi safar paxtali 
jemferlarimizni yuvayotganida bujmaytirib tashlaydi. 
Mashina jonsiz narsa-da,  dedi qoshniayol Antonga uqtirib.  Ular gapga 
tushunarmidi. 
Bu gap Antonga umuman yoqmaydigan ohangda aytildi. U ornidan turib, kir yuvish 
mashinasining oldiga bordi va uning silliq sirtini ohista siladi. Biz unga korsatib 
qoyamiz,  pichirladi Anton.  Endi meniuyaltirib qoyma. Aytganimni qilasan-a? 
Keyin u dastur tugmachasini bosdi. Kir yuvish mashinasi sekin giriladi va odatdagiday 
bluq  bluq qilib ishlay boshladi. 
Ishonib bolmaydi,  qichqirib yubordi Antonning onasi. 
Bu tasodif,  dedi qoshni ayol vanon qoldiqlarini olib xayrlashdi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    14
Buni qanday tuzatding?  soradi Antonning onasi. 
Bilmayman,  dedi Anton.  Shunchaki men uni ishlab turganday tasavvur qildim. 
Menimcha, uni dam oldirib turishimiz kerak. 
Bopti,  dedi Antonning onasi.  Keyingi haftada unga uch kun dam beramiz. 
Yana qongiroq chalindi. Eshik oldida haligi qoshni ayol entikib turardi. 
Biror nima esingizdan chiqib qolganmidi?  soradi Antonning onasi. 
Yoq, - dedi qoshni ayol,  mening mikserim (meva va sabzavotni sharbatga 
aylantiradigan asbob) ham ishlamay qoldi. 
Menikini olib turmoqchimisiz? soradi Antonning onasi. 
Ha yoqe  mikseringizni emas,  dedi qoshni ayol duduqlanib,  Antoningizni. U 
mikserim bilan gaplashib qoysa maylimi? 
Bu gal ham tasir qildimi? - soradi Antonning onasi, Anton qaytib kelgach. 
Albatta, - dedi Anton.  Bir gap bilan ishlab ketdi. 
Rostdanmi?  dedi Antonning onasi angrayib.  Nima deding? 
Anton kulgisi kelganidan gapirolmay turdi. 
Ulagichni rozetkaga ulashini aytdim,  deya qiqirlab yubordi u nihoyat. 
ANTON VA QORBOBO
Anton yana qolqopchalarini izlashga tushdi. Ular kom-kok edi. Nihoyat u chapini topdi 
va suyunib ketdi. Chunki bir qolini jaketining chontagiga tiqib yursa ham bolardi-da. 
Men yangi yil tomoshalarini korishga ketyapman, - ogohlantirdi u. Onasi indamay 
boshini qimirlatdi. U keyingi kungacha bir ishni qilib tugatishi kerak edi. 
Anton kocha boylab ketarkan, kul rang qor etiklariga chalpillab yopishib qolayotgandi. 
Quturgan qoy, - dedi bir yoqimsiz ovoz. Yol chetiga mashinasini sozlayotgan 
haydovchi shunday deb yolda ketayotgan haydovchiga tana qilib qoldi. Unisi esa yon 
derazadan boshini chiqarib, - Yangi yilingiz bilan!  deya javob qildi-da, otib ketdi. 
Birinchisi uning ortidan qarab qoldi. Shundansong u ogzini sekin yopib, yuzini qattiq 
burushtirdi. Anton miyigida kulib qoydi va yolini davom ettirdi. 
Garch-gurch. Anton qor ustida etiklaribilan mana shunday tarzda qadam tashlab 
ketayotgandi. Kocha eniga chiroqlar zanjiri tortilgandi. Peshtaxtalarga archalar, 
oyinchoqlar va qorbobolar qoyilgandi. 
Qayerga ketyapsan? - soradi kimdir. U maktabda Antondan uch qator ortda 
otiradigan Markus edi. 
Yangi yil tomoshalarini korishga, - dedi Anton, - senchi? 
Pochtaga ketayotgandim, - javob berdi Markus, - onam pul jonatishga yubordi. Vaqti 
yoqligi uchun, u yangi yil arafasida dokondan chiqolmaskan. 
Markus kapyushonli kurtkasining chontagidan bir yashil konvert chiqardi. 
Anchagina pul, - dedi u takidlab. 
Biz pulimizni hech qayerga jonatmaymiz, balki xarajat qilamiz, - dedi Anton. Pul uni 
uncha qiziqtirmasdi. 
Markus yashil konvertni ehtiyotkorlik bilan joyiga solib qoydi. 
Men universal dokonga kiraman, - dedi Anton, - bu yil u yerga qorbobo kelgan. 
Aslida bunaqalar kiyimlarini almashtirib olgan kishilar boladi, ularga buning uchun 
universal dokon pul tolaydi, - dedi Markus bepisand holda. 
Senga kim aytdi? - soradi Anton. 
Dadam. Uning aytishicha, ular xaridorlar koproq pul xarajat qilishlari uchun 
qoyilarkan. 
Men pul xarajat qilolmayman, - dedi Anton, - chunki menda yoq. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    15
Shu payt universal dokonda qorbobo shirinliklar va torvachalar ulashayotgandi. Uning 
soqoli yopishtirilgan, egnida uzun, qizil choponi bor edi, peshonasidan ter 
tokilayotgandi. Universal dokonda uzun choponjuda issiqlik qilayotgandi. Bir nechta 
bolachalar unga zor ishtiyoq bilan qarab turishardi. 
Dadamning aytishicha, faqat nodon bolalargina qorboboga ishonisharkan. Markusning 
ovozi etirozli ohangda chiqdi. 
U osha nodon bolalarga qiziqarli tuyulsa kerak-da, - dedi Anton oylanib. 
Oxirgi qavatga chiqaylik, - undadi Markus, - u yerda komputer oyinlari bor. 
Sen pul jonatishing kerak edi-ku?  eslatdi Anton. 
Buni keyinroq ham qilsam ham boladi, - dedi Markus va eskalatorga chiqdi. 
Tortinchi qavatda avtomatlar kop edi. Pippillagan, gizillagan va guvillagan shovqinlar 
taralib turardi. Ekranlardagi oq pufakchalar bir tomondan ikkinchi tomonga uchib 
otayotgandi; tosiqlar kotarilgach, nishonlar goyib bolayotgandi. Faqat tugmachalar oz 
vaqtida bosilsa yoki buralsa bas. Yangi yil sharofati bilan bolalar bepul oynash 
imkoniyatiga ega edilar. Ulardan ikkitasi bitta joy uchun talashib qolishdi. 
Xizmatchilardan biri pippillayotgan avtomatlarva chinqirayotgan bolalar ortasida nima 
qilarini bilmay qolgandi. Markus avtomatlardan birini egallashga muvaffaq boldi. 
Hayajondan uning yuzi qizarib ketgandi. U juda yaxshi oynadi. Anton ham shunday 
oynashga harakat qildi. Ammo u tugmachalarni yo oldin, yo keyin bosib qoyayotgandi. 
Keyin Anton ozgina nariroqqa otib, kitoblar bolimiga kirdi va bir qalin kitobni qoliga oldi. 
Unda, - Bolalar uchun yangi yilning katta kitobi, - deb yozilgan ekan. Anton uni 
varaqladi. Keyin toxtab qoldi. Kitobdagi bir hikoya Anton va qorbobo deb atalgandi. 
Anton uni oqiy boshladi. 
Anton yana qolqopchalarini izlashga tushdi. Ular kom-kok edi. Nihoyat u ulardan 
bittasini topdi va suyunib ketdi. Bitta qolini jaketining chontagiga tiqib yursa ham 
bolardi-da 
Anton, - dedi bir gamgin ovoz. Kimdir uning bilagidan tortdi. Anton oqishdan 
toxtamadi. 
Men bu yerdaman. Bir hikoyaning ichidaman, - dedi u hayajonlanib. 
Anton! Pulni yoqotib qoyibman! Anton ogirildi. Uning yonida Markus turardi. 
Endi uning yuzi oyin paytidagiday qip-qizil emas, balki bozarib ketgan edi. 
Nima deysan? Anton kitobni joyiga qoydi. Yaxshilab korchi. 
Markus kurtkasining hamma chontaklarini agdarib kordi. Yoq ekan. Uning bozarib 
ketgan yuzida husnbuzarlari aniq korinib qolgandi. Ular avtomatlar yaqiniga borib, 
pastni kozdan kechirib chiqishdi. Yoq ekan. Yashil konvert topilmadi. 
Yur, - dedi Anton, - biror joyga borib bafurja oylab koramiz. 
Universal dokonning ortida bir kichik istirohat bogi bolib, uning ichida bir nechta 
yaproqsiz butalar bor edi. Bir nechta otirgichlar. Bitta daraxt. Antonning ong qoli 
sovqotdi. U uni jaketining chontagiga tiqdi. Uning yonida Markus tishlarini qichirlatib 
turardi. Ular bir otirgichga otirdilar. 
Oylab kor-chi, - dedi Anton. Uni biror joyda chontagingdan chiqargandirsan. 
Markus boshini silkitdi. 
Qancha edi ozi? - soradi Anton. 
Markus javob berish orniga, yiglay boshladi. 
Kimdir ular otirgan otirgichga otirdi. Qalin etiklar, uzun, qizil chopon, oq soqol. 
Qorbobo. 
Siz universal dokondanmisiz? - soradi Anton. 
Qorbobo jilmayib boshini qimirlatdi. Anton unga sinchkovlik bilan qaradi. Haqiqatan ham 
buning sochi va soqoli boshqacha edi. Jilmayishi ham. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    16
Markus hamon yiglayotgandi. 
Uning puli yoqolib qoldi, - tushuntirdi Anton.  U uni onasining orniga pochta orqali 
jonatishi kerak edi. 
Qorbobo boshini qimirlatdi. U choponining chontagidan ikkita torvacha chiqardi va dedi: 
Taskin bolishi uchun. 
Anton pul yoqotmagan bolsa ham, shu ikkita torvachadan bittasini oldi. 
Yangi yillaringiz qutlug bolsin, - dedi qorbobo va yolga tushdi. 
Ochsangchi!  Anton qovogini solib tilla rang torvachaga qarab qolgan Markusni 
shoshiltirdi. 
Barisi bemanilik,  dey pichirladi Markus, ammo torvachani ochdi. Uning ichidan bitta 
yassi quti chiqdi. Quti ichida bitta yashil konvert bor edi. Markus ishonqiramay unga 
tikildi, keyin uning ichidagi pulni sanadi. Togri,  dedi u va qorbobo tomonga ogirildi. 
Ammo endi u korinmay qolgandi. 
Anton ham torvachasini ochdi. Uning ichidan kom-kok qolqopchasi chiqdi. Onggi. 
Tushundingmi?, - soradi Markus. 
Anton qolqopchaga yaxshiroq qaradi. U uniki edi. Uni bosh barmoq yonidagi yamoqchali 
joyidan tanidi. 
Bu haligi universal dokondagi qorbobo bolsakerak, - dedi Markus, - demak konvertni 
osha yerdan topib olgan. Ertaga unga minnatdorchilik izhor qilib qoyarman. 
Anton hech nima demadi. Ammo Markus buqorboboni universal dokondan topa 
olmasligiga uning ishonchi komil edi. 
QUSH TORTI
Hamma eshitsin, yakshanba kuni menikida fashing (qishni kuzatish bayrami)ni 
nishonlaymiz!  qichqirdi Gundi. Gundi qiz bola emasdi. Asli ismi Gundomar bolgan 
Gundi jismoniy tarbiya boyicha hammadan zor edi. Sinfdagi shovqin-suron shodlikka 
ulanib ketdi. Gundi qollarini kotarib ishora qildi. U yana nimadir demoqchi ekanligi 
korinib turardi. Meni sira Gundi deb chaqirmanglar. Aks holda onamning jahli chiqadi. U 
meni hamma Gundomar deb chaqirishini xohlaydi. Sinfdagilarning bari kulib yubordi, 
Gundomarning ozi ham. 
Sinfimizdagilarning hammasi yakshanba kuni Gundinikiga fashingni nishonlashga taklif 
etilgan. Yani Gundomarnikiga,  bildirib qoydi Anton onasiga. U hozirdanoq yangi 
ismga konikishga harakat qilayotgandi. 
