Maslahat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]

Maslahat (hikoya) [Abulqosim Mamarasulov]

— Mayli, bekorchilikka ermak-da, - dedi Salim. Salim Alibekdan uch yosh katta. Oʻzini tutishi, gap ohangi juda boshqacha. Shunchaki gapirsa ham xuddi birovga nasihat qilayotganday boʻlaveradi.Akasini Alibek uch kundan beri kutadi. Maslahat soʻramoqchi. Zulfiyani yaxshi koʻrib qolgan. Sevish mazza-da! Shirin-shirin xayollar surarkansan. Kechalari shiftga tikilib, uxlolmay chiqarkansan. Ertasiga hech narsa boʻlmaganday, yana ishga ketaverarkansan. Nuqul fikru-yodi Zulfiyada. Yotsa ham, tursa ham, yursa ham… oʻshani oʻylaydi. Oʻzi zoʻr qiz! Muloyimgina… e’tibor berib qaralsa, Barlosda Zulfiyachalik chiroyli qiz boshqa yoʻq. Ma’sum kulib turishlarini eslasa, butun vujudi haroratga choʻlgʻanib, bilagi kuchga toʻlib. Zulfiyani oʻzi yoʻq badbashara devlardan himoya qilgisi kelaveradi. Qaysi kuni qiziq voqea sodir boʻldi.Hamma tushlikka chiqib ketgan payt edi. Qurbonoy, Zulfiya uchovlon, uch sinfdosh ovqatlanib boʻlishgandan keyin qizlarning qatoriga kirib, qator boshida: koʻcha tarafda uzum toʻlatilgan yashiklar, orqa tomonda quyuq ishkom panasida soyalab, maktab yillarini eslab utirishgandi. Zulfiya oʻrtada, ikki yonida Qurbonoy bilan Alibek. Soyalik kam boʻlgani tufayli bir-birlariga tiqilibroq oʻtirishardi.Avvaliga Alibek Samarqanddagi sarguzashtlaridan maqtanish bilan boʻlib, hech narsani payqamadi. Keyin qizlarga gap navbati yetganda ularga quloq tutib, badani Zulfiyaning badaniga tegib turganini his qildi. Toʻgʻrirogʻi, ilgari ham sezgandiyu, ahamiyat bermagandi. Endi yuragi qiziy boshladi. Zulfiya hayajonlanib, qimirlab-qimirlab gapirardi. Alibek goʻyo qizlarning hangomasini zoʻr qiziqish bilan tinglayotganday, ularga qarab ishshayar, aslida Zulfiyaning boʻynini, qulogʻi tagidagi xolini, qalin qora sochlarini, muloyim koʻzlarini, bilinar-bilinmas koʻtarilib tushayotgan koʻkraklarini kuzatardi. Kuzatgan sari toʻlqinlanar,vujudini bostirib kelayotgankuchli hayajonni jilovlamoqchi boʻlar, ammo uddalay olmas, yana suqlanib tikilardi. Zulfiya tizzalarini quchoqlab oʻtirardi. Shu oʻtirishining oʻzi bilan ham Alibekka yoqardi Ayniqsa, kulganda shodligi butun yuziga yoyiladi, koʻzlari juda mayinlashib ketadi. Bunday paytlarda Alibekka oʻzini tutib turish gʻoyatda azobga aylanardi. Alibek sevgi haqida koʻp kitoblar oʻqigan, hammasida ham oʻpishganlarni yozishadi, lekin keyin nima boʻlishini... Oʻpishsa nima boʻladi? Ogʻizda konfet yeganday ta’m qoladimi? Ba’zan kechalari bilan uxlolmay chiqsa, ertalab: «bugun qanday boʻlmasin Zulfiyani bir oʻpichga koʻndiraman», deb oʻziga oʻzi qaror qiladi. Ammo Zulfiyaga yaqinlashdi degancha susti bosadi. Zulfiyaning nimasidir bor. Uzoqlab ketolmaysan, ammo bemalol qoʻlingda tutib ham yurolmaysan. Seni ma’lum masofada ushlab turadi. Mana, hozir ham shundoqqina yonma-yon oʻtirishipti. Qoʻlini uzatib, Zulfiyaning yelkasidan tutsa, oʻziga qaratsa,.. boʻladi, ammo... Qaysi bir kuni bir jurnalda «oʻpishish kerak emas», deb yozishipti. Chunki oʻpishgandan keyin birining ogʻzidagi, tishlari orasidagi mikroblar ikkinchisiga oʻtarmish, tish ogʻrigʻi shu taxlit koʻpayarmish. Odamlar nega oʻpishadi? Sevishsa, albatta oʻpishish shartmi? Axir kino-kitoblarda nuqul... sevishdimi, darrov quchoqlashib qolishadi. Undan keyin... mana, oʻzi ham oʻldim-kuydim, sevib qoldim, deb yuriptiyu, fikru-yodi bir ilojini topsayu, Zulfiyani oʻpsa... keyin nima boʻladi? — Ketdik, uzum teramiz, - dedi Qurbonoy oʻrnidan turib Zulfiyaga. — Qoʻysang-chi! - dedi Zulfiya erinib, buncha