Uzumzorda (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]

Uzumzorda (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]
Uzumzorda (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]
Armiya xizmatidan yangi qaytgan Lapasga soldat formasi juda yarashar, koʻchada koʻkrak kerib yurganda qizlarning oʻzga havas bilan koʻz qirini tashlayotganini sezib qolsa, koʻngli bir dunyo koʻtarilardi.
Lapas qishloqqa uzum pishigʻida qaytgandi. Shuning uchun uyda yotgisi kelmay, brigadaga yashiklarga solingan uzumni mashinaga ortuvchi ishchi boʻlib oʻtdi Birinchi ish kuni edi. Bir joyda uzumlar toʻldirilgan yashiklar hammanikidan koʻp edi.
— O’h-hoʻ, kim boʻlsa ham zoʻr terarkan, - deb Lapas yashiklarni sanayotgandi, qator oraligʻidan chiroyli bir qiz ikki savatni uzumga toʻldirib chiqib qoldi. Toʻgʻrisi, Lapas uni koʻrib, bir lahza qotib turdi. Qiz goʻyo unga tanishdek. Ismi nima edi? Sira eslolmadi.O’ziga maftunkorona tikilayotgan soldat nazarini his qilgan qiz uyalib, soldatga yer tagidan bir qur nazar soldiyu, kulimsiragancha , uyalib, tagʻinam hech narsa sezmaganday, savatlaridagi uzumlarini boʻsh yashiklarga solishga unnadi. Qizning uyalinqirashi, qizarishi Lapasning aqlini shoshirdi. Xizmatdan qaytganidan beri Barlosning koʻchalarida ne-ne qizlarni uchratgan boʻlsa-da, hech biri uning fikrini oʻgʻirlamagan edi. Ne-ne qizlar koʻz suzsa-da, u bepisand oʻtib ketib yurgan edi. Ne-ne qizlarning fikrni oʻzi oʻgʻirlagan, buni bilar, oʻzidan magʻrurlanib yurar edi. Endi esa...
O’zi, .. ikki yildan beri qishloqda chiroyli qizlar koʻpayib ketipti. Armiyaga ketayotganda sochini turmaklay olmay yigʻlab yuradigan qizaloqlar endi tamanno bilan oʻzini toʻydami, boshqa yerdami, koʻz-koʻz qiladigan boʻpti. Ammo bu qizcha... Kim boʻldi ekan? Ismi... O’zi kichkinagina,ammo chayir ekan! Biram noziki, savat koʻtargan bilaklari uzilib tushadiganday tuyuladi qaragan kishiga. Ammo shu nozik bilaklari bilan hammadan koʻp uzum tergan. Buning ma’sum qarashlari... Bir marta, bir lahzagina qaradi. Shu qarashning oʻzidayoq Lapasning yuragidan nimanidir yulib ketdi. Qaniydi yana bir qarasa... – Lapas yashiklarni mashinaga orta boshladi hamki, koʻzlari qizda. Xayolan, qaramaslik kerak, bu odobdan emas, deb oʻziga buyruq bermoqchi boʻlar, ammo koʻzlari nuqul qizni izlar, boʻyni nuqul qiz tomonga burilaverar edi. Shu fursatgacha ham sheriklariga gap berib, ham yashik ortayotgan Lapas birdaniga jim boʻlib qolganiga sheriklar e’tibor berishmadi. Goʻyo e’tibor berishmaganday edi...
— Yasha Novvot! – dedi mashinaning ustida yashiklarni qabul qilib olayotgan Zokir aka. – Uzum terishda sendan oʻtadigani yoʻq..

«Ha-a, Novvot! Novvot-a, Novvot!!»

Maqtovni eshitib, Novvot boshini koʻtardi-yu, yana Lapasnng oʻqday nigohiga duch kelib, uyalgandan tezlik bilan savatlarini olib, qator orasiga joʻnadi. Qiz qator oralab yurib bormasdi. Goʻyo muallaq havoda suzib ketardi. Qoʻllari sal silkisa goʻyo hozir osmonu-falakka koʻtarilib, uchib ketadiganday. Lapas yugurib, qizning ortidan yetmoqchi, uchib ketishiga yoʻl qoʻymay, nozik bilaklaridan tutib qolmoqchi boʻldi. O’shanda... endi osmonga koʻtarilayotgan qiz oʻgirilib pastga, bilagdan tutib qolgan Lapasga nazar tashlasa. Bir lahzagina! Keldingizmi, deganday... Kelishingizni bilardim, deganday... Keyin... Zokir aka yashiklarni olib ulgurolmay qoldi. Bir yashik uzum mashinaning chekkasiga sal ilingan ekan, yerga agʻdarilib, uzumlari sochilib ketdi.
— Iy-e, Zokir aka, sizga nima boʻldi, - deyishdi pastdaglar.
— Lapas soldat boʻlsa, unga bas kelib boʻlarmidi, - deya Zokir aka pastdagilarga ma’nodor koʻz qisdi.
Lapas oʻziga keldi. Goʻyo uning holatini hamma kuzatganu, endi ustidan kulishayotganday. Goʻyo uni ogʻir jinoyat ustida qoʻlga tushirishganday. Goʻyo hamma «Lapas Novvotni yaxshi koʻrib qolipti» , deb kalaka qilishayotganday. Mashinani toʻldirib joʻnatishgandan soʻng Lapas hech narsa bilmagan kishiday, qator oralab Novvot bilan dugonasining yoniga «hormanglar!», deb bordi. «Bor boʻling, keling!», deyishdi qizlar. Lapasning tili yana tutildi. Ketarini ham, turarini ham bilmay, bir bosh uzum uzib, Novvotning savatiga soldi.
— Bizga yordamga keldingizmi, Lapas aka? – gapga soldi Novvotning dugonasi quvlik bilan koʻzlarini suzib..