Sinfingizdagilarning hammasi?  hayron boldi Antonning onasi. Uning 
oilasidagilarning asabi mustahkam bolsa kerak-da. Qanday qiyofada bormoqchisan? 
Bilmadim,  deya oylab qoldi Anton,  balki sherif (politsiya boshligi) qiyofasida 
borarman. 
Yaxshi,  dedi onasi,  unda senga bitta yulduz va bitta chavandozlar shlyapasi ham 
kerak. 
Topponcha-chi,  qoshib qoydi Anton. 
Oyinchoq qurollarga munosabatim qanaqaligini bilasan-ku, - Antonning onasining 
kayfiyati yomonlashdi.  Yaqin kelajakda oshalar portlovchi minachalar sotadigan 
bolishadi. Keyin ular yordamida qogirchoqlar va oyinchoq ayiqchalar portlatib 
yuboriladigan boladi. 
Juda oshirib yubording,  dedi Anton. U qurolsiz kurashishga ham tayyor edi: baroq 
mushuklar uchun, Sibille uchun, uy ishlari kamaytirilishi uchun, gapiradigan daraxtlar 
uchun. Ammo topponchasiz sherif boladigan bolsa, ishonarli chiqmasdi. 
Topponchani ozim yiggan pulga sotib olsam-chi? - soradi u. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    17
Unda konflikt (mojaro) chiqadi,  dedi Antonning onasi. Konflikt sozi Anton uchun 
yangi edi. Shunday bolsa-da, u onasining ohangidan, konflikning bolmagani maqulligini 
tushundi. 
Keyinroq Anton fashing kiyimlari va turli narsalar sotiladigan dokonchaga bordi. Unga 
hech nima yoqmadi. Nihoyat u bir ajoyib qush niqobini korib qoldi va kiyib kordi. 
Kozlari kichik tirqishlardan qarab turardi,ogzi bilan burni esa katta sariq tumshuq 
ortidan korinmasdi. Men antiqa qush bolib boraman,  ahd qildi Anton va songgi 
paytlarda yigqan puliga bu niqobni sotib oldi. 
Antonning onasi bundan juda mamnun boldi. U darhol bir eski qora matodan keng 
yengli koylak tikib berdi. Anton qollarini yuqoriga va pastga harakatlantirganida, xuddi 
qanot qoqayotganday korinardi. 
Anton yakshanba kuni Gundinikiga, yoq Gundamarnikiga borayotganida, kayfiyati juda 
xush edi. Endi meni hech kim taniyolmasa kerak, - oyladi u. 
Xayrli kun, Anton,  dedi Gundining, yoqGundomarning onasi uni korishi bilan. 
Anton atrofga nazar tashladi. Bu did bilan jihozlangan juda gozal uy bolib, uning 
tevaragida katta bog bor edi. Uzun stolga pishiriqlar, tortlar, qaymoqli likobchalar, 
quymoqlar, pechenyelar, kakao, hamda malina sharbatlari qoyilgandi. Gundining, yoq 
Gundomarning dadasi uydan chiqib ketgan ekan. Shuning uchun uning onasiga ikkita oq 
etakli ayol yordamlashayotgandi. 
Anton tamaddi va ichish paytida yuzidagi qush niqobini xalaqit bermasligi uchun 
yuqoriga kotarib qoyardi. Pishiriqlar va tortlar juda mazali edi-da. Keyinroq oyinlar 
tashkil etildi. Ular Antonga yosh bolalarnikiday tuyuldi. Ammo ulardan zor yutuqlar 
yutish mumkin edi. 
Anton ham shu oyinda ishtirok etib, Karl Mayning (hindular haqidagi qiziqarli kitoblar 
muallifi) bir jildini, rangli qalamlar, pechenye shaklidagi ochirgich uchta Komik 
jurnallarini yutib oldi. Oyin mobaynida u judayam isib ketdi, shuning uchun boqqa 
chiqiladigan kichkina eshikni izlab topdi. Anton u yerga chiqib bir oz qanotlarini qoqdi va 
ozini xuddi ucha oladiganday tasavvur qilib kordi. 
Sovuq,  dedi bir ovoz. 
Hozir bahor bolsaydi,  javob berdi boshqasi. 
Anton atrofga qaradi. Hech kim korinmadi. 
Bugun biror nima yedingmi?  soradi birinchi ovoz. 
Yoq,  javob berdi boshqasi mayusgina. 
Aslida bu ovozlar yuqoridan keldi. Anton tepaga qaradi. Tepasidagi quruq shoxlarda 
ikkita qushcha otirardi. Men qushlar ovozini tushunyapman,  oyladi Anton 
hayratlanib,  niqobim tufayli bolsa kerak. 
Hoy qoshaloqlar,  xitob qildi Anton. Aniqrogi, u ularni shunday deb chaqirmoqchi 
boldi. Uning tumshugidan kroaks degan sado chiqdi. 
Sen qanaqasan?  soradi daraxtdagi ikkita qushchadan biri. 
Men haqiqiy emasman, shunday kiyinib olganman, xolos  tushuntirdi Anton. Bu 
kreks rak oak tarzida eshitildi. 
Bizning tilimizda sozlashyapsan-ku, demak haqiqiy bolsang kerak, - dedi qushcha. 
Men ucholmayman. Anton gapini tasdiqlash maqsadida, qora qanotli qollarini qoqib 
korsatdi. 
Ozi shunday boladi,  yupatdi qushcha.  Chunki sen juda katta ekansan. Demak, 
senga doim biznikidan ancha kop ovqat kerak boladi. Hozir sen ham bizday ochsan, 
shundaymi? 
Yoq,  dedi Anton xuddi ayb ish qilib qoyganday.  Men shuncha kop ovqat yeb 
yuboribman-ki, bundan ozimni ancha yomon his qilyapman. Sizlarga ham biror yegulik 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    18
olib kelib beraymi? 
Galati savol! Qushcha jon talvasasida qanotlarini qoqdi. Kelinglar, kelinglar! 
Men boshqalarni chaqirib kelaman,  sayrab uchib ketdi ikkinchisi. 
Men hoziroq qaytaman,  vada qildi Anton. Bu kra rida ra tarzida eshitildi. 
U tuzalgan stol oldiga bordi va oylab qoldi. Mevali tort juda shirinlik qilardi, shokoladlisi 
yopishqoqroq edi, quymoqlarni esa yaxshiushatib bolmasdi. Nihoyat Anton bir 
chekkadagi qiyomsiz va kremsiz tortni korib qoldi va shuni oladigan boldi. Qoshni 
xonadan kulgi va shovqin-suron eshitilar. Yutuqlar egasini topib ketgan. 
Anton hech kimga bildirmay boqqa kirdi. U haligi tortni osha yerda ushatib, daraxt 
tagiga tashladi. Keyin mamnun holda uzoqroqda turib, tort ushoqlari atrofida 
toplanayotgan qushlarni kuzatib turdi. Kerk kekk kirk, - dedi Anton xayrlashib. Bu 
yoqimli ishtaha,  degani edi. Keyin u yana uyga kirdi. 
Endi yongoqli tortimni ham bir tatib koringlar-chi,  dedi Gundining onasi haligi ikkita 
ayolga.  Faqat sakkizta tuxumdan tayyorlangan. 
Attang,  oyladi Anton,  har holda men ushatgan tort bolmasin-da. 
Afsus aynan osha tort nazarda tutilgan ekan. Va Gundining onasi uni topishga qatiy 
kirishganligi sezilib turardi. 
Balki,  oyladi Anton,  tortni qushlar maza qilib yeyishganini eshitsa, xursand 
bolar. Anton niqobini kotardi va yongoqli tortga nima bolganini aytdi. Gundining onasi 
xursand bolmadi. U kulishga urindi-yu,biroq buni uncha uddalay olmadi. 
Anton yaxshisi uyiga qaytishga qaror qildi. U hamma yutuqlarini yigishtirdi va katta 
xona tomonga qarab qichqirdi: Men ketyapman, Gundi. 
Hamma qotib qoldi. Gundomarning onasi chuqurnafas oldi. U seni nima deb chaqirdi? 
 soradi u qatiy. 
Gundomar bir lahza oylanib qoldi va dedi: Meni sinfimizdagilar Gundi deb atashadi. 
Ozimga ham shu maqul. 
Anton uyiga qaytgach, onasi unga noxush qarab dedi: Gundomarning onasi menga 
qongiroq qilgandi. 
Ikkalangiz bir-biringizdan qolishmaysiz,  oyladi Anton. Ammo hech nima demadi. 
Nima uchunligini bilarsan?  soradi Antonning onasi. 
Bu savol Antonni hechamtashvishlantimadi. 
Men ikkita qush gaplashayotganini eshitib qoldim,  tushuntirdi u,  ular och edi. 
Antonning onasi burnini tortdi. Ozim ham shunga oxshash hol yuz bergan bolsa 
kerak, deb oylagandim. Endi senga chumchuqlar murojaat etadigan bolsa, nonushta 
qiladigan pishiriqlarimizni ham ularga derazadan tashlarkansan-da. Qoy, yaxshisi unday 
qilma. Aks holda... 
Bilaman, aks holda mojaro boladi,  qoshib qoydi Anton bogiq ovozda. Bitta 
yongoqli tort uchun, chuncha tashvish,  pichirladi u xonadan chiqayotib. Yaxshiyam 
buni onasi eshitmay qoldi. 
MOMATALOQ
Tomas bir haftadan buyon yoq,  dedi oqituvchi. U sinf jurnalidagi kunlarni sanab 
chiqdi. Nima uchun bundayligini biladiganlar bormi? 
Hech kim indamaydi. 
Nima, hech kim u bilan dost emasmi? 
Hech kim indamadi. Tomas hammani turtkilardi,sochlaridan tortardi, daftar bilan urardi. 
Yoq, hech kim Tomas bilan dost emas edi. 
Balki uning turar joyini biladiganlar bordir? 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    19
Bopti,  oqituvchi toqatsizlandi.  Uning turar joyini devonxonadan ham bilib olish 
mumkin. Kimdir unikiga borib,nima bo`lganini bilib keladi. Uning sinchkov nigohi 
sinfdagilarga qadaldi. 
Menga aytib qolmasin-da,  oyladi Anton vamatematika daftariga koz yugurtirishga 
tushdi. Biror narsaga diqqat bilan qarab turganida, u oqituvchisining nazaridan chetda 
qolishi mumkinligini bilardi. Biroq bunday holda, U meni kormasin, u meni 
kormasin, degan fikrni xayolidan otkazishi kerak edi. Bu hol doim oz tasirini 
korsatardi. 
Anton, - dedi oqituvchi,  bu ishni senga topshiraman. 
Rasvo boldi,  oyladi Anton.  Shu paytgacha hamma istagim royobga chiqardi-ya. 
Nima uchun aynan men osha ahmoqdan xabar olishga borishim kerak?  shikoyat qildi 
Anton uyiga kelib. 
Mayli, mayli, hechqisi yoq , boraqol, faqat kechga qolma,  dedi Antonning onasi, bir 
varaq oq qogozdan nigohini uzmay qalamni tishlab turgan holda. Antonning divan 
ustida uxlayotgan mushugi uyqusida panjalarini qimirlatib qoyardi. Anton uf tortdi. Buni 
hech kim eshitmadi. U gazablanib manzilgoh yozilgan qogozga qaradi, uzoq 
emasmikan, degan manoda. Har holda u Tomasni maktab yolida tez-tez uchratardi. 
Baribir Anton anchagina yol yurishiga togri keldi va nihoyat osha uyni topgach battar 
gazablandi. Kul rang tusli, katta uyning atrofida bogi ham, derazalari oldida gullari ham 
yoq ekan. 
Uyi oziga oxsharkan,  oyladi Anton gazabga tolib. U chang bosgan taxtachalarga 
yozib qoyilgan nomlardan tegishlisini topib, qongiroq qildi. 
Unga mujmal ovozlar hamda shoshilinch qadamlareshitildi. Keyin bir lahza jimlik boldi. 
Anton yana bir marta qongiroq qildi. Kimdiraynan shuni kutib turganday darhol eshikni 
qiya ochib qaradi. Anton bir ayolning yuzini korib qoldi. 
Meni maktabdan yuborishdi,  tushuntirdi u.  Men Tomas bilan korishib, qachon 
maktabga borishini bilib ketishim kerak. 