shoshmasang.Bu ahvolda hali bola-chaqa orttirsang keyin nima qilasan? — Oʻtirsang oʻtiraver, - dediyu, Qurbonoy savatlarini koʻtarib, qatorning oʻz tomoniga oʻtdiyu, ishkom oralab ketdi. Mana! Mana Alibek kutgan fursat. Yolgʻiz ikkovi qoldi. Alibek yon-veriga qaradi. Bironta odam zoti koʻrinmaydi. Qurbonoy qatorning narigi tarafida. Tobora uzoqlashib boryapti. – Alibekning vujudiga titroq kirdi. Hamma yogʻi qizib borayotganini, bu oʻzgarish oʻzida juda tez sodir boʻlayotganini elas-elas biladi. Keyin nima qilganini oʻzi ham anglay olmay qoldi. Oldin yelkasidan tortdimi, yoqasidan ushladimi, esida yoʻq. Bir vaqti qarasa, Zulfiya yulqinib uning bagʻrida yulqinar, tipirchilar, hiq-hiq etib, dami ichiga tushgancha uning kukragiga mushtlardi. Nimalarnidir dahshatga tushib shivirlardi. Bir nima qilib qoʻydimmi, deb qoʻrqib ketgan Alibek qizni shartta qoʻyib yubordi. — Esing joyidami oʻzi? – dedi Zulfiya yigʻlamsirab. – Yaxshi gapirganga shunaqa qilasanmi? Keyin tura solib, Qurbonoyning orqasidan joʻnab ketdi. Alibek: «Men seni sevaman! Hech qachon ajrashmaymiz! Bir umr birga boʻlamiz! Men seni, faqat birgina seni sevaman, Zulfiya!» , demoqchi edi. Ulgurmadi. Shundan beri Alibekni oʻy bosgan. Nima qilishini bilmasdi.Zulfiya esa arzlab yuripti. Hatto ish yuzasidan ham faqat Qurbonoy gaplashadi. Eh-he! Alibek oʻzicha Zulfiya bilan nimalar qilmoqchi edi. Qanaqa rejalar tuzgandi. Endi Alibekka qiyin boʻldi. Bir balo qilib, otasigami, onasigami, meni uylantirib qoʻyinglar, degan gapni tushuntirish kerak. Oʻn sakkizga toʻldi, Samarqandini koʻrib keldi. Mana, kerak boʻlsa, qiz bolani oʻpdi. Boʻldi-da! Doim oʻpaverish uchun – uylanish kerak. Ammo oldin Zulfiyadan rozilik soʻramoqchi. Qanday qilib? Shuni bilmay boshi garang. Salim akasida esa tajriba bor. Fikru-yodi akasining koʻnglini ovlash va maslahat soʻrash. Hazilmi? Oʻrtada sevgi masalasi bor. Bundan keyingi hayoting qay yoʻsin kechishi hozir qabul qiladigan qaroringga bogʻliq. Alibek koʻnglida nimalar kechayotganini shu paytgacha biron kimsaga yozgani yoʻq. Akasi esa har qalay shahar koʻrgan yigit. – Student! Studentlar sevgini yaxshi tushunishadi. Umuman, ular koʻp narsani bilishadi, chunki koʻp oʻqishadi, qioʻlar bilan birga koʻp yurishadi. Bunaqa bilimdonlarning yoniga oʻtirib qolsang, ular bilan faqat bilimdonchasiga gaplashish kerak. — Aka, - dedi Alibek, piyodani ikki katak olgʻa surarkan, - Jonibekov bilan Gurragcha qaytib tushishdimi? — Bilmadim, xabarim yoʻq, - dedi Salim, shoh tarafdagi otni yon tomonga yurarkan. — Jonibekoving kim? – soʻradi oʻyinni tomosha qilib oʻtirgan otasi. — Oʻzimizning toshkentlik kosmonavtchi, hali bilmaysizmi? – deya Alibek oʻzi biladigan narsani otasi bilmasligidan gʻururlanib qoʻydi. – Yaqinda «Interkosmos» programmasi boʻyicha mugʻulistonlik Gurragcha degan kosmonavt ikkovi uchgandi. Bizlar tupkaning tubida dunyodan bexabar ishlab yuradigan odam boʻlsak, kosmonavt qachon uchadi, qachon qaytib tushadi, bilmasak, - dedi Alibek, piyodasini akasining chegarasiga oʻtkizib, otga qarshi qoʻyarkan. — Unday boʻlsa ularning uchganini qaerdan bilding? - soʻradi otasi va Alibekka oʻrgatdi, - hey, bekorchi oʻyin nima kerak, otingni chiqar. — Radiodan qulogʻimga chalingandi. – Alibek parvo qilmay piyodani yana olgʻa surdi. — Jonibekov? Toshkentdan ekanmi? Kosmonavt oʻzbeklardan ham chiqibdi-da, a? Hoy, piyodang joyida tursin. Qaerga boradi u? Otingni haydasangchi! — Biz ham shaxmatni uncha-muncha bilamiz, ota, - dedi Alibek farzini bilan shoh berib. Piyoda shohning ikkinchi yoʻlini toʻsgan, Salim mot boʻlgan