Nomi yoʻq toʻy (hikoya) [Said Ahmad]

Nomi yoʻq toʻy (hikoya) [Said Ahmad]

Asadullo Maxsumning oʻrtancha oʻgʻli Sayfullo kecha qamoqdan keldi. Ishdan kelsam koʻcha muyulishida besh-olti qoʻshnim toʻplanishib turishipti. – Qayoqda yuribsiz, qoʻshni, darrov u-bularingizni tashlab chiqing. Maxsum akadan koʻngil soʻrab qoʻyamiz. Hayron boʻldim, nima deb koʻngil soʻraymiz? oʻgʻli armiyadan, yo biron xayrli joydan kelmagan boʻlsa, nimasini soʻraymiz? – E, boʻling, birrov kiramizu chiqamiz. Mahallachilik, eldan qolib boʻlmaydi. Kirdik. Hovlidagi soʻrilarga joy qilingan. Ichkari uyda qariyalar. Ayvonda Maxsumning yor-birodarlari. Bitta soʻri boʻsh. Nazarimda artistlar ham aytilgan boʻlishi kerak. Oldiga sholcha tutilgan burchakdan Isa oshpazning boshi koʻrindi. Behi shoxiga yangigina boʻgʻizlangan qoʻy orqa oyogʻidan osib qoʻyilibdi. Maxsumning qamoqdan kelgan oʻgʻli boshiga yangi surma rang doʻppi kiyib, kelgan-ketganlarga qoʻl qovushtirib yuripti. Buni qarang-a, toʻrt yil ham koʻz ochib yumguncha oʻtib ketibdi. Maxsumning shu oʻgʻli istirohat bogʻida mast boʻlib, bir shofyor bolani pichoqlab qoʻygan edi. Maxsum u yoqqa yugurib, bu yoqqa yugurib, pichoq yegan bolaning tanishini topdi, ota-onasiga odam yubortirdi. Xullas, bolasi tirik qolganidan shukur qilgan ota, da’vo qilmaysan, deb oʻgʻliga qasam ichirdi. Baribir da’vogar kechsa ham hukumat kechmas ekan. Sayfullo toʻrt yilga kesildi. Mana, shu toʻrt yil bir piyola choy ichguncha oʻtdi-ketdi. Tinmay odam kelib turipti. Quyuq-suyuq ovqatlar tortilyapti. Dasturxonga shisha oralab qoldi. Kontsertini tugatib, kech boʻlsa ham artistlar yetib kelishdi. Keksalar oʻtirgan joyda stol tagidan piyola uzatila boshlandi. Yoshlar jiringlatib «jabrdiyda», «chaquvdan qamalgan» bolaning salomatligiga icha boshladilar. Ashula avjga chiqdi. Uncha-muncha kayf qilganlarning ovozi koʻtarila boshladi. «Chaquvdan qamalib kelgan» bolaning oʻzi oʻyinga tushdi. Keyingi paytlarda toʻymi, azami, baribir nutq soʻzlaydigan odamlar paydo boʻlib qolgan. Bu yigʻin ham shunday boʻldi. Soch oʻstirgan bir yigit ryumka koʻtarib, oʻrtaga tushdi. Hayron boʻldim, u nima deyishi mumkin? Toʻy boʻlsa, kuyov bilan kelinni tabriklardi, imenina boʻlsa toʻy egasini tugʻilgan kuni bilan tabriklardy. Chaqaloq toʻyi boʻlsa, unga umr tilardi. Birovni pichoqlab, qamalib kelganning yigʻinida nima deyishi mumkin? – Hurmatli birodarlar, mana shu tabarruk uyning tabarruk dasturxoni ustida oʻtiribmiz. Oʻzingizga ma’lum, Toshkentda kuchli zilzila boʻldi. Bizning bozorkomimizga qarashli tochkalar ham ancha shikastlandi. Shu bilan demoqchimanki, aziz birodarimiz Maxsum akaning zurriyoti boʻlmish Sayfullo bozorkomning vayron boʻlgan tochkalarini tiklashga oʻz hissasini qoʻshadi, deb umid qilamiz. Shu qadahni Sayfulloning salomatligiga koʻtarishlaringizni soʻrab qolaman. Ichadiganlar jarang-jurung qilib urishtirdi. Ichishdi. Har qaysi toʻda Sayfulloni yoniga chaqirib, alohida-alohida qadah tutishdi. Sayfullo tushmagur sogʻingan ekan, yoʻq deyish esidan chiqib, uzatganni olib yutaverdi. To osh tortilguncha Sayfullo qamoqqa ketishdan oldingi holiga keldi qoʻydi. – Vey, vey, qamoqqa yigitning guli tushadi. Ish bilgan odam har yerda ham nonini topib ketaveradi. Istalovoyga zavidish boʻldim. Ha, oʻshatdayam tortib turdik. Ha, doʻst! U dovdirab, aljirab hovlida charx urib yurardi. Birdan mahalla komitetining raisiga koʻzi tushib qoldi. Tepasiga kelib, ikki qoʻlini biqiniga tirab turib oldi. Xabarim bor, militsiya idorasi Sayfulloning axloqi toʻgʻrisida xarakteristika soʻraganda, u toʻgʻrisini yozib bergan edi. Sayfulloning esidan chiqmagan ekan. – Vey, qoʻlingdan hemiri kelmadi-ku. Mahalla yigitlari Sayfulloning tirsagidan olib, eshikka opchiqib ketishdi. Biz qoʻshnilar ham sekin oʻrnimizdan turdik. Chiqib kelayotganimizda Sayfulloni yoʻqlab kelgan, oʻziga oʻxshagan oshnalariga gap ma’qullardi: – Vey, men, men istalavoyda zavidish... Mana, shu voqeaga ham bir oydan oshdi. Sayfullosi tushmagur «shoʻx» bola emasmi, yozlik kinoning yonida bir juvonga erining oldida tegishipti. Toʻrtta odam guvoh boʻlib, oʻsha zahotiyoq militsiyaga olib ketishipti. Shunda uning gaplari esimga tushib, ham achinish, ham istehzo bilan dedim: – Yangi farmon chiqqan, endi istalavoyga zavidish boʻlmaydigan qilib olib ketishdi. Esonlik boʻlsa, yana besh yildan keyin uchrashamiz-da!

Muallif: Said Ahmad