Hasharchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]

Hasharchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]
Hasharchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]
Mamat molxonasining tomiga loy qordi. Yaxshilab suvab qoʻymasa boʻlmaydi. Tomning sogʻ joyi qolmagan. Sal yomgʻir shivalaguday boʻldi degancha, ikki kecha-kunduz tomchi tomib yotadi. Bir yoʻlini qilib, yozga chiqib olishdi. U boʻldi-bu boʻldi, qarashsa, kuz ham kelib qolyapti. Xotini qoʻymadi. Har qalay, xotinlarning ham boriga shukr. Ba’zida toʻgʻri, ba’zida notoʻgʻri gapni aytib, erlarini yoʻlga solib turishadi. Mamatning oʻzi sal dangasaroq. Hovlida biron ish chiqadigan boʻlsa, darrov otiga minib, bedazorga borishim kerak, brigadir aytgan, deb joʻnab qoladi. Shunaqa boʻlgandan keyin uni hal qil, buni hal qil, deb turgan xotinga ham rahmat.
Mamat shularni oʻyladiyu, kecha ishdan ertaroq qaytib, loy qordi. Mayda somon aralashtirib, rosa obi-tobiga yetkazgandan soʻng, achisin, deb ertalabgacha qoldirdi. Kecha brigadirga, shunaqa gap, desa: «Koʻryapsiz-ku, ozir bosh qashishga vaqt yoʻq. Hech boʻlmasa yakshanbagacha toʻxtatib turing», deydi. U yakshanba, bu yakshanba, deb kuz kelib qoldi. Yakshanbagacha yana oʻnta bahona topiladi. Brigadirga oʻxshagan amaldorlar yalintirishni yaxshi koʻrishadi. Axmogʻingni topibsan, dediyu, ketdi-qoldi. Xotini aytganday, odam oʻz uyini, oʻlan toʻshagini ham oʻylashi kerak-da. Toʻgʻrisini aytsa, uch yil oldin molxona qurganda loydan bezib qolgan ekan, shekilli, shuning uchun loy qilishni ortga choʻzib kelayotgandi. Bari bir tirikchilik ekan, mana…
Ertalab uch-toʻrtta qoʻshnilarni hasharga aytdi. Hammasi tushga yaqin keladigan boʻlishdi. Faqat Eshqobil… Odamlar juda nozik boʻlib boyartimi-ey… Mamat bilmay qoldi. Har qalay, barlosliklardan ham oqibat ketyapti: «Kechirasiz, Mamat aka, hech vaqtim yoʻq», deydi. «Kechirasiz»ga balo bormi? He… kechirasizingni ich-chiga… Oʻzi shu Eshqobil keyingi vaqtlarda ayniyapti. Ayniqsa, boʻlim bugaltiri boʻlgandan beri… Qaysi kuni Bahri ham hasharga aytgan ekan, ishim koʻp, depti.
Eshqobil toʻy qilganda Mamat oʻzi boshida turgan. Oʻtgan yili Eshqobil loy qilib, hasharga aytganda Mamat andava tortgan. Shuning uchun tomidan bitta chakki oʻtmaydi… Turib-turib, ta’sir qilib ketarkan. Eshqobil… notoʻgʻri qildi-da. Yaxshi boʻlmadi, har qalay. Yo Eshqobilni amal buzdimikan? Oʻtgan yili ketmon koʻtarib yurgan oddiygina ishchi edi. Qishda nima boʻldiyu, ikki oylik bugaltirlik kursiga oʻrin kelib, hisob-kitobdan ozroq xabari bor, deb Eshqobilni yuborishdi. Tok ochiladigan paytgacha Eshqobil oʻqishni bitirib, bugʻaltir boʻlib oldi. Idorada ishlayotganiga besh-olti oy boʻlib qoldi. Oʻshandan beri ikki odamning boshi biriksa, Eshqobildan gap ochiladi. Barlosda Eshqobilning gapi yotmay qoldi. Eshqobil unday boʻlib ketyapti, Eshqobil bunday boʻlib ketyapti… Qoʻshnisi boʻlgani uchunmi, bu gaplar Mamatga ogʻir botadi. Toʻgʻri, Eshqobil oʻzgargan, anchagina oʻzgargan. Ilgarigiday, eski-tuskida emas, yangi kostyum kiyib, galstuk taqadi. Soch oʻstirgan. Kiyimlari doim ozoda. Koʻchada ham gard tegib qolmasin, deb ehtiyotlanib yuradi. Sa-al kerilib, qorinni chiqarib oladi. Har oʻn qadamda bir-ikki tomoq qirib qoʻyadi. Ana shu odati odamlarga yoqmaydi. Hamma gap Eshqobilning ana shu tomoq qirishidan boshlandi.
