Risolai tiyr andoxtan [Alisher Navoiy]

Risolai tiyr andoxtan [Alisher Navoiy]
Risolai tiyr andoxtan [Alisher Navoiy]
Risolai Tiyr Andoxtan[1]
Bismillohir-Rahmonir-Rahim
Alhamdu lillohi rabbil olamin vas-salavot-ussallam alo rasulihi Muhammadi va olihi ajmain[2].
«Har kim tark qilsa tiyrandozliqni oʻgrigʻondin soʻng bas tark qilmish boʻlgʻay mening sunnatimni, ul mendin emas».
Ammo xabarda andoq keltirurkim, chun Hazrati Odam Safiy[3] (salavotu lillohi alayhi) dunyoga kelgondin soʻng Xudoyi taolo aning gunohin bagʻishladi. Ersa Jabroil[4] (alayhissalom)ga amr boʻldikim, Odamgʻa dexqonchilikni oʻgrotgil. Jabroil (a. s.) kelib aydi: – Yo Odam, Xudoyi taolo sanga aydi, andin soʻng amr qildikim, dehqonchiliq qilsun. Chun Odam (a s) bu paygʻomni eshitti, ersa qabul qildi. Va Jabroil (a. s.) urugʻ olib keldi va Odam (a. s.) sochti va yerni mola qildi. Qazogʻa qargʻalar kelib, ekkan bugʻdoyni kovlab olib yeya boshladi. Odam (a. s.) andoq koʻrub, munojot qilib aydikim: – Ilohi, mening, ekkanimni zoye’ qilmagil. Bas, Xudoyi taolo Jabroil (a. s.) din Odami Safiygʻa bir yoy va necha oʻq yibordi. Chun Odamgʻa oʻq otmoqni oʻgrotti. Andin sung buyurdikim, Odam bu oʻqni qargʻalar sari otgil. Bas, Odam (a. s.) otti va xato qildi. Jabroil tabassum qilib aytdi: – Yana bir oʻq otgʻil. Bu kezikda otgan urdi. Jabroil (a. s.) shodmon boʻldi. Odam (a. s.) soʻrdikim: – Ey Jabroil, avval otqonimda nega tabassum kilding va soʻng otqonimda nega shodmon buldung? Jabroil (a. s.) aydi: – Ul tabassum aning uchun qildim va soʻng shodmon boʻldumkim, agar avvalgʻi oʻqung qargʻalargʻa tegsa erdi farzandlaring ilgidin qiyomatqacha hech nimarsa xalos boʻlmagʻay erdi. Va yana bilgilkim, oʻq otmoq Xudoyi taoloning lutfi erur va Odami Safiyning moʻ’jizasidur. Bilgilkim, oʻq otmoqliqning savobi bisyordur. Ammo andoq bayon qiloli to sizga ma’lum boʻlgʻay.
Xabarda andoq keltirurkim, Paygʻambar (a.s.) oʻq otmoqning fazilatin bisyor etti. Ersa sahobalar (rizvon allohi taolo alayhim ajmain) taajjub qilib soʻrdilarkim: – Yo Rasululloh, tiyrandozliqning savobi ne miqdordur? Rasululloh (s. a. v.) buyurdikim: – Agar tiyrandozliqni biyik savobin aytsam xalq kasbu tijoratidin qolgʻaylar. Va oʻq otmoqdin oʻzga ish qilmagʻaylar. Ammo bir soat oʻq otmoq savobi bilan ellik yilgʻi toatning savobi barobar turur. Va Rasul (a. s.) aydikim: – Har moʻ’minkim, nishonagʻa oʻq otsa Xudoyi taolo anga behishtiylar savobin bergay va agar nishonga tegsa, behishtning eshikin anga ochib, hurni anga aqd qilgʻay.