edi. — Iye! Alibekka yuttirib oʻtiribsanmi? — Alibek keyingi vaqtlarda ancha progress qilyapti, - dedi Salim. – Biz esa regressga yoʻl qoʻydik, shekilli. — Qani tur-chi, bu kosmonavtlarni bilgich bilan oʻzim bir qoʻl koʻray, - deya otasi Alibekka qarshi maydonga tushdi. — Kosmonavtlar osmonda yarim yillab yurishyapti, qanday yashashar ekan, a ular? Aka? – soʻradi Alibek, donalarni qaytadan terarkan, xuddi gap kelib qolganday, aslida boya uzilib qolgan suhbatni davom ettirish, koʻp narsalarni bilishini akasiga isbotlash uchun. – Xlorella degan oʻsimlik boʻlarmish. . Oʻshani yeb kun kechirishadi, deyishadi. Shu rostmi, aka? — Boʻlsa bordir, - dedi Salim chaynalib. — Odamlar osmonda yarim yillab qanday yashaydi? Kosmik kemalaringda hojatxona bormi? – soʻradi otasi. — Ha, endi kosmik kemani shunga moslab chiqarishgan-da. Kosmik kemalar zamonamizning eng zoʻr olimlari tomonidan oʻylab chiqarilgan , fan va texnikaning oltin fondi, eng yangi asboblar kosmik kemalar uchun ishlatiladi. Shuncha narsani oʻylab topgan inson albatta kosmonavtning qanday kun kechirishini ham esidan chiqarmasa kerak, - dedi Salim. Oʻyin davom etdi. Alibek otasini ham yutib oldi. Keyin yana akasi bilan oʻynadi, yutishiga sal qolganda goʻyo bilmagan boʻlib, farzinini oldirdi. Shundan keyingina Salim xursand boʻlib, oʻyinni yutdi. Alibek va akasiga bir xonadan joy solishdi. Gaplashib olishga ayni fursat. Alibekning bilishicha, akasi bir shaharlik qiz bilan xat yozishadi. Alibek nogahon koʻrib qolgan oʻsha xatda bunday deyilgandi: «Oʻzim azoblansam deymanu, sizning kulishingizni istayman. Axir borligʻimni qoplab olgan hislarim yuragimga tinchlik bermasa, vujudim nuqul sizga intilaversa, menda nima ayb? Siz ham tushuning-da! Sizni sevib qolganman...» Umuman, shunaqa gaplar. Gaplarning orasida she’rlar ham bor. Aytishlaricha, sevishganlar oldin bir-birlarini oʻrganishlari kerak emish. Alibek Zulfiyani birinchi sinfdan beri biladi. Demak, bemalol, hech oʻylanmasdan uylanaversa boʻladi. Ammo masalaning ikkinchi tomoni bor: Salim hali boʻydoq. Yoki toʻgʻridan toʻgʻri Salimga: «aka, shunaqa-shunaqa gap, tezroq uylaning, mening yoʻlimni toʻsmang. Men ikki-uch kutib yurolmayman», desa-chi? Xullas, gaplashib olish kerak. Salim koʻrpaga kirib, qoʻlini boshiga yostiq qilgancha, shiftga tikilib xayol suryapti. — Aka, nimalarni oʻylayapsiz? — Shunday,.. chiroq, oʻzim. — Aka, sizga pul kerakmi? – Alibek javob kutmasdan oʻz topogʻonligidan xursand boʻlib, kissasidan pul chiqardi. Shunday qilsa akasi xursand boʻladi, gaplashish osonlashadi. — Qancha? – soʻradi Salim, pulni olarkan, koʻzlari shodlikka toʻlib. — E, kim sanapti deysiz! Kerak boʻlsa yana beraman, hozir menda pul koʻp, aka. Kecha oylik olganman. Mana! – Alibek kissasidan yana pul chiqarib berdi. - Siz studentsiz, sizga kerak boʻladi. — Rahmat, chiroq,Shu hafta koʻproq pul kerak boʻlib kelgandim. Otamdan qanday soʻrashni bilmayotgandim. — Aka, sizga ish yozaymi? — Yoza olasanmi? — Albatta. Hozir brigadirimiz Nurali aka bilan munosabatlarimiz zoʻr. Bir oʻzi toʻrt kishiga yozdirib oladi. Men bir sizga yozsam nima qipti. — Tagʻin senga gap tegib qolmasin, qoʻy, chiroq. Jim qolishdi. Alibek nuqul boshqa gaplarga alahsiyapti. Boya kosmonavt degandi. Endi hisobchiligini maqtanyapti. Qanday boʻlmasin hozir gaplashib olish kerak. Akasi pulni gʻamladi, shu ketishda bir oygacha kelmasligi mumkin. ... va Alibek bor shahdini tiliga jamladi: — Aka, siz ham sevasiz-ku, toʻgʻrimi?!. Salim yalt etib ukasiga qaradi. Alibekning yuzi ichki zoʻriqishdan qizarib ketgandi...

Muallif: Abulqosim Mamar...