Ilgari toʻylarda el qatori toʻgʻri kelgan joyga oʻtiraverardi. Endi boʻlimning kattalaridan ajralmaydi. Boshqaruvchining yonida oʻtiradi.
Yoʻq, Mamat bu gaplarni asad qilganidan aytmayapti. Eshqobilning nimasiga hasad qiladi? Qolaversa, yon qoʻshnisi boʻlim bugʻaltiri boʻlib tursa – yomonmi? Albatta, idorada ishlagandan keyin yaxshi kiyinadi, lekin… Eshqobil… Mamatning nazarida qandaydir… narsasini yoʻqotganday. Ishqilib, odamgarchilikdan chiqib boryapti. Odamning kimligini bilaman desang amal berib koʻr, deganlari rost ekan. Eshqobilni amal buzdi. Hozirgi Eshqobil bir yil avvalgi Eshqobil emas. Mamat oʻtaketgan savodsiz emas axir, idoradagilarning qachon ishlashiyu, qachon dam olishini uncha-muncha biladi. Taqdirida bor ekan, oddiygina, bedazorning qorovuli boʻlib yuripti. E-e, bu Eshqobil… turib-turib oʻtib boryapti-da.
Eshqobilnikidan ruhi tushib, Qurbonnikiga, Yoʻldoshnikiga, Bahrinikiga, Niyozmatnikiga oʻtdi. Usmon ham keladigan boʻldi. Shu Usmon ham qingʻir yoʻlga koʻp kirgani bilan qoʻshnilarning ra’yini qaytargan joyi yoʻq. Shaharda student boʻlishiga qaramay, Qohid ham «boʻpti, aka», deb qoldi. Qurbon esa:
— Yangam osh qilib beradimi axir? – deb soʻradi. Qurbon oʻzi shunaqa. Doim hazillashib turadi.
— Sizdan yangangizning oshi aylansin, - dedi Mamat, koʻngli sal-pal yorishib.
— Yangamning oshi boshqacha boʻladi-da. Boʻldi! Bizni aytdingizmi, ishonavering, moment hozir boʻlamiz.
Mamat xursand boʻlib ketdi. – Qurbon koʻngli ochiq yigit. Oʻzi aravachali traktor haydaydi. Oʻtinmi, yantoqmi, tashish kerak boʻlsa, iltimos qilsang, «yoʻq,» demaydi.
Tushga yaqin qoʻshnilar hazil-huzul bilan tom suvashni boshlab yuborishdi. Mamatning oʻzi loyxonada paqirlarga loy solib turdi. Qurbon tom ustida turib, paqirlarni tortdi. Tomning yarmini suvab boʻlay deb qolganlarida Eshqobilning tomoq qirgani eshitildi (loyxona koʻcha tarafda edi).
— Oʻzimning jonajon akajonim kelyapti, - dedi Qurbon xushchaqchaqlik bilan. – Hasharga aytmaganmidingiz, Mamat aka?
— Hormangla-ar! – dedi bu orada yetib kelgan Eshqobil choʻzib, yana ikki-uchs tomoq qirarkan. Har qalay qoʻshni emasmi, darrov oʻtib ketolmay, xandakka yaqin kelib, turib qoldi. – Loy juda yaxshi boʻlipti, zoʻr pishitibsiz, - dedi Eshqobil, yana tomoq qirib olarkan. U amalga mingandan beri aqlli-aqlli gaplarni aytishni, suhbatdoshlarning diqqat markazida boʻlishni xushlaydigan boʻlib qolgandi.
— Ha-a, - dediyu, Mamatning ensasi qotib, Eshqobil arafdagi loylarni ketmon bilan oʻziga tortaverdi. Bir safar loyi suyuq joyga ketmonni ataylab qattiq urdi. Loy sachrab, Eshqobilning tuflisiga, dazmollangan shimining pochasiga yopishdi.
— E, uzoqroq turmaysizmi? – dedi Mamat zarda qilib.
— Mayli endi, hayotda bunday koʻngilsizliklar boʻlib turadi. Xafa boʻlmang, aka. Ana. Amerikaliklar Nevadada yana atom bombasini portlatishipti. Loy nima degan gap, qurisa, oʻzi koʻchib tushib ketadi, - dedi Qurbon. – Yaxshisi, bu yoqqa chiqing. Bu yerga quyosh yaxshi tushadi, ham shimingiz quriydi, ham ozro-oq loy tortib, belingizning chigilini yozasiz.