Andoq rivoyat qilurkim, Pangʻambar (a. s.) sahobalar birla bir kun borur erdilar. Sa’di Vaqqos[5] farzandlarigʻa oʻq otmoq oʻgrotur erdi. Hazrati Paygʻambar (a. s.) zamone nishonagohga boqib turdilar. Bayakbor bir yigit paydo boʻldi, ilgida oʻq va yoy. Bu yigit kelib bir oʻq otti, ersa Paygʻambar (a. s.) base shodmon boʻldi. Andin soʻng sahobalar (r. a. a.) soʻrdilarkim: – Yo Paygʻambari Xudo, ne sababqa shodmon boʻldingiz?
Paygʻambar (a. s.) aydilarkim: – Ul sababdin shodmon boʻldum: ul yigit kelur erdi – gʻarqi gunoh erdi. Chun oʻq otti, ersa barcha gunohlaridan pok boʻldi va gunohlari toʻkuldi.
Xabarda andoqdururkim, Paygʻambar (a. s.) buyurdi, har yernikim, masjid qilur boʻlsalar qirq yil burun faxr qilur ermishkim, meni masjid qiladurlar. Va har yerdakim, oʻq otar boʻlsalar sakson yil burun faxr va mubohot qilur ermishkim, meni nishonagoh qilib, bir kun oʻq otganlar.
Amir ul-moʻ’minin Ali[6] (karamallohu vajhuhi) goho oʻq keltirur erdi, bosh va oyogʻlarni yolang qilib, durud aytur erdi. Bir kun Sa’di Vaqqos oʻq otar erdikim, Jabroil (a. s.) keldi va Hazrati Paygʻambar a. s.) Sa’di Vaqqos birla turub erdilar, Paygʻambar (a. s.) aydilar: – Ey Sa’di Vaqqos, mening uchun bir oʻq otqil. Va Jabroil (a. s.) aydi: – Yo Rasululloh, Sa’di Vaqqosgʻa aytgʻil mening uchun ham bir oʻq otsun. Chun Vaqqos bu ikki oʻqni otmoqdin soʻng Paygʻambar (a. s.) aydi: Bir oʻq Xudoyi taoloning nomi uchun otqil. Sa’di Vaqqos yana bir oʻq otti. Andin soʻng sahobalar (r. a. a.) borib, nishonagohdin oʻqlarni kelturdilar. Ammo ul oʻqkim, Xudoyi subhonahu taolo oti uchun otib erdilar, topmadilar. Jabroil (a. s.) kelib aydi: – yo Muhammad, Xudoyi taolo aydikim, ul oʻqni topmasunlar, aning uchunkim, ul behishtda Sa’di Vaqqosqa yer olib anda turdi.
Manquldurkim, Shayx Shafiqi Balxiy[7] (r. t. a.) naz’ holinda qoʻpub oʻq-yoy kelturub, bir necha oʻq otti, ersa yoronlari koʻrub shodmon boʻldilarkim, Shayxning ahvoli yaxshidur. Shayx (q. s.) aydikim: – Ey yoronlar, bilinglarkim, mening holim oxir boʻlubtur. Ammo andoq xayol qildimkim, bir toat qilayin va hech toat bu mahalda oʻq otmoqdin behrok koʻrmadim. Bilgilkim, oʻq otmoq savobi koʻp va mas’alasi bisyordur. Ammo muxtasar qilduk. Bo ehtirom anjomid, ba itmom rasid in nusxai sharif dar dasti bandai zaif Fatxulloh al-kotib.



↑ Alisher Navoiyga nisbat berilgan (Qarang: Bertel's Ye. E-Navoi. M.; L., 1948; Semenov A. A. Navoiy qoʻlyozmalari tavsifi. Toshkent, 1940) bu gʻoyat kichik asar ashtarxoniylardan Abdulazizxon (1645 – 1680) kitobxonasiga mansub bir majmua tarkibida mavjud, deyiladi. Ushbu satrlar muallifining Urfon Otajon bilan hammualliflikda yozgan maqolasida risolaning mazmun va mohiyati yoritilar ekan, uning Navoiy qalamiga mansubligi haqida ba’zi dalil va mulohazalar bildiriladi (Qarang: «Tafakkur» jurnali. 1995 y. 3/4-son. 120 – 124-betlar).