Ayol boshini qattiq qimirlatdi. U bilan korisholmaysan. Maktabingdagilarga ayt, u bir 
necha kundan keyin boradi. Shunday deb ayol eshikni Antonning burniga urguday qilib 
yopdi. Anton nima qilarini bilmay, bir oz shu yerda turib qoldi. 
Yana qongiroq qilsinmi? Tomasga nima bolganini bilolmadi-ku. 
Ketdimi? Anton eshik ortidan kimdir soraganini eshitdi. 
Psssst!  dedi boshqasi. 
Anton ogirilib oychan qadam tashladi. 
Bu yerda bir sir borga oxshardi. Bu hol unga Sibille bilan korishish uchun yaxshigina 
bahona boldi. 
Sibille chopli qizil-yashil qandni yalagan holda voqeani qiziqib eshitdi. Balki uni birov 
ogirlab ketgandir,  dedi Anton. - Shuning uchun uning ota-onasi bu haqda hech 
kimga aytolmayotgandir. 
Ogirlab ketgan,  Sibille qatiy ravishda bosh silkitdi.  Undaylarni ogirlagan kishi 
darhol qaytarib keladi. Buning evaziga pul ham talab qilmaydi. 
Togri aytasan,  dedi Anton uning gapiga qoshilib.  Balki unga qizamiq chiqib 
qolgan bolsa, qizil donachalaridan or qilib yurgandir. 
Sen gaplashib turganingda ham chopli qizil-yashil qandni yalayotganingni 
tushunolmayapman,  shikoyat qildi Anton. 
Masalaning mohiyatini chuqur tushunish kerak edi-da,  uqtirdi Sibille va chopli qizilyashil qandning qolganini tishlab-tishlab yutib yubordi. 
Tishing ogrib qolmaydimi?  soradi Anton. 
Ogriydi,  javob berdi Sibille. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    20
Ana,  Anton Sibille chopli qand yalamaydigan bolganidan keyingina, unga 
uylanishini kongliga tugib qoydi. 
Anton osha xunuk kul rang uyga bir oz yetmasdan toxtadi. Mana shu uy.  Uy 
yaqinida hech kim bolmasa ham u pichirlab gapirdi. - Endi nima qilamiz? 
Qongiroq qilamiz va tez yugurib borib anavi plakatning orqasiga yashirinamiz,  taklif 
qildi Sibille.  Koramiz, qani nima bolarkan. 
Men hecham bunday qilib kormaganman,  tongilladi Anton tashvishlanib.  Buni 
sezib qolishlari mumkin-ku. 
Haqiqatni bilishimiz uchun shunday qilmasak bolmaydi,  tushuntirdi Sibille. 
Bopti,  Antonning ovozi uncha dadil chiqmadi.  Kim qongiroq qiladi? 
Sen,  dedi Sibille.  Fikr mendan chiqdi. 
Anton qongiroq qildi va darhol plakatningortida turgan Sibillening yoniga yugurib 
bordi. Ular yashirinishgan joyidan uy eshigi bir oz ochilganini va bir lahzadan song yana 
yopilganini korishdi. 
Yana bir marta shunday qilib koramiz ,  dedi Sibille. 
Xop,  uf tortdi Anton. Sibille bazan ota tirishqoq bolib ketardi. 
Yoq, endi men, - dedi Sibille.  Sen nafasingni rostlab olganing yoq. 
Qoyil,  dedi Anton Sibillening gapidan ruhlanib. 
Bu safar eshik toliq ochildi. Bir ayol chiqib, ikkala tomonga qaradi va boshini silkitib 
yana uyga kirib ketdi. 
Endi navbat meniki,  dedi Anton va yugurib ketdi. U qongiroq tugmachasini bosish 
uchun qolini kotarishi bilan eshik lang ochildi. Uning oldida Tomas turardi. Anton 
Tomasga tikilib qoldi. Yuzingga nima boldi? soradi u qorqib ketib. Tomasning ong 
kozi shishib ketgan atrofi kok, yashil, sariq aralash tusda edi. Sibille yashiringan 
joyidan chiqib keldi. Ozingdan kattaning jigiga tegdingmisoradi u qiziqib.  Kichikroq 
bolganida, balki kuching yetgan bolardi. 
Qol kotarsa kerak,  oyladi Anton. U Sibilleni himoya qilish yoki qochib qolish 
afzalligini beixtiyor xayolidan otkazdi. Biroq Tomas turgan joyidan jilmadi va hech nima 
qilmadi. 
Shuning uchun maktabga bormaganmiding? dedi Anton duduqlanib va Tomasning 
rang-barang koziga ishora qildi. 
 Dadam bunaqa bolib qolishini bilmagan ekan,  dedi Tomas. 
Dadang? - soradi Anton qizishib.  U tez-tez shunday qilib turadimi? 
Faqat koproq ichganida.  Tomas ehtiyotkorlik bilan kozini siypaladi.  Shunday 
paytlarda meni momataloq qilib qoyishi mumkin. 
Momataloq?  Anton va Sibille deyarli bir vaqtda soradilar. 
Buni mutaxassis shunday deb ataydi,  tushuntirdi Tomas.  Dastlab u siyoh rangda 
boladi. 
Uchalasi bir lahza jim turib qolishdi. Sizlarni ichkariga kirita olmayman,  dedi Tomas. 
 Hozir uyimiz ozimizga ham torlik qilib qolgan. 
Ha, unda biz ketdik. Anton Sibillega savolomuz qaradi. U esa indamay boshini quyi 
soldi. 
Momataloq bolib qolganimni sinfdagilarga aytsangiz, miriqib kulishsa kerak,  dedi 
Tomas ota dardli ohangda. 
Bolishi mumkin,  dedi Anton. U Tomasdandoim hadiksirab yurganini koz oldiga 
keltirdi. Endi esa Tomas undan va Sibilledan hayiqib turardi. Galati hol. 
Xop, hozircha,  dedi Tomas. U ogirildi va orqasidan eshikni yopdi. 
Bir necha kundan keyin Tomas maktabga keldi.Kozi yana oz holiga qaytgan bolsa-da, 
boshini kotarolmay oz joyida jimgina otirardi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    21
Qalay, grippdan yaxshi qutuldingmi?  soradi oqituvchi birinchi darsda samimiylik 
bilan. 
Tomas boshini kotardi va ishonqiramay sinfdagilarga nazar tashladi. Hech kim kulmadi. 
Keyin u Anton va Sibille tomonga qaradi-da, ha, rahmat, dedi. 
GRIPPO
Yon daftarim qani?  dedi Antonning onasi.  Hozirgina ozimda edi, endi 
topolmayapman. U jahl bilan stol tortmalarini ochib yopdi. Yon daftarcha qolib ketgan 
bolishi mumkin bolgan hamma narsaning tagini korib chiqdi. U qolqoplarini hamda 
kurtkasi va paltosining chontaklarini paypaslab kordi. 
Uning ustiga Grippo otirib olgan shekilli, - tongilladi Antonning onasi. 
Kim, qayerda otiribdi? - soradi Anton qiziqib. 
Ax, mening buvim, yani sening buvingningonasi biror nimani topolmay qolsa, doim 
shunday derdi. 
Grippo Antonga bu soz juda ajoyib tuyuldi. Onasi endi oshxona tomonga otib 
izlayotgandi. U past ovozda kimnidir koyidi. 
Anton uy vazifalarini bajarishga kirib ketdi. Maktab sumkasidan matematika kitobini, 
siyohli ruchkasini va bir nechta daftarlarini chiqardi. U matematika kitobini qoliga 
olmoqchi boldi, ammo uni qoygan joyidan topolmay qoldi. Nima bolyapti ozi, - 
oyladi Anton. Bugun matematika kitobi ham,yon daftar ham yoqolib qoldi. Haqiqatan 
ham bu osha yaramas Gripponing ishi bolsa kerak. 
Bolishi mumkinmi meni bilganlar, 
amal-u nomimni zikr qilganlar? 
Antonga shu ovoz eshitildi. U atrofga qaradi. Hech kim yoq edi. Biroq endi uning 
matematika kitobi qoyilgan joyida turardi. 
Yoqolmasdan oldin bor bolgan narsa, 
albatta topilar izlab korilsa, - sado berdi u. 
Grippo! - qichqirdi Anton. - Qayerda yashirinib olgansan? Men seni kormoqchiman. 
Yashinday tezkorlik fazilatim bor, 
meni korolmaysan, urinma zinhor. 
Antonning oldidagi daftarlari goyib bolib qoldi. 
Grippo! - qichqirdi Anton. Bu nima qilganing. Axir, men ertaga oqituvchimga, uy 
vazifalarimning ustiga Grippo otirib olgandi, deya olmayman-ku. 
Vazifalar zor narsa, 
bajaraver, berilsa, - javob qildi ovoz quvnoq ohangda. 
U maktab nimaligini bilmaydi-da, aks holda vazifalar nimaligini tushunardi, - oyladi 
Anton. 
Safsata sening fikring, 
menga tanish maktabing. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    22
U fikrni ham oqib olarkan, - hayratlandi Anton. 
Daftarlar yana stol ustida paydo bolib qoldi. 
Rahmat, Grippo, - dedi Anton.  Ertaga men bilan maktabga bormaysanmi? Borsang, 
juda zor bolardi. 
Taklifingga roziman, 
sakkizgacha boraman. 
Buni sabrsizlik bilan kutaman, - dedi Anton. Va u javobni kutdi. Ammo hamma yoq 
jimjit bolib qoldi. 
Keyingi kuni nonushta payti Anton Gripponi chaqirdi. Hech nima sodir bolmadi. Choynak 
ham, botqa solingan likobcha ham, asalli idish ham yoqolib qolmadi. Anton noxushroq 
holda maktabiga jonadi. 
Sen olgan bolsang kerak, men uni hozirgina shu yerga qoygandim, - Anton sinfga 
kirmasidanoq kimdir shunday deganini eshitdi. 
Demak, - oyladi Anton. - U shu yerda ekan-da. 
Mening matematika daftarim ham korinmayapti.  qichqirdi Verner. 
Mening esa olmam! - shikoyat qildi Dieter. 
Ana xolos! - oyladi Anton qoyil qolib. 
Oqituvchi sinfga kirdi. Tinchlaninglar, dedi u baland ovozda. Keyin yoqolgan 
chizgichlar, daftarlar, olmalar va boshqa narsalar haqidagi shikoyatlarni eshitdi, keyin 
sabrsizlik bilan gapni boshqa tomonga burdi:Ozi sizlarda tartib-intizom yoq. Behuda 
gaplarni yigishtiringlar. Yaxshisi, yechishim kerak bolgan misollar haqida oylanglar U 
qoli bilan stol chetidagi matematika kitobini paypaslay boshladi. Bu bolishi mumkin 
emas, - dedi u, - aniq bilaman 
Sinfdagilarning ayrimlari qiqirlab kuldi. 
Tinchlaninglar deyapman, - takrorladi oqituvchi jahl bilan.  Qani, uyga berilgan 
mashqlarni tekshiraylik-chi. U kurtkasining kozoynak turadigan chontagiga qolini 
tiqdi. Bolishi mumkin emas. Aqlim bovar qilmayapti, - tongilladi oqituvchi. 
Bu safar sinfdagilarning hammasi kulib yubordi.Oqituvchining boshi qotib qoldi. Kulgili 
ish bolgani yoq, - dedi u va stol ustiga qarab hayron bolib qoldi. Matematika kitobi 
yana joyida turardi. 
Mana ishlarimiz yaxshi tugadi, 
endi boshqa sinfga navbat tegadi. 
Anton Gripponing shunday deganini eshitishi bilan atrofga qaradi. Buni undan boshqa 
hech kim eshitmaganday edi. Oqituvchi kozoynak burnining ustida ekanligini tosatdan 
payqab qoldi. U boshini silkitib uni yechdi vayana joyiga taqib qoydi. Endi ottizinchi 
betdagi yettinchi misolni yechishga otamiz,  dedi u shundan song. 
Bu ham maktabdagi kunlardan biri edi. 
BOBO 
Anton istirohat bogiga kirdi va har doimgidek dastlab ordaklar hovuzi oldiga bordi. 