Lapas axmoqona ishshaygancha tasdiq ishorasida bosh silkib, uzum uzaverdi.

— Lapas aka, -dedi Novvot anchadan keyin gap soʻrayotganidan oʻzi uyalib, ammo gap soʻramasa, oʻngʻaysizlik tufayli Lapas hozir bir narsani bahona qilib, ketib qolishini anglagani tufayli, uni chalgʻitishga urinib. – Armiya yaxshimi, qishloq?
Lapas hayajonlandi. Novvot undan gap soʻrayotgandi, mushkulini osonlashtirgandi. Demak... demak... Yashshavor Novvot! Yashshavor Lapas!!
Armiya yaxshimi, qishloq? Albatta, tugʻilib oʻsgan joyingni hech yerga tenglab boʻlmaydi. Ona qishlogʻing qadrini uzoqlarda yurib, bir koʻrishga zor boʻlganingda bilasan...
— O’ylanib qoldingiz, Lapas aka! Armiyadagi oʻris qizlarni esladingizmi? – Novvotning dugonasi sira oʻzini bosib ololmasdi.
— E, ularning mingtasi bittalaringni bir tutam kokillaringdan aylanaversin, - dedi Lapas ilhomlanib. – Bir haftadan beri qishloqdaman. Xuddi tush koʻrayotgandayman. Soldatlikka shu qadar koʻnikkan ekanman, goʻy bundan bu yogʻi umring shu taxlit oʻtaveradiganday. – Lapas gaplarini Novvot jon-qulogʻi bilan tinglayotganini his qilib, zavqlandi. – Lekin bari bir oʻzimizning Barlosga hech yer teng emas... Men armiyaga ketayotganimda kichkina edinglar. Koʻchada qoʻgʻirchoq oʻynab oʻtirardinglar.
— Endi-chi?
— Endimi? Mana, brigada ilgʻori ekansizlar.
— O’h-hoʻ, maqtovni ham bilaman, deng.
— Maqtovmi, boshqami, ishqilib, koʻnglimdagini aytyapman-da. Sizlarga havasim keladi.
Novvotning dugonasi hamon Lapasni suhbatga tortar, ammo Lapas Novvot bilan suhbatlashishni istardi. Novvot esa duv qizargancha, har zamonda Lapasga oʻgʻrincha nazar tashlar, zoʻr berib uzum terardi. Lapas uning yonida, dugonasi esa qatorning narigi tarafida. Bir payt Novvot uzgan uzumini savatga solayotsa, Lapas ham solayotgan ekan, qoʻllari qoʻllariga turtinib ketdi. Novvot yana birinchi safargiday, yalt etib bir qaradiyu, koʻzlarini savatga tikdi. Lapasning yuragi hapriqdi. Shunday uyalchan, shunday tortinchoq. Shunday latofatli bu qiz.
— Bizlarga nega havasingiz keladi, Lapas aka? – soʻradi Novvotning dugonasi.
— Sizlar qishloqqa zor boʻlmaysizlar. Doim shu yerdasizlar.
— Bizning esa sizga oʻxshab qishloqdan chiqqimiz, dunyo koʻrgimiz keladi. Eh., qizlarni armiyaga olishmaydi-da. Birinchi boʻlib oʻzim ketardim. – Dugona orzuga berildi.
Lapas Novvotga oʻgirildi:
— Siz-chi? Siz ham askar boʻlmoqchimisiz?
Novvot chuqur mehr bilan qadalayotgan Lapasning nigohini yana tuyib, qimtindi. Nima deb javob berishni bilmasdi.
— Bilmasam...
Bu orada savatlar toʻldi. Toʻla savatlarni koʻtarib, karta oraligʻiga joʻnashdi. Novvotning savatlarini Lapas koʻtardi. O’zining kuchini koʻrsatish uchun qator orasidagi kesaklarga parvo qilmay, shaxdam qadamlar tashlashga harakat qildi. Bari bir to oraliq yoʻlga chiqqancha bilaklari toliqib ketdi, ammo oriyat yoʻl qoʻymadi, chunki qatorning narigi tarafida Novvotning dugonasi xuddi shunday toʻldirilgan ikki savatni hech bildirmay koʻtarib chiqayotgandi. Shunchalar nozik qizlar... Yana gap berib kelyapti. Armiyada pishib keldim, degani yolgʻon. Xomlab kelgan. Manovi qizlar uzum ichida pishgan, chayir tortgan...
— Men boray boʻlmasa, - deya Lapas ketib qolayotgani uchun uzr soʻradi.
Novvot «mayli» deganday jilmayib, bosh silkidi. Lapasga shu qarashning oʻzi yetarli edi. Koʻngli togʻday oʻsib, bir chetda dam olayotgan Zokir akaning oldiga bordi.
— Nima dedi? – soʻradi Zokir aka.
— Kim? Nima deyishi kerak? – Lapas talmovsiradi.
— Novvot yaxshi qiz! Uni olgan yigit baraka topadi. Niyating boʻlsa, harakatingni qil. Eshitishimcha, qoʻshni qishloqdan sovchilar kelayotganmish. Otasi bermayotganmish.
— Siz shunday deb oʻylaysizmi, Zokir aka.