↑ Tarj. a.: Butun olimlarning parvardigoriga hamdu sanolar boʻlsin, Ollohning rasuli va uning oila a’zolariga duoi salomlar boʻlsin!

↑ Odam – Olloh yaratgan birinchi inson. «Abulbashar» kunyasi, «Safiulloh» (Ollohning sof quli) laqabi. Xalqda Odam Ota deb yuritiladi. Bu yerda Odam jannatdan quvilgach,. Olloh unga dehqonchilik qilishni, bugʻdoy ekishni buyurgani haqida soʻz ketadi.

↑ Jabroil – Olloh bilan paygʻambar oʻrtasidagn vositachi, vahiy keltiruvchi toʻrt farishtaning biri. Uning «Ruh ul-amin» laqabi bor.

↑ Sa’di Vaqqos – Muhammad paygʻambar sahobalaridan biri.

↑ Amir al-moʻ’minin – Aln ibn Abu Tolnb (661 yilda qatl qilingan). Islomda «Xulafo ar-roshidin» (toʻgʻri yoʻldan boruvchi xalifalar), xalq orasida «choryorlar» deb ataluvchi toʻrt xalifaning toʻrtinchisi, Muhammad paygʻambarning kuyovi va amakivachchasi. Islomdagi ikki asosiy oqimdan biri «shia» (arabcha «guruh» demakdir)ni Ali tashkil qilgan. «Amir al-moʻ’minin» Hazrat Alining laqabidir. Navoiy Hazrat Alining «Nasr ul-laoliy» (nasriy gavharlar) nomli asarida jam’langan hikmatlarining har birini bir ruboiyda talqin qilgan (268 ta) va asariga «Nazm ul-javohir» (nazmiy-she’rlar javharlar) deb nom bergan. Adabiyotda Ali ajoyib sarkarda va jasur shaxs sifatida ta’rif qilinadi.

↑ Shafiqi Balxiy – mashhur shayxlardan. Fariduddin Attor Ibrohim Adham tariqatini olgan edi, deb yozadi («Tazkirat ul-avliyo», 232-6.). Shafiqi Balxiy 174/790 – 791 yilda. Movarounnahrda dunyodan oʻtgan.
Mualifning boshqa asaralari
1 Mezon ul-Avzon (Tasvirlar) 1187
2 Sab’ai Sayyor (Tasvirlar) 873
3 Arba’in [Alisher Navoiy] 1675
4 Арбаин - 40 четверостиший [Alisher Navoiy] 1524
5 Арбаъин [Alisher Navoiy] 631
6 Афоризмы [Alisher Navoiy] 644
7 Badoyi ul-Bidoya (I- qism) [Alisher Navoiy] 3684
8 Badoyi ul-Bidoya (II- qism) [Alisher Navoiy] 4111
9 Badoyi ul-Vasat (I- qism) [Alisher Navoiy] 3684
10 Badoyi ul-Vasat (II- qism) [Alisher Navoiy] 2074
11 Badoyi ul-Vasat (III- qism) [Alisher Navoiy] 1537
12 Бадойиъ ул-Бидоя (I- қисм) [Alisher Navoiy] 841
13 Бадойиъ ул-Бидоя (II- қисм) [Alisher Navoiy] 1133
14 Бадойиъ ул-Васат (I- қисм) [Alisher Navoiy] 779
15 Бадойиъ ул-Васат (II- қисм) [Alisher Navoiy] 790
16 Бадойиъ ул-Васат (III- қисм) [Alisher Navoiy] 689
17 Farhod va Shirin (I- qism) [Alisher Navoiy] 1328
18 Farhod va Shirin (II- qism) [Alisher Navoiy] 4011
19 Favoid ul-Kibar (I- qism) [Alisher Navoiy] 2762