Ordaklar juda band edilar. Ular bir oq sochli kishi qarshisida jon jahdlari bilan u yoqdan 
bu yoqqa suzishayotgandi. Qirgoqda otirib olgan bu kishi qotgan uzun nonlaridan birini 
qoliga olib, ordaklarni oziqlantirayotgandi.Ahyon-ahyonda uning ozi ham shu nondan 
tishlab yeb turgandi. Uning yonidagi maysa ustida bir eski ryukzak (orqaga ilib 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    23
yuriladigan xalta) turardi. Anton yaqinroq bordi. U ordaklar mayda nonlarni 
tumshuqlariga olgan holda suvda rosa uvitib, yutib yuborayotganlarini tomosha qilib 
turdi. 
Sengayam bir bolak non beraymi?  soradi oqsoch. 
Ozim yeyishim uchunmi yoki ordaklarga berishim uchunmi?  bilmoqchi boldi Anton. 
Senga qaysi maqul bolsa shu. Chol nonning qolganini Anton bilan bolib oldi. 
Ordaklarni oziqlantirishda ularning faqat chaqqonlari va olgirlari yemishni yulib 
ketavermasligiga etibor berib turilishi kerak edi. 
Sayr qilib yuribsizmi? soradi Anton ryukzakga ishora qilib. 
Yoq, uydan qochib yuribman, - dedi chol. 
Nima-a-a?  soradi Anton ishonqiramay. 
Xuddi shunday, uydan ketib qolganman, - takidladi chol taskin topganday bolib. 
Kishi keksaygach boladay bolib qolarkan.Har holda yoshlar shunday deb oylashadi. 
Agar shu togri bolsa, ikkalamiz tengqurmiz, desa boladi. U Antonga qolini uzatdi. 
Mening ismim Ervin. 
Men esa Antonman. Kimlardansiz 
Sen degin  tuzatdi Ervin. Axir, tengqurlar bir  biri bilan sizlashmaydilar-ku. 
Xop, - deya gapini davom ettirdi Anton.  Sen kimlardan qochib yuribsan? 
Qizimdan va uning eridan. 
Nima, ular senga yomon munosabatda bolishdimi?  soradi Anton qiziqib. 
Yoq, unday emas. Chol miyigida kulib qoydi. - Ular menga doim, - sogligingni oyla, 
dada. Unday qilma, dada. Sen ozingni asrashing kerak. Bu sening yoshingga togri 
kelmaydi, dada, - deyaverishadi. Shuning uchun bugun ryukzakimga narsalarimni solib 
ketvordim. 
Xayrlashuv xati yoki shunga oxshash narsasizmi?  soradi Anton kuyunib. 
Men ularga meni izlab ovora bolmasliklari haqida malumot qoldirdim, - tushuntirdi 
Ervin xotirjamlik bilan va ryukzakini bogladi. Non tugagandi. 
Ular xavotirlanishi mumkin, - dedi Anton. 
Hamma narsaga aqli yetadi-ya, - tongilladi Ervin .  Ehtiyot bolmasang tez katta 
bolib qolishing mumkin. 
Ervin ryukzakini orqaladi. 
Bir oz siz bilan birga yursam, maylimi? - soradi Anton.  Uyidan qochgan kishini hech 
uchratmaganman. 
Mayli, - dedi Ervin.  Lekin mendan oyoqkiyimimni kiyib olishimni talab qilmasang 
boldi. Ervin ozining yengil poyafzalini ryukzakiga boglab olgandi. 
Ular daryo boyiga borishdi. Ervin ryukzakdanrasm daftarini chiqarib, qalam bilan chiza 
boshladi. 
Bu men-ku!  qichqirib yubordi u Ervinning yelkasi ustidan qarab. 
Uni senga sovga qilaman, - deya jilmaydi Ervin. - Ozingni taniganing uchun. Keyin u 
toza rasm qogozlaridan kemachalar yasay boshladi. Ular haqiqiy sanat asarlariga 
oxshardi: tutun chiqaradigan quvurlari, boshqarish maydonlari va unga tegishli barcha 
jihozlari bilan. Ervin kemalarni daryoga qoyib yubora boshladi. Keyin ular qirgoqda 
otirib kun botayotganida suv yuzida oppoq kemalar ulardan uzoqlashib ketayotgan 
oppoq kemalarchalarga qarab qolishdi. 
Nabiralaring bormi? - soradi Anton kutilmaganda. 
Afsus yoq, - javob berdi Ervin.  Bobolaring bormi? 
Afsus yoq, - dedi Anton. - Mening bitta mushugim, bitta qiz dostim, bitta onam va 
boshqa joyda yashaydigan dadam bor. Ammo bobom umuman yoq. 
Unday emas, - dedi Ervin.  Endi bor desang ham boladi. Senday aqlli bolaning hech 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    24
bolmaganda bitta aqlsiz bobosi bolishi kerak.Aks holda tez orada katta bolib qolishing 
mumkin. 
Bunga onam nima derkin?  ikkilandi Anton. 
Xohlasam, ozimni yaxshiroq tutaman, - dediErvin jiddiy ohangda.  Kerak bolsa, oyoq 
kiyimlarimni ham kiyib yuradigan bolaman. 
Endi men uyga qaytishim kerak, - dedi Anton.  Kech bolib qoldi. 
Endi uydan qochib yurishimdan ham voz kechsam kerak , - dedi Ervin oychan holda.  
Chunki senday nabiraga ega bolish mendanjuda masuliyatli bolishni taqozo etadi. 
Ervin ozi chizgan rasmining orqasiga ismi-sharifini hamda telefon raqamlarini yozib 
qoydi. Senga bobo kerak bolsa, menga qongiroq qil, - dedi u. 
Shu paytgacha qayerda eding? - soradi Antonning onasi jahl bilan.  Xavotirlanishimni 
bilasan-ku. 
Men bobo topdim, - dedi Anton.  U rasm chizishni va qogozdan kemachalar yasashni 
bilarkan. Oyoq yalang yurishni juda yoqtirarkan.Va u aynan bugun uyidan qochib 
ketmoqchi bolgan ekan. 
Ey, xayolparast, - dedi Antonning onasi.  sen har kuni biror gap topmasang kongling 
joyiga tushmaydi. 
.Anton indamay rasmni stol ustiga qoydi. 
Juda zor ekan, - dedi Antonning onasi hayron bolib.  Qani, bir boshidan sozlab berchi. 
Qiziq, - xayolidan otkazdi Anton, nima uchun kattalar bolgan voqealarni uydirmalardan 
afzal korishadi. 
Shunday qilib u voqeani batafsil sozlay boshladi. 
KASANDRA
Anton nonushta qilib otirgandi. 
Mushugim, - chaqirdi u. - Bu yoqqa kel, nom topishga yordamlashasan! 
Anton nihoyat mushugiga nom topishga ahd qilgandi. U oziga maqul nomlarni bir 
qogozga yozdi va ularni mushugiga birin-ketin ovoz chiqarib oqib bera boshladi. Har 
holda tanlanadigan nom uning oziga ham maqul bolishi kerak edi-da. Nomlar yozilgan 
uzundan-uzun royxatlarning bir nechtasini u shu paytgacha rad etgandi. 
Mushuk kelib stol ustiga otirdi va Antonga diqqat bilan termulib turdi. 
Stol ustida otirma, - dedi Anton.  Onam urishadi. 
Mushuk boshini quyi soldi. U buni bilardi.Anton unga achinganday boldi. Ha bopti, 
otirsang-otir. Mushuk Antonga qarab turaverdi. Anton uni haydamasligini juda yaxshi 
bilardi. Doim shunday bolgan. 
Anton oqidi: Matilde. Mushuk esnadi. Nastasya. Mushuk bir pashsha ortidan qarab 
qoldi. Gozal. Qirolicha. Birinchi Raqam. Mushuk maqtovlarga sira och emasligi korinib 
turardi. Yolbars Lilli. Mautsdibauts. Uzunmoylov. Mushuk qulogini ham qimirlatmadi. 
Felitsitas, Yesika, Klarisa. Mushuk boshini qimirlatib, stoldan sakrab tushdi va divan 
burchagidagi uxlaydigan joyiga borib yotib oldi. 
Anton uh tortdi. U bu safargi takliflarini ham taqdim etib bolgandi. Buning ustiga 
maktabga boriladigan vaqtham bolib qolgandi. 
Anton yugurib ketdi. Navbatdagi burilishda u qoqqisdan kimgadir urilib ketdi. Bu Tomas 
edi.  Kechirasan, - hansiradi Anton. 
Hechqisi yoq, - dedi Tomas samimiy tarzda. 
Anton bu safar ham hayron qoldi. Momataloq voqeasidan keyin Tomas umuman 
boshqacha munosabatda bolib qolgandi. Nafaqat unga, balki Sibillega nisbatan ham. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    25
Shunaqa. 
Birinchi dars har doimgidan qiziqarli otdi. Oqituvchi qadimiy yunonlar haqida gapirib 
berdi. Kim kim bilan va nima maqsadda jangqilganini. Ular ancha puxta bolishgan 
ekan. Biror kattaroq ishga kirishishlaridan oldin, oqibati qanday bolishi mumkinligini 
bashoratchi ayoldan sorab bilib olarkanlar. Bu taqdir haqida ob-havoni oldindan bilib 
olishday hol ekan. 
Anton sinf ishidan oldin u haqida bashoratchi ayoldan sorab bilib olishni koz oldiga 
keltirdi. Hozirgina ularga sozlab berilgan bashoratchi ayolning ismi Kasandra ekan. U 
uzun, tozigan sochli, nigohlari otkir bolgan qora kiyimli ayolni tasavvur qildi. Uning 
oldida yarqirab turgan billur sharini ham. Belgilar mos kelmayapti, - derdi u qatiy 
ohangda. Shundan song maktabga bormasa bolardi, uy vazifalarini bajarishga ham 
hojat qolmasdi. 
Tushlik paytida Anton onasidan soradi: Birorta bashoratchi ayolni taniysanmi? U 
shunday dedi-da, oychan holda ovqatini kovladi. 
Kimni? - soradi Antonning onasi hayron bolib. 
Haligi oldindan ayta oladigan ayolni. 
Ha, - dedi Antonning onasi.  Ozim ham senga oldindan aytishim mumkin-ki, agar 
ovqatingni tezroq yemasang, sovib qoladi. 
Anton sanchqi bilan olgan ovqatini yana joyiga qoydi. Osha Kasandra qila olganini 
boshqalar ham qilishi mumkin demoqchimisan? 
Darhol mushukda allaqanday ozgarish sodir boladi. U shu paytgacha divan 
burchaqidagi joyida jimgina uxlab yotgandi. Endi esa birdan ornidan turib, qaddini 
rostladi-da, Antonga manoli qarab qoldi. 
Mushukga nima boldi?  hayratlandi Antonning onasi. 
Balki nomingni Kasandra qoyarmizlar? - soradi Anton bu nomni urgu bilan talaffuz 
qilgan holda. Mushuk divandan sakrab tushib, Antonning oyoqlariga suykaldi va uning 
gapiga konganday bolib qaradi. 
Bizning oilamizda ham bitta bashoratchi bolarkan-da, - dedi Antonning onasi kinoya 
bilan. 
Kasandra. Anton haligi nomni ehtiyotkorlikbilan yana bir marta takrorladi. Mushuk 
baland va Antonga tushunarli holda mirilladi: Ha, nihoyat topding. 
SARDOR
Yozef Blumrix qaytib kelibdi,  dedi Antonning onasi. 
Kim?  soradi Anton. 
Bir yozuvchi. U qarshimizdagi uyda turadi. 
Hmm,  deb qoydi Anton. Yozuvchilar uni uncha qiziqtirmasdi. 
U Amerikada yashagan, - gapini davom ettirdi Antonning onasi.  Hopi hindulari 
yurtida. Ular uni oz qabilalariga qabul qilishgan. Faxrli sardor sifatida bolsa kerak. Hozir 
u ular haqida kitob yozayotgan ekan. 
Anton diqqat bilan eshitdi. Hindular sardori bilan tanishishni u kopdan buyon orzu 
qilardi. 
Janob Blumrix qanday kishi ekanligini bilish, Antonni qiziqtirib qoydi. U roparadagi uyni 
kuzata boshladi. U yerda bir keksa, semizroqayol yashardi. Tabiiyki, u Yozef Blumrix 
emas edi. Uch farzandli yosh er-xotin. Ularni ham gumon qilib bolmasdi. Yolgiz 
yashaydigan, oddiy kiyinadigan va uyidan kam chiqadigan moysafid. Faxrli hindu 
bolishga hecham yaramaydi, - oyladi Anton. Baland boyli, qorachadan kelgan uzun oq 
sochli erkak Antonning etiborini boshqalardankoproq oziga tortdi. Uning kiyinishi ham 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    26
boshqacha bolib, har qanday ob-havo sharoitida, hatto havo juda issiq bolgan paytlarda 
ham, boyniga rang-barang tusli uzun sharf orab yurardi. 