— Men aytdim-qoʻydim. Bu yogʻini oʻzing bilasan. Tur, ana, mashina keldi, yashik ortamiz.
Mualifning boshqa asaralari
1 Alibek va qirq doʻstining sar... [Abulqosim Mamarasulov] 1725
2 Anoyi yoki yechilmagan yettin... [Abulqosim Mamarasulov] 705
3 Arabcha oʻyin (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 959
4 Atlas roʻmolcha (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 898
5 Алибек ва қирқ дўстининг сарг... [Abulqosim Mamarasulov] 819
6 Анойи ёки ечилмаган еттинчи т... [Abulqosim Mamarasulov] 691
7 Арабча ўйин (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 689
8 Атлас рўмолча (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 626
9 Birinchi qor (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 769
10 «Baxitli savet ayalining arza... [Abulqosim Mamarasulov] 689
11 «Бахитли савет аялининг арзас... [Abulqosim Mamarasulov] 675
12 Биринчи қор (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 619
13 Eslasa arzigulik voqea (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 665
14 Эсласа арзигулик воқеа (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 642
15 Farishta (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 904
16 Фаришта (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 648
17 Hasharchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 620
18 Hayotning bir lahzasi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 678
19 Ҳашарчилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 628
20 Ҳаётнинг бир лаҳзаси (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 646
21 Ismatning qismati (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 657
22 Исматнинг қисмати (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 537
23 Jarima (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 583
24 Жарима (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 840
25 Lola sayli (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 3122
26 Лола сайли (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 540
27 Maslahat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 948
28 Men seni sevaman, Buvirajab! ... [Abulqosim Mamarasulov] 865
29 Маслаҳат (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 513
30 Мен сени севаман, Бувиражаб! ... [Abulqosim Mamarasulov] 627
31 Oysha xolaning «kuyov»i (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 691
32 Ойша холанинг «куёв»и (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 571
33 Qaroqchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 639
34 Қароқчилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 594
35 Sevishganlar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 1929
36 Somonchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 593
37 Suyunchi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 567
38 Севишганлар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 685
39 Сомончилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 524
40 Суюнчи (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 523
41 Taftish (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 621
42 Telba muhabbat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 1291
43 Telpak (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 550
44 Тафтиш (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 578
45 Телба муҳаббат (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 580
46 Телпак (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 513
47 Uch soʻm pul (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 680
48 Uchinchi yoʻl (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 707
49 Узумзорда (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 552
50 Уч сўм пул (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 561
51 Учинчи йўл (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 568
52 Yigit ham yigʻlaydimi? (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 0
53 Yigitlikning koʻchasi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 626
54 Yoʻlovchi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 645
55 Йигит ҳам йиғлайдими? (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 0
56 Йигитликнинг кўчаси (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 512
57 Йўловчи (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 490
58 Yaxshi niyat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 759
59 Yaxshi va yomon odamlar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 901
60 Яхши ва ёмон одамлар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 625
61 Яхши ният (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 640
62 Yor-yor (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 4322
63 Ёр-ёр (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 560
64 «Zamonamiz qahramonlari» (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 651
65 «Замонамиз қаҳрамонлари» (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 672
Tavsiya qilamiz
Яндекс.Метрика