20 Favoid ul-Kibar (II- qism) [Alisher Navoiy] 1096
21 Favoid ul-Kibar (III- qism) [Alisher Navoiy] 1871
22 Фавоид ул-Кибар (I- қисм) [Alisher Navoiy] 882
23 Фавоид ул-Кибар (II- қисм) [Alisher Navoiy] 779
24 Фавоид ул-Кибар (III- қисм) [Alisher Navoiy] 674
25 Фарҳод ва Ширин (I- қисм) [Alisher Navoiy] 670
26 Фарҳод ва Ширин (II- қисм) [Alisher Navoiy] 1034
27 Hayrat ul-Abror (I- qism) [Alisher Navoiy] 6701
28 Hayrat ul-Abror (II- qism) [Alisher Navoiy] 1621
29 Hayrat ul-Abror (III- qism) [Alisher Navoiy] 1379
30 Holoti Pahlavon Muhammad [Alisher Navoiy] 1686
31 Holoti Sayyid Hasan Ardasher [Alisher Navoiy] 1526
32 Ҳайрат ул-Аброр (I- қисм) [Alisher Navoiy] 929
33 Ҳайрат ул-Аброр (II- қисм) [Alisher Navoiy] 585
34 Ҳайрат ул-Аброр (III- қисм) [Alisher Navoiy] 550
35 Ҳолоти Паҳлавон Муҳаммад [Alisher Navoiy] 534
36 Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер [Alisher Navoiy] 681
37 Layli va Majnun (I- qism) [Alisher Navoiy] 1644
38 Layli va Majnun (II- qism) [Alisher Navoiy] 1574
39 Layli va Majnun (III- qism) [Alisher Navoiy] 4246
40 Lison ut-Tayr (I- qism) [Alisher Navoiy] 6016
41 Lison ut-Tayr (II- qism) [Alisher Navoiy] 830
42 Lison ut-Tayr (III- qism) [Alisher Navoiy] 5125
43 Лайли ва Мажнун (I- қисм) [Alisher Navoiy] 689
44 Лайли ва Мажнун (II- қисм) [Alisher Navoiy] 654
45 Лайли ва Мажнун (III- қисм) [Alisher Navoiy] 833
46 Лисон ут-Тайр (I- қисм) [Alisher Navoiy] 1004
47 Лисон ут-Тайр (II- қисм) [Alisher Navoiy] 693
48 Лисон ут-Тайр (III- қисм) [Alisher Navoiy] 686
49 Лисон ут-Тайр (Язык птиц) [Alisher Navoiy] 1357
50 Mahbub ul-Qulub [Alisher Navoiy] 1790
51 Majolis un-Nafois (I- qism) [Alisher Navoiy] 1448
52 Majolis un-Nafois (II- qism) [Alisher Navoiy] 1870
53 Mezon ul-Avzon [Alisher Navoiy] 3148
54 Muhokamat ul-Lugʻatayn [Alisher Navoiy] 6779
55 Munojot [Alisher Navoiy] 6692
56 Munshaot (Munojot) [Alisher Navoiy] 1619
57 Мажолис ун-Нафоис (I- қисм) [Alisher Navoiy] 829
58 Мажолис ун-Нафоис (II- қисм) [Alisher Navoiy] 666
59 Маҳбуб ул-Қулуб [Alisher Navoiy] 740
60 Мезон ул-Авзон [Alisher Navoiy] 829
61 Муножот [Alisher Navoiy] 823
62 Муншаот (Муножот) [Alisher Navoiy] 669
63 Муҳокамат ул-Луғатайн [Alisher Navoiy] 1015
64 Nasoim ul-Muhabbat (I- qism) [Alisher Navoiy] 3538
65 Nasoim ul-Muhabbat (II- qism) [Alisher Navoiy] 1521
66 Nasoim ul-Muhabbat (III- qism) [Alisher Navoiy] 1698
67 Navodir un-Nihoya (I- qism) [Alisher Navoiy] 1984