Shu bolsa kerak, - xulosa qildi Anton. Hoziroq borib u bilan tanishaman. 
Ammo bu uncha oson emas edi. Kochada biror begona kishidan yolni yoki soatni 
sorash mumkin.Nima bolganda ham undan hindular yurtidagi hayoti haqida sorash 
noqulay edi. 
Shu payt Antonga bir tasodif qol keldi. Butasodifga xat tashuvchi sababchi boldi. 
Anton uy ostonasidagi temir qutichadan pochtani olayotganida, bir nechta zerikarli yashil 
konvertlar va reklama qogozlarining ichida bitta juda qiziqarli xatni korib qoldi. Xorij 
markalari, kop muhrlar va yuboruvchining manzili korsatilgan joyda SShA yozuvi bor 
edi. Bizga Amerikadan kim yozgan ekan? hayron boldi Anton. Shundan song u 
konvert ustidagi yozuvga qaradi. Mister Yozef Blumrix. Xat tashuvchi pochtani 
tarqatishda adashganligi ayon boldi. 
Anton darhol roparadagi uy tomonga yugurib bordi. U eshiklardagi taxtachalarga yozib 
qoyilgan nomlarni oqib chiqdi. Matelar, Froydiglar, Komarek va u izlagan yozuv  Y. 
Blumrix. Anton qongiroq qildi. Bir lahzadan song eshik ochildi.Bu osha oddiygina 
kiyinib yuradigan moysafid edi. Anton ota hayron qolganidan, unga xatni berib 
qoyishni unutayozgandi. 
Bu Sizmi? - soradi Anton uncha sevinmagan holda. 
Xuddi shunday, - javob berdi janob Blumrix samimiy tarzda.  Bu men. Ozingchi? 
Anton hayratlanishdan toxtadi. Xat bizning pochta qutimizda ekan, - tushuntirdi u.  
Men Antonman. 
Rahmat, Anton. Janob Blumrix konvertni olib, unga nazar tashladi-da, eshikni 
yopmoqchi boldi. 
Anton joyidan jilmay unga qarab turardi. 
Nimadir demoqchimisan? - soradi janob Blumrix. 
Ha,  dedi Anton va savolni qandayboshlash haqida oylab qoldi. 
Esim qursin,  deya janob Blumrix kurtkasining chontagini paypaslab pul chiqardi va,  
xizmating uchun,  deb uni Antonga uzatdi. 
Anton boshini silkitdi. 
Unda nima? Endi janob Blumrix nima qilarini bilmay qolgandi. 
Siz haqiqatan ham hindular sardorimisiz? soradi Anton gapini qanday boshlash 
haqida bir qarorga kela olmagan holda. Shunday bolsa-da, janob Blumrix tasodifan 
berilgan savoldan esankirab qolmadi. 
Ichkariga kir,  dedi u. 
Anton qiziqsinib atrofiga qaradi. Kitoblar vaqogozlar tagida qolib ketgan stol. Kop 
gilamlar, biroq ular boshqalarnikidagi singari pastga toshalgan emas, balki devorlarga 
ilingandi. Bir kichikroq stol ustida kop suratlar va rangli bogichlar bilan boglangan uzun 
nay turardi. Tinchlik nayi shu bolsa kerak, - oyladi Anton. Suratlarda janob Blumrix 
pat bezakli bir hindu yonida tasvirlangandi. 
Zor-ku,  dedi Anton zavqlanib. 
Bu sardor Oqayiq,  tushuntirdi janob Blumrix. 
Haqiqatan ham shunaqa ekan, - dedi Anton. U janob Blumrixga sinchkovlik bilan 
qaradi.  Sizni men sira hindular sardoriga oxshatmagan bo1ardim. 
Men faqat faxriyman, xolos,  jilmaydi janob Blumrix. Buning evaziga men bir ish 
bajarishni oz zimmamga olganman. 
Qanday ish?  soradi Anton.  Faxriy sardor nima qilishi kerak? 
Men Hopilarning murojaatnomasini qogozga kochiryapman,  javob berdi janob 
Blumrix.  Hindular zaminimizning otmishi va kelajagi haqida qadimiy bilimlarga ega. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    27
Ularning fikricha, endi osha bilimlar biz oq tanlilarga ham yetkazilishi lozim payti 
kelgan. 
Shu gaplar kitobingizda bormi? - soradi Anton. 
Shu gaplar kitobimda bor,  takidladi janob Blumrix. 
Bu kitob bolalar uchunmi?  bilmoqchi boldi Anton. 
Menimcha, yoq. - Janob Blumrix boshini qimirlatdi.  Uni tushunish qiyinroq. 
Afsus, - dedi Anton.  Men tushunish qiyin bolgan kitoblarni yoqritmayman. Menga 
qiziqarli va sarguzashtlarga boy kitoblar yoqadi. 
Men bolalar uchun kitob yozish haqida oylab kormagan ekanman,  dedi janob 
Blumrix. 
Ammo oylab korsangiz yaxshi bolardi, - dedi Anton.  Kattalar ham bunga etiroz 
bildirmasdilar. 
Men bir hindu ayol oz bolalariga aytib bergan hikoyani eshitgandim, - dedi janob 
Blumrix.  Senga shuni aytib beraymi? 
Mayli,  dedi Anton. U qongir baxmalli,suyanchigi quloqsimon shakldagi pastqam 
kresloga otirib oldi. 
Va Janob Blumrix hikoyani boshladi. 
YAHU
Bu hindularning uzoq zamolardan qolgan rivoyati. Uning qancha uzoq zamonga borib 
taqalishini, hech kim aniq bilmaydi . Oshanda osmon shunchalik pastga osilib turgan 
emish-ki , yolda yurish ham qiyin bolgan ekan. Ayrim joylarda u shunchalik pastlashib 
olganmish-ki, hushyor bolmagan kishi unga boshini urib olarkan. Bunday sharoitda kim 
hushyor bolib turishga majbur bolgan .-Albatta hindu ahli. Koplar ozlariga ozor 
berayotgan osmonni osha paytda sozlashilgantilda allanimalar deb haqoratlashgan va 
uni yana unga tegib ketgunlariga qadar unutganday bolib yurgan. 
Daryo boyidagi bir qishloqda Patli Yoy degan yigit yashagan. Zilol suvlarda ovqat 
bolishga tayyor holdagi baliqlar mol bolgan. Mevali daraxtlar kishilarni oz 
nematlaridan doim bahramand qilib turishgan. Giyohlar esa ozlarining dorivorlik 
quvvatini taqdim etishga muntazir bolganlar. Kishi ulardan faqat meyoriga yarasha 
sorab olishi va hech qachon keragidan kop olmasligi lozim bolgan.Umuman olganda, 
Patli Yoy yashagan davrda hammaninghayoti osoyishtagina kechgan. 
Osmon tahdid sola boshlaganiga qadar. 
Patli Yoy 236 marta  u sanab yurgan  boshini osmonga urib olganidan keyin, oz tilida 
bir yomon soz aytadi. Keyin u bunday holda yashab bolmasligiga iqror boladi. Natijada, 
u kongildagidek balandlikdagi joyni izlab topishga ahd qiladi. Yigit yolga chiqishidan 
oldin tabibdan yaxshi maslahatlar, onasidanesa quritilgan baliqlar oladi. Songra 
toychogi Pintoga minib, yolga tushadi. Shu ahvolda keta-ketguncha u oldinga egilib 
boraveradi, chunki ot choptirib ketayotganida pastlashib qolgan osmon unga tegib 
ketishi mumkin bolgan. 
Patli Yoy kop qabilalar va xalqlar tomonga boradi. Ularning barchasi turli urf-odatga, til 
va shevalarga ega bolsalar-da, hammasinibitta umumiy muammo tashvishlantirib 
qoygandi: pastlashayotgan osmon. 
Umumiy muammo birgalikda hal qilinishi kerak, - Patli Yoy shunday xulosaga kelgan. 
Osha paytdagi kishilar juda sodda bolishgan. Shuni nazarda tutib u barcha tillarda bir 
xil manoga ega bolgan sozni topgan. Yahu, - ekan bu soz va u birgalikda, - degan 
manoni bildirarkan. 
Keyin voqea shunday etgan. Bir kuni aniq belgilangan paytda hamma tegishli xabarni 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    28
eshitish uchun shaylanib turgan. 
Yahu, - deyishgan ular barchasi birgalikdava pastlashib qolgan osmonni yuqoriga 
itarishgan. Yahu shunday kuchli jaranglagan-ki, uni dunyoning hamma yerida eshitish 
mumkin bolgan. Shundan song osmon yana ozining yuqoridagi joyiga kotarilgan  
bunga ayni paytda ham har kimning ozi bemalol ishonch hosil qilishi mumkin. 
Janob Blumrix ozgina jim turdi. Anton esa hikoya tugagani, tugamaganini bilmay qoldi. 
Osmon-ku osha paytlardan buyon hech kimni tashvishga solayotgani yoq, - dedi janob 
Blumrix gapini davom ettirib.  Savlatli kishilar ham boshlarini hatto bulutlarga urib 
olishayotgani yoq. Ammo zamin-chi. Ona zamin, - uni hindular shunday atashadi. 
Daryolardagi suvlar osha paytlardagiday tozaemas. Giyohlar dorivorlik quvvatiga ega 
bolishi mumkinligini deyarli unutib qoyganmiz. Buning ustiga hamma yerda daraxtlarga 
qirgin kelmoqda. Biz birgina sabab tufayli, yani qurbimiz yetgani uchun, narsalar kashf 
qildik, ammo ular qanday oqibatlarga olibkelishlari mumkinligi haqida sira oylab 
kormadik. Kopincha oddiygina masalalarni hal qilishqa fahm-farosatimiz yetmay 
qolyapti. Endi yana hammamiz birgalikda yahu deyishimiz lozim bolgan payt keldi. 
Janob Blumrix bir lahza jim turdi va Antonga qaradi. Hindular bu rivoyat orqali nima 
demoqchi bolganliklarini tushundingmi? 
Menimcha ha,- Anton shunday deya oylanibqoldi. - Ammo men nima qila olishim 
mumkin? Men bittaginaman-ku. 
Yoq, - dedi janob Blumrix.  Sen bittadan kopsan. 
Anton ornidan turdi. Yahu, - dedi u ishonqiramay. 
Yahu, - javob berdi janob Blumrix. 
ZAMON GARDISHI
Toxtab qolibdi, - dedi Antonning onasi tutaqib. 
Kim, qayerda toxtab qolibdi?, - soradi Anton. 
Soatim, - javob berdi Antonning onasi.  Uni soatsozga olib borasanmi? 
Doim men ekan-da. Anton noliganday boldi. Aslida uning ozi kopdan buyon keksa 
soatsozning oldiga bormoqchi bolib yurgandi. 
Kechga qolma, kechki ovqat tayyor bolyapti, - baqirib qoldi onasi uning ketidan. 
Anton ustaxona peshtaxtasi oldida toxtadi. Keksa soatsoz osha yerdagi soatlarning 
yurishini kozdan kechirayotgandi. 
Xayrli tun, - dedi Anton.  Men tuzattirishga soat olib keluvdim. 
Devorlardagi soatlar chiqqillab, tiqqillab, ku-kulab turardi. 
Anton devorlardan biriga osib qoyilgan bir taxtachaga tikilib qoldi. Unda titroq qol bilan 
yozilgani bilinib turgan shundayyozuv bor edi: Zamonga sayohat, borish va qaytish. 
Har bir zamonga qilinadigan sayohat masuliyati har kimning oziga yuklatiladi. 
Zamonga sayohat nima?- soradi Anton. U nomi aytib turganidek, boshqa zamonga 
sayohat qilish. 
Qaysi zamonga ?- soradi Anton. 
Masalan, kechagi kunga. Yoki orta asrlardagi ritsarlar huzuriga.Yoki kelajak asrga. 
Zamon otib ketmaydi, qaytib ham kelmaydi.Udoim sayohatchi bilan birga boladi. 
Tushunmayapman, - dedi Anton. 