Eshqobil ikkilanib qoldi. Ish bilan band boʻlib, ertalab, «vaqtim yoʻq», deganini unutipti. Aslida toʻxtamasdan oʻtib ketishi kerak edi. Endi Qurbondan qutulib boʻlmaydi. Hozir aytganini qilmasa, ertaga yuz joyda kalaka qiladi. Buning ustiga qoʻlida aravachali traktor, ba’zan-ba’zan ishing tushib qolsa, darrov aybingni yuzingga soladi.
— Qoʻlingizdagi papkani qaerga qoʻyishni bilmayapsizmi? – Qurbonning jagʻi tinmasdi. – Hoʻ, chetga qoʻying, turaveradi. Faqat tezroq chiqing. Esingizda boʻlsin, hasharning oʻrtasida keldingiz, hashar oshining yarmini yeysiz.
Hasharchilar kulib yuborishdi. Noiloj qolgan Eshqobil narvondan koʻtarildi.
— Kostyumingizni yeching, shimingiz loy boʻlgani yetadi, - dedi Qurbon.
Eshqobil garangsib, kostyumini yechdi. Boʻynidagi galstugini ham Qurbonga uzatdi.
— Ana endi siz arqonni oling, - dedi Qurbon, - men esa Barlosning sizday ulugʻiga xizmat qilib, kiyimlaringizni qoʻriqlab turaman.

Eshqobil taqdirga tan berib, yana ikki-uch tomoq qirdi-da, ilgakli arqonni qoʻliga oldi.
Mualifning boshqa asaralari
1 Alibek va qirq doʻstining sar... [Abulqosim Mamarasulov] 899
2 Anoyi yoki yechilmagan yettin... [Abulqosim Mamarasulov] 347
3 Arabcha oʻyin (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 453
4 Atlas roʻmolcha (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 426
5 Алибек ва қирқ дўстининг сарг... [Abulqosim Mamarasulov] 437
6 Анойи ёки ечилмаган еттинчи т... [Abulqosim Mamarasulov] 360
7 Арабча ўйин (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 366
8 Атлас рўмолча (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 320
9 Birinchi qor (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 425
10 «Baxitli savet ayalining arza... [Abulqosim Mamarasulov] 338
11 «Бахитли савет аялининг арзас... [Abulqosim Mamarasulov] 345
12 Биринчи қор (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 321
13 Eslasa arzigulik voqea (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 344
14 Эсласа арзигулик воқеа (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 334
15 Farishta (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 535
16 Фаришта (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 344
17 Hayotning bir lahzasi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 359
18 Ҳашарчилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 315
19 Ҳаётнинг бир лаҳзаси (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 351
20 Ismatning qismati (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 319
21 Исматнинг қисмати (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 264
22 Jarima (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 293
23 Жарима (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 240
24 Lola sayli (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 1482
25 Лола сайли (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 262
26 Maslahat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 642
27 Men seni sevaman, Buvirajab! ... [Abulqosim Mamarasulov] 430
28 Маслаҳат (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 263
29 Мен сени севаман, Бувиражаб! ... [Abulqosim Mamarasulov] 267
30 Oysha xolaning «kuyov»i (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 373
31 Ойша холанинг «куёв»и (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 297
32 Qaroqchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 313
33 Қароқчилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 261
34 Sevishganlar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 1155
35 Somonchilar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 283
36 Suyunchi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 290
37 Севишганлар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 380
38 Сомончилар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 254
39 Суюнчи (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 275
40 Taftish (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 290
41 Telba muhabbat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 599
42 Telpak (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 263
43 Тафтиш (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 273
44 Телба муҳаббат (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 297
45 Телпак (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 254
46 Uch soʻm pul (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 333
47 Uchinchi yoʻl (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 301
48 Uzumzorda (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 260
49 Узумзорда (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 271
50 Уч сўм пул (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 258
51 Учинчи йўл (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 252
52 Yigit ham yigʻlaydimi? (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 0
53 Yigitlikning koʻchasi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 278
54 Yoʻlovchi (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 288
55 Йигит ҳам йиғлайдими? (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 0
56 Йигитликнинг кўчаси (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 256
57 Йўловчи (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 216
58 Yaxshi niyat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 293
59 Yaxshi va yomon odamlar (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 406
60 Яхши ва ёмон одамлар (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 276
61 Яхши ният (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 341
62 Yor-yor (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 534
63 Ёр-ёр (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 255
64 «Zamonamiz qahramonlari» (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov] 347
65 «Замонамиз қаҳрамонлари» (ҳикоя) [Abulqosim Mamarasulov] 395
Tavsiya qilamiz
Яндекс.Метрика