68 Navodir un-Nihoya (II- qism) [Alisher Navoiy] 1406
69 Navodir un-Nihoya (III- qism) [Alisher Navoiy] 1008
70 Navodir ush-Shabob (I- qism) [Alisher Navoiy] 1826
71 Navodir ush-Shabob (II- qism) [Alisher Navoiy] 1237
72 Navodir ush-Shabob (III- qism) [Alisher Navoiy] 1457
73 Nazm ul-Javohir [Alisher Navoiy] 4171
74 Наводир ун-Ниҳоя (I- қисм) [Alisher Navoiy] 779
75 Наводир ун-Ниҳоя (II- қисм) [Alisher Navoiy] 809
76 Наводир ун-Ниҳоя (III- қисм) [Alisher Navoiy] 698
77 Наводир уш-Шабоб (I- қисм) [Alisher Navoiy] 832
78 Наводир уш-Шабоб (II- қисм) [Alisher Navoiy] 632
79 Наводир уш-Шабоб (III- қисм) [Alisher Navoiy] 708
80 Назм ул-Жавоҳир [Alisher Navoiy] 656
81 Насоим ул-Муҳаббат (I- қисм) [Alisher Navoiy] 942
82 Насоим ул-Муҳаббат (II- қисм) [Alisher Navoiy] 981
83 Насоим ул-Муҳаббат (III- қисм) [Alisher Navoiy] 939
84 Притчи [Alisher Navoiy] 813
85 Qaro koʻzum (I- qism) [Alisher Navoiy] 1878
86 Qaro koʻzum (II- qism) [Alisher Navoiy] 1519
87 Qaro koʻzum (III- qism) [Alisher Navoiy] 1534
88 Қаро кўзум (I- қисм) [Alisher Navoiy] 810
89 Қаро кўзум (II- қисм) [Alisher Navoiy] 755
90 Қаро кўзум (III- қисм) [Alisher Navoiy] 731
91 Рисолаи тийр андохтан [Alisher Navoiy] 561
92 Sabai Sayyor [Alisher Navoiy] 8945
93 Saddi Iskandariy (I- qism) [Alisher Navoiy] 1241
94 Saddi Iskandariy (II- qism) [Alisher Navoiy] 1369
95 Saddi Iskandariy (III- qism) [Alisher Navoiy] 2453
96 Siroj ul-Muslimin [Alisher Navoiy] 2258
97 Сабъаи Сайёр [Alisher Navoiy] 1497
98 Садди Искандарий (I- қисм) [Alisher Navoiy] 1220
99 Садди Искандарий (II- қисм) [Alisher Navoiy] 879
100 Садди Искандарий (III- қисм) [Alisher Navoiy] 1084
101 Сирож ул-Муслимин [Alisher Navoiy] 659
102 Tarixi anbiyo va hukamo [Alisher Navoiy] 3176
103 Tarixi muluki ajam [Alisher Navoiy] 2379
104 Тарихи анбиё ва ҳукамо [Alisher Navoiy] 735
105 Тарихи мулуки ажам [Alisher Navoiy] 742
106 Vaqfiya [Alisher Navoiy] 3072
107 Вақфия [Alisher Navoiy] 661
108 Xamsat ul-Mutahayyirin [Alisher Navoiy] 1919
109 Xамсат ул-Мутаҳаййирин [Alisher Navoiy] 747
110 Gʻaroyib us-Sigʻar (I- qism) [Alisher Navoiy] 6046
111 Gʻaroyib us-Sigʻar (II- qism) [Alisher Navoiy] 1935
112 Gʻaroyib us-Sigʻar (III- qism) [Alisher Navoiy] 2817
113 Ғаройиб ус-Сиғар (I- қисм) [Alisher Navoiy] 1277
114 Ғаройиб ус-Сиғар (II- қисм) [Alisher Navoiy] 652
115 Ғаройиб ус-Сиғар (III- қисм) [Alisher Navoiy] 1014
Tavsiya qilamiz
Яндекс.Метрика