Tushunmayotganing uchun ham sen bunga ishonmaysan, - deya jilmaydi soatsoz 
vaziyatni anglagan holda. 
Men ozim tushunmagan narsalarga koproq ishonaman, - etiroz bildirdi Anton.  Axir, 
bu qiziq-ku. Shuning uchun men zamonga sayohat qilib korsam bolarmikan? Faqat 
kechki ovqatga kechikib qolmasam boldi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    29
Zamonga sayohat qilish xatarli, - dedisoatsoz.  men zamonga sayohatdan 
qaytilmagan ikkita holni bilaman. Biri, yanglishmasam, otgan asrda, ikkinchisi esa tosh 
davrida yuz bergan. 
Balki ularga osha yerlar yoqib qolgandir?- faraz qildi Anton. 
Soatsoz boshini qimirlatdi. Yoq, ular qanday qaytishni bilmay qolishgan. Ular hikmatli 
sozlarni unutib qoygan bolishlari mumkin. Yoki boshqa zamondan biror nima olib 
kelishga uringandirlar. Ammo sira unday qilish kerakmas, eshityapsanmi, sira. 
Tushunyapman, - dedi Anton.  Men albattaqaytib kelishni xohlayman. Onam ataylab 
xushboy pudding (guruch va boshqa yormalardan tvorog va mevalar qoshib tovada 
pishiriladigan pishiriq) pishirayotgandi. Iloji bolsa, men zamonga qisqagina sayohat qilib 
kormoqchiman. Darrov tosh davriga emas. 
Qisqagina degin, - dedi soatsoz oychan holda.  Xop, sen aytgancha bolaqolsin. Yur 
men bilan. U oynali eshikka, - Hozir kelaman, - deb yozilgan taxtachani ilib qoydi. 
Dokon ortidagi qorongi xonada ham kop soatlar bor edi. Yorug qilibyoritilgan ish stoli 
ustida murvatlar va temirli ehtiyot qismlar yotardi. Anton orqa tomoniga qarashi bilan 
xiraroq yoritilgan bu devorda ilingan katta gardishni kordi. Uning qora qoplamasi ustida 
bittagina mili bor edi. 
Men seni yigirma daqiqa oldingi zamonga yuboraman, - dedi keksa soatsoz. 
Yigirma daqiqa oldingi?  ajablandi Anton. Bu hol sarguzashtdan darak 
bermayotganday tuyuldi unga. 
Koprogi xatarli bolishi mumkin, - uqtirdi chol. U gardish milini ozgina orqaga burdi. 
Anton aylana boshlagan gardishga qarab turdi. 
Baland, pastmi  kechami, erta, 
bir lahzada bolar mangulik. 
Xohlaganlar korishi mumkin, 
hech nima otmaydi  vaqt ham shuningdek. 
Anton soatsoz shunday deganini eshitdi. Oson ekan, - oyladi u.  Har holda maktabda 
yodlatiladigan uzundan-uzun sherlarday emas-da. 
Atrofdagi soatlarning chiqqillashi goyo jor bolib kuylanayotgan kuyday yangrayotgandi. 
Antonni uyqu bosganday boldi. 
Toxtab qolibdi, - dedi Antonning onasi tutaqib. 
Bilaman, - dedi Anton. 
Qayerdan bila qolding?  hayratlandi Antonning onasi. - Ozim buni hozirgina kordimku. 
Soatni soatsozga olib borishimni aytmagandingmi? - soradi Anton ikkilanib. 
Aytganim yoq, - tushuntirdi onasi.  Lekin bu fikring menga maqul. Bor, tezda 
boraqol. 
Doim men ekan-da, - noliganday boldi Anton. 
Kechga qolma, kechki ovqat tayyor bolyapti, - baqirib qoldi onasi uning ketidan. 
Anton ozini shu kuni soatsoznikiga yana bir marta borib qolganday his qildi. Oynali 
eshikka, - Hozir kelaman, - degan yozuvli taxtacha ilingandi. Anton nima qilarini 
bilmay uning oldida turib qoldi. U kutib turishni ham, uyga qaytishni ham bilmay 
qolgandi 
Gardish sekingina toxtadi. Anton hayron bolibatrofga qaradi. Eshikni ochsangiz-chi, - 
dedi u.  Anchadan buyon kutib turibman, axir. 
Keksa soatsoz kuldi. Tashvishlanma, sen ikkita bolib qolganing yoq. 
Unday bolsa yaxshi, - dedi Anton.  Ikkita bolib qolganimda, xushboy pudding ham 
yetmay qolardi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    30
Soatsoz Anton olib kelgan soatni ingichka asbob bilan sekingina ochdi. Anton shu payt 
uning qoli titrayotganini kordi. Buni bir ozkutishingga togri keladi, - dedi u.  Uni 
ertadan keyin olib ketishing mumkin. 
Siz zamonga kop sayohat qilasizmi?  soradi Anton. 
Juda kop, - javob qildi chol. - Bazan shuni oylab qolaman 
Nimani? soradi Anton, chunki cholgapini davom ettirmay qoygandi. 
Biz yashaydigan zamondagilar keksalarga toqat qilolmay qolganlar. Hamisha va hamma 
joyda shunday bolgan emas. Shuning uchun men bazan otmishga sayohat qilib, 
xitoyliklar huzurida qolib ketish haqida oylab qolaman. Yoki hindular qabilasida. 
Antonga ozining titroq qollarini korsatib kuldi va dedi: Hech bolmasa, tinchlik nayini 
ushlab turishga qurbim yetar. 
Unda Sizga oq yol tilayman, - dedi Anton va xayrlashdi. Onasi kechki ovqat bilan kutib 
turgani uning esiga tushib qoldi. 
Ikki kundan keyin Anton yana soatsozning ustaxonasi oldiga kelib, turib qoldi. Eshikka 
yozuvli taxtacha ilingandi: Noaniq zamonga sayohatga ketgan. 
Anton yon tomondagi novvoyxonagakirdi. Soatsoz qachon qaytib kelishini bilasizmi?  
soradi u. Unga soatimizni tuzatishga bergandik. 
Ha, bu sen ekansan-da, - dedi oq etakli semiz ayol. - U uni ketishidan oldin bizga 
tayinlab ketgandi. U Antonga bitta kichkina torvachani uzatdi. 
Uning ozi qayerdaligini bilasizmi?  bilmoqchi boldi Anton. 
Buni hech kim bilmaydi, - dedi ayol.  Agarmendan soraydigan bolsang, chol sonngi 
paytlarda parishonxotir bolib qolgandi. Hamma narsani joyida qoldirib, eshigiga, - 
`Noaniq zamonga sayohatga ketgan`, - deb yozilgan taxtachani ilib qoyardi-da, 
korinmay qolardi. 
Noaniq zamonga, - oyladi Anton.  Bunaqasi yoq edi-ku. Keyin u koknor urugi 
sepilgan nonchadan ikkita xarid qildi va oychan holda uyi tomon yol oldi. Torvachada 
onasining qol soati bor edi. Endi u har doimgidek chiqqillab togri yurayotgandi. 
Anton torvacha ichiga qarasa, unda yana bir narsa bor ekan: oq qogozcha. Undagi 
titroq qol bilan yozilgani bilinib turgan, ammo oqisa boladigan yozuvda shunday 
deyilgandi: Men ozimga judayam yoqadigan zamonga tushib qoldim. Endi shunda 
qolmoqchiman. Senga omad tilayman, Anton. 
Antonning onasi xonaga kirdi. Soatni tuzattirish qanchaga tushdi?  soradi u. 
Hech qanchaga, - dedi Anton. 
Keksalik-da, - dedi Antonning onasi. - U qaytganidan keyin pulini berib qoyishimiz 
kerak. 
Anton indamaygina oq qogozchani yashirib qoydi. Chunki agar u aytib beradigan bolsa, 
onasi ham, boshqa birov ham baribir bu voqeaga ishonmasligini bilardi. 
CHAYQOV BOZORI
Anton chayqov bozoriga bordi. U yerda bahor nafasi, pufakchali kuyadori hamda qarsqurs kartoshka hidi ufurib turardi.Tiqilinchda odam yurishi qiyin edi. Bir sotuvchi 
balandparvoz sozlar aytib, oz mollarini reklama qilayotgandi. Bu yerda juda zor 
narsalar bor edi. Karnayli eski sharmanka,Morze telegraf apparatlari, durbinlar, 
avtosignal qismlari, oyinchoq soatlar, chinni yuzli qogirchoqlar, bir qolli oyinchoq 
ayiqlar. Anton gohida olomondan chetga chiqib, bazi narsalarni ushlab-ushlab kordi va 
yana joyiga qoydi. Narxini esa soramadi. Chunki ozi yoqtirgan narsani sotib olishi 
uchun, baribir puli yetmasligini bilardi. 
Anton bir yogoch dokonda sotilayotgan qarsqurs kartoshkadan bir torvacha sotib 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    31
olishi, olmasligini oylab turganida, bir narsani korib qoldi.U toxtab turgani uchun, otib 
qaytayotganlarning yolini tosib qoygandi. Bu keksa soatsozning dokonidagi zamonga 
sayohat qilish uchun ishlatiladigan sirli gardish edi. 
Bu galati narsa nima?  soradi u sotuvchidan vazmin holda. 
Bilmadim, - dedi u.  Devor bezagi bolsa kerak. Anton savol berayotganida, ozini 
osha narsaga nisbatan iloji boricha befarqday tutishga urindi: Qancha deyapsiz bu 
narsani? 
Sotuvchi yelkasini qisdi va Anton uchun ham baland bolmagan narxni aytdi. Ammo buni 
olishi uchun, u qars-qurs kartoshkadan voz kechishi kerak edi. 
Bopti, men uni olaman  dedi Anton va qolidagi chaqalarni aniq sanab berdi. Keyin u 
zamon gardishini avaylabgina qoltiqlagan holda yolga tushdi. 
Buning nima?  soradi Antonning onasi, u uyiga qaytgach. 
Chayqov bozoridagi kishining aytishicha, devor bezagi ekan, - dedi Anton rostgoylik 
bilan. 
Galati bezak, - pichirladi Antonning onasi. Uning kayfiyati yomon edi. Anton dadasi 
bilan birga otkazishi kerak bolgan kunlarda, u mana shunday ahvolga tushib qolardi. 
Tayyorlanib turarkansan, dadang seni soaton ikkida olib ketarkan, - dedi u. 
Anton zamon gardishini qoliga olib, nimadir deb pichirladi-da, oz xonasiga kirib ketdi. 
Axir, ota-onasi bir-biri bilan kelishaolmasa, u nima ham qila olardi. 
Anton asboblar qutisidan bir mix oldi va uni ozgina qiyinchilik bilan devorga qoqdi. Keyin 
u gardishni oziga maqul joyga ilib qoydi va kozini uzmay unga qarab turdi. Bu 
haqiqatan ham keksa soatsozning zamon gardishimi? Balki u ishlamay qolgandir. U 
buni tekshirib kormoqchi boldi. Dadasi uni olib ketishga kelgunicha, shunga ulgurishi 
kerak edi. 
Mushuk Kasandra notanish narsani shubha ostiga olganday hidlab kora boshladi. Anton 
gardish milini ozgina orqaga burdi. Gardish aylana boshladi. Mushuk tezlashayotgan 
aylanma harakatlarni pinagini buzmay kuzatib turdi. Anton gardishning ortasiga qaradi. 
Soatsoz aytgan hikmatli sozlar qanday edi-ya? 
Baland, pastmi  kechami, erta, 
bir lahzada bolar mangulik. 
Xohlaganlar korishi mumkin, 
hech nima otmaydi  vaqt ham shuningdek. 
Anton baland va aniq ohangda shunday dedi. Biroq hech qanday ozgarish sodir 
bolmadi. 
Anton hafsalasi pir bolib atrofga qaradi. U hamon oz xonasida edi. Ammo uning yon 
atrofida unga mutlaqo tegishli bolmagan bir uyum narsalar turardi. Kasandra qayerda 
qoldi? Shu payt bir eshik ochildi va undan Antonning ota-onasi ichkariga kirishdi. Ular 
Antonga etiborsiz holda, uning yonginasidanotib ketishdi. Antonning karavoti ornida 
gildiraklar turardi, ularning yonida bir kattasavat bor edi. Usti kokimtir mato bilan 
qoplangan bu savatning ichida murgakkinabola yotardi. Menimcha, Anton menga 
oxshaydi, - dedi Antonning dadasi soyinib. 
