Abror aka (etyud) [Odil Yoqubov]

Abror aka (etyud) [Odil Yoqubov]

U kishi sahnadagina emas, hayotda ham quyib qoʻygan Otello edi. Egnida eskiroq movut palto, yalangbosh, deyarli oq oralamagan qalin jingalak sochlari bir oz toʻzgʻigan Abror aka aksariyat teatrdan chiqib Xadragacha kelar va Shayxantovurga qarab piyoda ketar edi... Uning qiyofasida — yagʻrindor qomati, qiygʻir burni, sinchkov nigohli oʻtkir koʻzlarida shoirona dard, his aks etib turardi. U yoʻlovchilarning salomlariga, «Ana, Abror Hidoyatov!» degan shivir-shivirlariga e’tibor qilmas, oʻz oʻylari bilan band, ohista odim tashlar edi. Men koʻrgan paytlarimda Abror aka betobroq edi. Ba’zi bir obivatellar u kishining sha’niga mayda gaplar tarqatardi. Lekin bu siymoning obroʻ-e’tibori shu qadar baland ediki, bu gaplar u kishining qadrini tushirish u yoqda tursin, yana ham oshirar edi. Uning nomi hayot vaqtidayoq ajoyib afsonalar bilan oʻralgan edi... Abror akaning oltmish yoshlik toʻyi. «Otello» spektaklining besh yuzinchi marta qoʻyilishi!.. Abror aka — Otello, egnida qizil shohi koʻylak, belida qizil shohi belbogʻ, qulogʻida «tilla» sirgʻa, qop-qora chehrasida viqor, vazminlik, olijanoblik, tishlari yarqirab sahnaga kirib keldi. Kirib keldiyu, sahna ham, teatr ham esimdan chiqdi. Chunki koʻz oldimda Abror Hidoyatov emas, oʻsha Shekspirni ilk bor oʻqiganimda tasavvur etganim — Otello turardi! Uning har bir harakati, Dezdemonaga tikilganda koʻzlarida porlagan cheksiz muhabbat, ovozidagi titroq, kiborlar oldida oʻzini tutishi, oʻz qadrini bilishi, marddigi — hamma-hammasi menga tanish, xuddi men tasavvur etgan Otelloning oʻzginasi edi. Mana, Otelloning butun olijanobligini, bolalarga xos samimiyligi, pokligini ochib beruvchi dastlabki sahnalar oʻtib, qalbiga rashk choʻgʻi tushdi. Odatda, tanqidchilar bu sahnalar toʻgʻrisida gapirganda Otelloni sherga, yoʻlbarsga oʻxshatadilar. Lekin rashk azobida toʻlgʻangan Abror Hidoyatov sher ham emas, yoʻlbars ham emas, sahnada charx urgan bir choʻgʻ, qizil shohi koʻylak ichida mavj urgan olov, taftiga hech kim bardosh berolmaydigan bir alanga edi! Bu otash, bu alanga keng sahnada javlon urar, hammani kuydirar, yondirar, oʻzi ham tamoshabin koʻzi oldida yonib borar edi... Uning ovozida ham bahor latofati, ham mamaqaldiroq sadolari, ham oʻzbek yozining harorati mujassam edi. Uning inson yuragidagi eng nozik tuygʻularni ifodalay oladigan, bir zumda yuz xil ohang kasb etadigan ajoyib ovozi-chi? Uning tahqirlangan qalb faryodlariga toʻla mashhur «himm»lari... Uning Dezdemona jasadi ustida toʻkkan koʻz yoshlari-chi? Yoʻq, bu — tamoshabinni yigʻlatish uchun mohir aktyor toʻkkan koʻz yoshlar emas, bu ulugʻ fojiaga uchragan ulugʻ insonning, Otelloning koʻz yoshlari edi! Zotan, Abror akaning «Otello»sida tamoshabin yigʻlamas, chunki kishini koʻz yoshidan ham zoʻr bir tuygʻu chulgʻab olar, Abror aka tamoshabinni larzaga solar edi. Spektakldan keyin qariyb chorak soatli qarsaklardan soʻng, Abror aka, egnida Otelloning zarrin toʻni, Otello grimida sahnaga chiqdi.

Muallif: Odil Yoqubov