Demak, bu men ekanman, - oyladi Anton.Chaqaloq yuzini burishtirib chinqira 
boshladi. 
Bu yerdagi Antonlardan biri ortiqchalik qilyapti, - oyladi Anton.  Men haqiqiy yoshimda 
bolib qolishimni istayman. 
U zamonga sayohat qilish uchun aytiladigan hikmatli sozlarni xayolidan kechirdi. U osha 
sozlarni xayolidan kechirib tugatishi bilan aylanishi susayib toxtagan zamon 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    32
gardishining oldida otirib qoldi. 
Anton dadasi uni tashqaridan chaqirayotganini eshitdi. 
Meni ozingga oxshatasanmi?  soradi undan Anton. 
Bu haqda umuman oylab kormaganman - javob berdi Antonning dadasi 
xijolatlanganday bolib. 
Kattalar ozi shunaqa-da, hamma narsani unutib yuborishadi. Hatto bir-birini qachondir 
yoqtirishganini ham. 
ANTONNING DADASI
Anton shaharni aylanayotganida, ozini xuddixaridorlik oyini oynab yurgandek his 
qildi. U xayolida goyo bir boyvachcha edi vakongliga yoqqan narsani sotib olayotgandi: 
uch kilo yumshoq karamel, hayvonlar dokonidan ikkitamushuk, uchta it, yettita 
totiqushcha, Sibille uchun qip-qizil baxmaldan yasalgan kattakon tongiz. 
Shu payt Anton kochaning narigi betidan ketayotgan dadasini korib qoldi. U 
chaqirmoqchi bolib qarasa, dadasi yolgiz emas ekan. Yonidagi ayol uning qolidan 
mahkam ushlab olgandi. Uni qoyib yubor, u mening dadam,  pichirladi Anton 
qizganib va ularning ketiga tushdi. Dadasibilan osha begona ayol oyna ortidagi 
peshtaxtalarga qarab qolganlarida, Anton yurishdan toxtadi. Shu payt Antonning dadasi 
nimanidir sezganday orqasiga ogirildi. Ammo Anton tezda bir uy ostonasiga kirib 
yashirindi. Shundan song ular ikkalasi bir qahvaxonaga kirib ketishdi. 
Anton tashqarida oylab qoldi-da, bir ozdan song eshik oynasidan astagina moraladi. 
Ha, ular shu yerda otirardilar. Ayol qolini Antonning dadasining qoli ustiga qoydi. Buni 
korgan Antonning xayoliga bir fikr keldi. U eshikni ochdi-da, toppa-togri dadasining 
oldiga keldi. 
Anton!  qichqirdi Antonning dadasi.  Sen bu yerda nima qilib yuribsan? 
Seni izlab yuribman, - dedi Anton. 
Nima uchun?  Antonning dadasi birdan xavotirga tushib qoldi.  Onang yubordimi? 
Anton boshini quyi soldi. U endi uyga har doimgidek kech kelmasliging kerakligini aytib 
qoyishimni tayinlab yubordi. 
Nima-a-a,  dedi Antonning dadasi tushunolmay. 
Sen ajrashgan emasmisan? - soradi Antonning dadasining yonida otirgan ayol. 
Ajrashganman, tushuntirdi Antonning dadasi xijolatlanib. 
Unaqaga oxshamayapti, - dedi ayol.  Uyingga yana kechikib borishingga men 
sababchi bolib qolmay. 
U paltosini oldi va ketdi. 
Antonning dadasi hech nimani tushunolmay uning orqasidan qarab qoldi. 
Bu nima qilganing?  dedi u nihoyat Antonga. 
U menga yoqmadi,  pichirladi Anton. 
Menga yoqsa boldi-da,  uqtirdi Antonning dadasi. 
Anton ogirilib ketmoqchi boldi. 
Toxta, ketmaysan!  qichqirdi Antonning dadasi.  Endi qahvasini bir ozi ichadi, deb 
oylayapsanmi? 
Anton issiq shokolad buyurtma qildi. Antonning dadasi qahva keltirtirdi. Ikkalasi ham 
indamaygina chashkalaridagini aralashtirishdi. Antonning dadasi aksirdi. 
Endi, - oyladi Anton. - Nihoyat endi u menga nima uchun koplab dadalar singari oz 
oilasi bilan yashamasligini tushuntirib beradi. 
Antonning dadasi yana aksirdi. 
Biror nima desangchi, - oyladi Anton iltijo qilganday. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    33
Bu yerdagi pirojniylar juda yaxshi. Bittasini yeb kor,  dedi Antonning dadasi nihoyat. 
Anton indamaygina boshini silkitdi. 
KATTA SAYOHAT
Anton kopdan beri qulay imkoniyat kutib yurgandi. Nihoyat u katta zamonga sayohat 
qilmoqchi edi. Bir necha daqiqa yoki yillargagina emas. Biroq buning uchun u yolgiz 
qolishi kerak edi. Shunday ishlar bor-ki, ularni amalga oshirishga aksariyat hollarda 
onalar xalaqit berishadi. 
Bugun biror joyga borishing kerakmi? - soradi Anton tushki ovqat paytida umidvorlik 
bilan. 
Yoq, yoq,  tinchlantirganday boldi Antonning onasi. Aslida u savolning tub manosini 
tushunmagandi. 
Keyin telefon jiringlab qoldi. 
Antonning onasi goshakni joyishi bilan shosha-pisha qogozlarni sumkagasiga sola 
boshladi. 
Uzr, ketishimga togri kelib qoldi, - dedi u Antonga.  Endi tushdan keyingi vaqtimning 
hammasi osha yerda otadiganga oxshaydi. 
Hechqisi yoq,  dedi Anton sevinchini yashirishga urunib. 
Anton yolgiz qolgach, karavotining tagidan safar anjomlarini oldi: bitta olma, bir nechta 
yassi shokoladlarni oziq-ovqat sifatida, gugurt, eski chontak pichogini, bir oram arqon, 
chontak fonusini hamda zamonga sayohatning hikmatli sozlari yozilgan qogozni. Anton 
osha hikmatli sozlarni yoddan bilsa-da, qogozni har ehtimolga qarshi ozi bilan birga 
olib ketishni lozim topgandi. U orqasiga ilib olish uchun, hamma narsani matoli 
xaltachaga joylashtirdi. Chunki ikki qoli bosh bolishini xohlardi. Kasandra ham darhol 
bir marta yegulik ovqat va toza suv bilan taminlandi. Zamonga qilinadigan bunaqa 
sayohat qancha davom etishi mumkinligini bilib bolmasdi-da. 
Anton zamon gardisining oldiga otiridi va ishonchsizroq ohangda hikmatli sozlarni aytdi. 
Keyin u yana ozgina kutib turdi-da, gardish milini ancha orqaga burib yubordi. Gardish 
sekin guvillab aylana boshladi. 
Bu safar Anton uyqusiramadi. U ozini bir qop - qorongi chuqur jar oldida turganday his 
qildi. Yoq!  deya qichqirdi u va pastga tushib ketdi. 
Tushib ketaverdi, tushib ketaverdi, tushib ketaverdi. 
Zamonga sayohat qilish xatarli, - keksa soatsozning shu gapi uning qulogiga chalindi. 
Agar bu yerdan bir amallab chiqib olsam, - xayolidan otkazdi Anton, - hech qanaqa 
zamonga sayohat qilmayman. U tushish tezligi yuqoriligidan biror nimani oylashga ham 
ulgurolmay qoldi. 
Tarap, tarap, tarap. Anton qorqib ketdi. U sarosimaga tushib atrofga qaradi. U bir 
bahaybat eman daraxti tanasiga suyanib otirgan ekan, roparasidan tosh yotqizilgan 
kocha otgandi. 
Anton oyoqlarining barmoqlarini astagina qimirlatib kordi. Ular qimirladi. Keyin esa 
qollarining barmoqlarini harakatlantirdi. Hammasi joyida edi. U sekin ornidan turdi. 
Hech qayeri ogrimadi. Demak, yiqilganida unga hech qanday shikast yetmagan ekan. 
Shundan song anjomlari solingan xaltani paypaslab kordi. U ham joyida edi. 
Tarap, tarap yana takrorlandi. Antonning oldidan bir otliq otib ketdi. Otning taqasi 
yerdagi toshlarga tegib tovush chiqarayotgan ekan. Bir kichkina, kul rang tusli uy oldiga 
kelgach, otliq sakrab pastga tushdi. 
Uy! Bu uyni u qayerda korgandi? U oylabqoldi. Bu kichkina uy Anton yashagan 
kochada edi. Anton uni aniq esladi. Uning eshigi yonida, - Madaniyat yodgorligi, - 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    34
degan yozuvli kok-oq taxtacha ilingandi. U oziyashagan uyni hech qayerdan topolmadi. 
Uy hali ancha yangi edi-da. Anton tasavvur qilibkorishga harakat qildi. U taxminan ozi 
tushgan joyda bolishi kerak edi. Bunday holda xushmanza keksa emanning bu yerda 
bolmasligi achinarli bolardi. 
Demak, meni hozircha yoq bolgan mushuk hali qurib bitirilmagan uyda kutayotgan 
ekan-da, - oyladi Anton. Bu tushunarsiz hol edi. Shuning uchun Anton bu togrida sira 
oylamaslikka qaror qildi. 
Yana otliqlar otib ketishdi, uzun koylakli ayollar sayr qilishib va dokonlarga kirib-chiqib 
yurishardi, kichkina bolalar kochada oynayotgandilar. Yon atrofda mashina, mototsikl, 
tramvay yoq edi. Haligi tovushlar eshitilmay qolgandi. Faqat otning axlati atrofida 
oralashib qolgan chumchuqlarning chugurlashlari quloqqa chalinayotgandi. 
Anton nima qilishi kerakligini oyladi. Maktabiga boriladigan yol oxirida maktabi ham 
yoq bolishi mumkinligi haqidagi fikr uning xayolidan otdi. Bu fikr unga maqul bolgani 
uchun, u osha tomonga yura boshladi. 
Tomi baland nishabli kichkina qongir uykelajakda madaniyat yodgorligi bolishiga 
ishonib bolmasdi. Uning eshigi tepasida, - Taqa qoqish va aravalarni sozlash 
ustaxonasi, - deyilgan yozuv bor edi. Anton shu uy ichkarisida bir bolak chogli temirni 
ter tokib bolta bilan urayotgan semiz erkakni kordi. Uy oldida bir ot oziga taqa 
qoqilishini kutib turardi. Anton yassi shokoladning qogozini ochdi va uning yarmini 
kaftiga qoyib otga uzatdi. Ot yassi shokoladni zor ishtaha bilan paqqos tushirdi. Anton 
unga qolgan yarmini ham berdi. Uning oziumuman och qolmagandi. Qaysi zamonda 
ekanligimni bilmadim-u, lekin bu menga judayoqyapti, - oyladi Anton. - Hamma yoq 
osoyishtagina ekan. 
Ey, dozax maxluqi! Yoqol, shaytonvachcha!  oshqirdi bir ovoz. 
Anton hadiksirab bir qora mushuk ketidan dastlab yogoch tuflisini, keyin esa toshlarni 
otib qolgan kampirga qarab qoldi. Mushuk qochib bir devorning qop-qorongi oraligiga 
kirib ketdi. 
Bu yoqqa kel, mushuk, - dedi Anton.  U vaysayveradi. Mendan esa qorqmasang ham 
boladi. 
U yerda gaplashayotgan kim?- soradi bir sovuq ovoz. 
Anton yuqoriga qaradi. Maxsus kiyimli erkak turardi. 
Siz kimsiz? - soradi Anton. 
Shahar qoriqchisi. Korib turibsan-ku, - dedi erkak qovogini solib. 
U yerda kim bilan gaplashayotganding?  Qani, ayt! 
Bunga uning nima daxli bor, - oyladi Anton.Biroq u maxsus kiyimli kishining jahlini 
chiqarib yubormaslikka harakat qildi. - Bir qora mushuk bilan, - javob berdi u va 
mushukni izlash uchun, chontak fonusini yoqdi. 
Shaytonchiroq! - qichqirdi erkak va darhol undan ozini orqaga tortdi. 
Yoq, chontak fonusi, - tushuntirdi Anton va fonusni qayta-qayta yoqib ochirdi. 
Jodugarlik, - qichqirdi shaharqoriqchiligidagi erkak va Antonning qolidan ushladi. - 
Sening joying qamoqda. 
Anton undan oz vaqtida qutulishga harakat qildi va iloji boricha tez yugurib qochib 
ketdi. Bu ahmoqona zamon edi. Undagi odamlar qora mushuklarni ham, chontak 
fonuslarini ham yomon korardilar. 
Antonga uning ortidan taqib qilib kelayotgankishining qadam tovushlari eshitilidi. U 
navbatdagi tor kochaga burilib qarasa, kochaning oxiri berk ekan. Uning oldida baland 
devor bor edi. Anton ogir nafas oldi. U qamoqqa tushishni xohlamasdi! Buning ustiga 
biqini ham ogrib qolgandi. Shu payt uning yonidagi tor eshik qiya ochildi va Anton 
darhol qop-qorongi joyga tortib olindi. 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    35
Pssssst!  dedi kimdir. 
Anton tashqaridagi qadam tovushlari va ovozlarni eshitdi. Shahar qoriqchiligidagi kishi 
boshqalarni ham yordamga chaqirganga oxshardi. 
Shu yerda bolishi kerak, - u kimdir shunday deganini eshitdi.  Hamma yoqni 
tintinglar! 
Antonning kozlari sekin qorongilikga organdi. Uning yonida qisqartirilgan kul rang 
soqolli hamda kozlaridan mehr taralib turgan bir kishi turardi. Kel, - dedi u Antonga 
sekingina.  Sen yashirinishing kerak. 
Nima uchun?  soradi Anton.  Bu yerdagilarning hammasi jinnimi yo ularga biror nima 
bolib qolganmi? 
Sen qora mushuk bilan gaplashding. Shuningozi seni jodugarlikda ayblashlari uchun 
kifoya. Kelaqol, tezroq. 
Erkak Antonni ozi tomonga tortdi. Ular bir necha qadam pastga tushishdi, keyin uzun 
yolakdan yurib, korinmay turgan yogoch eshikdan ichkariga kirishdi. Bu galati, ammo 
juda xushboy hid taralib turgan katta xonaedi. Shipning hamma joyida quritilgan 
giyohlar osigliq turardi. Bir uzun stol ustida turli likoblar, qadahlar, olchov idishlari 
turardi. Biroq Antonni hammasidan ham koproq hayratlantirgan narsa qora mushuklar 
edi. Antonning hisobiga kora ular yettitadan kam emas edi. 
Ular mayib bolib qolishsa, mening oldimga kelishadi, - uqtirdi erkak. Ularga kimdir men 
davolash sanatidan xabardor ekanligimni bildirib qoygan bolsa kerak. Va men ularni 
shaytonvachchalar deb haqorat qilmasligimni ham. 
Qora mushuk bilan gaplashgan kishi rostdan ham qamaladimi?  soradi Anton. Bu hol 
hamon uning aqliga sigmayotgandi. 
Erkak boshini quyi soldi. Mushuk qora tukli,odam esa qizil sochli bolmasligi kerak. Va 
kishi juda kop narsani bilishi ham man etiladi. Biz ikkimiz mana shunday galati 
zamonda yashayapmiz. 
Faqat Siz, - tuzatdi Anton.  Men boshqa zamonda yashayman. 
Nega unday deyapsan?  soradi erkak. 
Anton qolida ushlab turgan chontak fonusini yoqdi. Erkak undan fonusni oldi-da, unga 
bir lahza tikilib turdi va dedi: Sen qayerdan kelib qolding? 
Boshqa zamondan,  dedi Anton.  Men otgan zamonga ozgina sayohat qilgandim. 
Shunday qilib u zamon gardishi bilan bogliq voqeani batafsil aytib berdi. 
Erkak fonusni yoqib kordi va jiddiy ohangda dedi: Demak, sizlar mana shu singari 
zararsiz narsalar ixtiro etarkansizlar. Undasen iloji boricha tezroq qaytib ketganing 
maqul. Chunki bu zamon sen uchun juda xatarli. 
Qayerdandir qiy-chuv eshitildi. Ochinglar, tez ochinglar! 
Ular eshik oldida turishibdi, - dedi erkak. Agar seni bu yerdan topib olsalar, 
ikkalamizga ham yomon boladi. 
Bopti, endi qaytaman, - dedi Anton.  Bu zamon rosa jonimga tegib ketdi. 
Erkak Antonga yarqirab turgan billurni uzatdi. 
Bu senga esdalik uchun. 
Anton billurni qoliga oldi. Uning yassi sirti va burchaklari dilga zavq bagishlardi. 
Antonda shunday bir tuygu paydo boldi-ki,goyo qandaydir mojizaviy quvvat shu 
billurdan unga otayotganday edi. 
Menga mumkin emas-da, - dedi u etiroz bildirib.  Agar men bu zamondan biror nima 
olib ketadigan bolsam, undan qaytib ketolmay qolaman. 
Unda men ozim bir yolini qilib, uni senga yuborishga harakat qilaman, - dedi erkak.  
Men zamonga sayohat qilolmayman. Bu yerda ayrim tadqiqot ishlarini amalga oshirishim 
kerak 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    36
Taqillatish va qiyqiriqlar kuchaydi. 
Endi eshikni ochmasam bolamaydi, - dedi erkak. 
Hikmatli sozlar! Kecha, erta, baland, past, - boshladi Anton.  Unday emas shekilli. 
Kimdir eshikni yana taqillatdi. Anton hikmatli sozlar yozilgan qogozni orqaga ilib 
yuradigan xaltachadan olmoqchi boldi. 
Narsalarim! Ularni osha yerda qoldiribman-ku!  qichqirdi Anton.  Hikmatli sozlarni 
ham unutib qoyganga oxshayman. 
Taqillatish yanada kuchaydi. Mushuklarallaqachon yashirinib olishgandi. 
Xavotirlanma, - dedi erkak qatiy ohangda.  Sen uni bilasan. 
Anton chuqur nafas oldi. 
Baland, pastmi  kechami, erta, 
bir lahzada bolar mangulik. 
Xohlaganlar korishi mumkin, 
hech nima otmaydi  vaqt ham shuningdek. 
Oxirgi soz aytilishi bilan Antonning atrofiqorongilashdi va qorongiligicha qoldi. 
Endi qachon qaytarkanman?  oyladi Anton.  Tezroq ozimning zamonimga qaytgim 
kelyapti! 
Qorongilik hamon hukm surardi. Endi hecham zamonga sayohat qlmayman, - ahd 
qildi Anton. Shundan song u kozlari yumuq bolgani uchun qorongilikda qolganday 
bolganini angladi. U kozlarini ochib qarasa, kun yorishib turgan tushdan keyingi payt 
ekan. Mushuk uygonib ketdi, chozilib qaddini rostladi va xotirjamgina esnadi. Anton 
chontak fonusini qolida ushlab turardi.Anjomlarining qolgani boshqa zamonning 
qaysidir joyida qolib ketgandi. 
Uhhh, - dedi Anton, - hayriyat bu safar ham hammasi yaxshilik bilan tugadi. 
U devordan zamon gardishini oldi va uni karavotning tagiga tiqib tashladi. Eng toriga. 
BILLUR
Anton maktabdan qaytganida qorongilashib qolgandi. Sovuq shamol esayotgandi. Anton 
kurtkasining yoqasini kotardi va qollarini chontaklariga tiqib oldi. U qolqoplarini yana 
yoqotib qoygandi. Keksa soatsozning ustaxonasi oldidan otayotganida, ichkarida chiroq 
yonayotganiga kozi tushdi. Soatsoz qaytib kelganmikan? Anton eshikni ochishga 
urindi, ammo u yopiq edi. Endi eshikda boshqa yozuvli taxtacha ilingan turardi. 
Vaqtincha yopiq. Sozlash ishlari qabul qilinmaydi. 
Qulfbuzarlar kirib olgan emasmikan? Zamon gardishi ham sirli holda chayqov bozoriga 
chiqib qolgandi. Har holda qulfbuzarlar chiroqni yoqib qoymagan bolardilar. Hech 
bolmasa, chontak fonusidan foydalanardilar. 
Anton eshikni taqillatdi. Bir zumdan song ustaxona ortidagi xonadan bir kishi chiqib 
keldi. Bu soatsoz edi. U Antonning tanib eshikni ochdi. 
Shu yerda ekansiz-ku!  baqirib yubordi Anton suyinib.  Qanday boldi? Keyin u 
soatsozning tashvishli yuziga nazar tashladi. 
Biror nima boldimi? - soradi u. 
Soatsoz uh tortdi. Men katta xato qilibqoydim. Oxirgi marta zamonga sayohat 
qilganimda, zamon gardishini ham ozim bilan olib ketishim kerak edi. Shuning uchun 
ataylab qaytib kelgandim, biroq u joyida emas ekan. Tushunyapsanmi: uni men ixtiro 
qilganman. Demak, uning javobgarligi ham mening zimmamda. Chunki har kim oz 
ixtirosi uchun ozi javobgar. U stol yoniga otirdi va dedi: Buning ustiga endi qaytib 
Anton borini uchratgan kecha (qissa). Edith Shrayber-Vike 
    37
kelolmayman. Boshqa zamonga judayam organib qoldim. 
Meni shu yerda kutib turing! Xopmi? Men hoziroq qaytib kelaman, - dedi Anton. 
Yaxshi, - boshini quyi soldi soatsoz.  Sen kelganingcha men ikkalamizga choy qaynatib 
turaman. 
Anton uyiga yugurib bordi va karavotining tagidan zamon gardishini chiqardi. 
Anton qaytib kelgach, soatsoz ikki chashka choyni stolga qoydi. Anton ham 
indamaygina zamon gardishini stolga qoydi. Keyin u uni qay holda va qayerdan 
topganini aytib berdi. 
Zamonga sayohat qildingmi? - soradi soatsoz vahimaga tushib. 
Ozgina, xolos, - tinchlantirdi Anton.  Endi hech qachon unday qilmayman: hech 
qachon. Ochigini aytsam, bu narsadanqutulayotganimdan ozim ham juda 
xursandman. 
Bu safar men uni olib ketaman, - dedi soatsoz. - Ammo buning evaziga senga esdalik 
uchun bir narsa bermoqchiman. U kop qutilarning ichini titkilab, nihoyat izlagan 
narsasini topganday boldi. 
Ajdodlarimdan biri olim va tabib bolgan.Shunisi hayratlanarli-ki, oshanda ular uni 
jodugarlikda ayblamaganlar. Mana bu narsa unga tegishli, endi esa seniki boladi. U 
Antonga oq billurni uzatdi. Antonning barmoqlari muzdek sirt va burchaklar ustida 
yopildi. U undan oziga qandaydir gayritabiiy quvvat otayotganini his qildi. 
Anton hecham ikkilanmadi:bu osha billur edi. 
Nemis tilidan Odiljon Safarov tarjimasi. 
"Ma'rifat" gazetasidan olindi.

Anton borini uchratgan kecha (qissa).
 Edith Shrayber-Vike 

 Java kitob tuzuvchi:
Dastur Mahsus ishlab chiqilgan!
Barcha xuquqlar ximoyalangan! c
Dasturchi Xurshidbek Sever.UZ
Java.UZ
03.04.2017 yil
Sayt: www.uzsmart.ru
www.uzsmart.ru
Sayt:
 [IMG]
men.png
  Muallif: Java.UZ
  Java kitob Sever.UZ tomonidan tuzildi.
  Sayt:http://uzsmart.ru
= = = = = = = = = = = = = =

Barcha ma'lumotlar 
Sever.UZ
saytidan olindi

2017 yil.
Yangi java va android kitoblar faqat bizda!
Sever.UZ
http://sever.uz
http://uzsmart.ru
http://java.uz
http://ka4ka.uz

[URL]
YANGI JAVA KITOBLAR
http://uzsmart.ru/ups/421
O'zbekcha dastular
http://uzsmart.ru/ups/15264
O'zbekcha Java O'yinlar
http://uzsmart.ru/ups/1296
Android KITOBLAR
http://uzsmart.ru/ups/290
Java o'yinlar
http://uzsmart.ru/java/
Java Yuklamlar
http://uzsmart.ru/java.php
Smartfonlar
http://uzsmart.ru/soft/smart/
Android
http://uzsmart.ru/android/