Gul haqida hikoyalar [Said Ahmad]

Gul haqida hikoyalar [Said Ahmad]

Bir tomchi suv Nigora bir haftagina qishloqqa onasining oldiga borib keladigan boʻlib qoldi. Eri komandirovkada. Uy Olgʻiz qoldi. Poezdga chiqib endi chamadonni oʻrniga qoʻyayotganida birdan boʻshashib ketdi. Tuvakdagi gulga suv quyish esidan chiqibdi-ku. Axir, Nigora uni qanday avaylardi. Kun ora suv quyib chamandek ochilib turgan gullarini hidlab, hidlab olardi. Nima boʻladi endi? Eri Kozimjon Kislovodskdan atayin samolyotda olib kelgan edi. Ikki yildan beri uni parvarish qilardi. Yozda hovliga opchiqib ekar, kuz keldi deguncha yana tuvakka oʻtqazib, uyning kungay tomondagi deraza rahiga qoʻyardi. Nima boʻladi endi? Bitta gul uchun orqaga qaytsinmi? Qaytardi ham, ammo poezd joyidan qoʻzgʻalib, shitob bilan oldinga intilib ketyapti. To qishloqqa yetguncha ham shu gul uning xayolidan ketmadi. Nazarida sargʻayib soʻlayotgandek, qurib-qovjiragan barglari deraza oldiga toʻkilib yotgandek... U qishloqning qatqaloq koʻchalaridan ketarkan, biron uyning derazasida gul koʻrdimi, boʻldi, xayoli yana uyiga uchib borar, qurib qolgan gul oldida ma’yus turgandek boʻlardi. Nigora qaytayotganda qalin qor tushdi. Poʻstiniga oʻranib poezdga chiqdi-yu, vagon oynasidan oppoq dalalarni ma’yus tomosha qilib keldi. Nihoyat uyi ostonasiga ham yetdi. Qanday qilib eshikka kalit solganini, qanday qilib deraza oldiga kelib qolganini oʻzi ham bilmasdi. Tuvakdagi gul hamon yashnab turardi. Uning koʻm-koʻk barglari tagidan yana kurtakchalar boʻrtib qolibdi. Nigora ochilaman deb, turgan gʻunchaga engashib dimogʻini tegizdi. Biram xushboʻy, biram xushboʻy! U, bir hafta suvsiz qolgan bu gulning avvalgidek yashnab turishiga hayron edi. Oftob deraza qirovini eritib har kuni bir tomchidan tuvakka sachratganidan Nigora bexabar edi. Bir tomchi suvda qanchalar qudrat borligini u sira-sira xayoliga keltirolmasdi. Bobo, bola, gul Bobo eshigi oldidagi supada soatlab oʻtirardi. Oʻtgan-ketganga choy tutib supachasiga taklif qilardi. Bu bahor u supa yonboshiga kichkinagina gulzor qildi. Chiroyli joʻyakchalar tortib anvoyi gullar ekdi. Mana, bir tup atirgul gʻunchaga ham kirdi. Ayniqsa bitta gʻuncha ana ochilaman, mana ochilaman deb turibdi. Cholning ikki koʻzi shu gʻunchada. Tikilgan qozon qaynamas degandek uning ochilishi juda qiyin boʻldi. Bobo unga tikilaverib koʻzlari toldi. Bir kun ertalab odati boʻyicha sholchasini sudrab supaga chiqsa biram chiroyli boʻlib ochilibdiki. Chol tishsiz ogʻzini ochganicha unga tikilib qoldi. Sholchani supaga tashlab gul tepasiga kelib engashdi. Kafti bilan uni beozor koʻtarib huzur qilib hidladi. Boboning tabiati ravshan boʻlib ketdi, Sholchani supaga xotirjam yozib choy olib chiqqani kirib ketdi. U qaytib qoʻlida choynak-piyola bilan chiqqanda gul bandida yoʻq edi. U hayron boʻlib u yoq-bu yoqqa qarasa koʻchaning narigi betida bir xotin aravachada oʻtirgan ikki yoshlar chamasidagi bolasiga oʻsha gulni beryapti. Boboning gʻazabi qaynab ketdi. Bu nimasi, kap-katta odam, birovning gulini uzgani uyalmaydimi? Bu yashnab turgan gul qanchadan-qancha kishilarning bahri-dilini ochardi. Bola onasining qoʻlidan gulni oldi-da, qip-qizil bargchalarini yulaverdi. Birpasda uning oppoq koʻylaklari, koʻk tovar koʻrpachalari gul yaproqlariga toʻldi. Bola oppoq qoʻlchalari bilan shu yaproqchalarni birma-bir terib tiqmachoqdek tizzalariga sochar, qiyqirardi. Bobo uning qiyqirishidan, gul barglarini sochib oʻynashidan zavqlanib ketdi. Boyagi jahlidan nom-nishon qolmadi. Qaytib supasiga oʻtirdi. Gulning birinchi gʻunchasi kuttirib ochiladi. Keyin biri ketidan biri ochilaveradi. Bobo har gal ertalab chiqqanida gullarining yashnab ochilib turganini koʻrganida negadir oʻsha bolani eslaydi. Uning yana kelib gul uzishini, doʻmboq qoʻllari bilan uni silkitishini istardi. Uning nazarida Erta bahorning endigina yerdan qor ketgan kunlari edi. Shahar oʻrtasidagi tugʻruqxona derazasi tagida bir xotin kichkina savatchada gunafsha koʻtarib turibdi. Bir yigitcha derazaga minib olib koʻzi yorigan xotini bilan gaplashyapti. — Vaqti boʻldi, hozir olib keladi, koʻrasiz, biram chiroyli, burnilari xuddi chimchilagandek, koʻzlari qop-qora... Ona bolasini ta’riflashga soʻz yetkizolmadi. Ota ogʻzining tanobi qochib iljayardi. Bolasini tezroq koʻra qolishga shoshardi. Nihoyat doya xotin bolasini olib kelib qoʻliga berdi. Ona choyshabni yelkasiga tortib uni bagʻriga bosdi-da, choʻp-choʻp oʻpib oldi. Bolaning burunlari yalpoq, peshonalari yogʻ surtgandek, koʻz oʻrnida ikkita chiziq edi. Umuman bola yangi tugʻilganda shunaqa boʻladi. — Muni qarang, chiroyliligini qarang... Ota derazadan sugʻurilib tushib boyagi xotindan bir dasta binafsha oldi-da, xotiniga uzatdi. Xotin baxtiyor koʻzlarini unga mehr bilan tikib hidladi. Keyin binafsha dastasini bolaning dimogʻiga tutdi. Bola gʻashi kelgandek lablarini qimtib qoʻydi. U shunday qilganda ogʻzi bir tarafga qiyshayib ketdi, ancha vaqtgacha urinib yigʻishtirib ololmadi. — Voy, buni qarang, bilyapti, hidlashini qarang, voy tavba. Bola hidlash u yoqda tursin, nima boʻlayotganini ham bilmasdi. — Mushtdakkina bola bahor kelganini bilyapti-ya, binafsha hidlayapti-ya... Mana shu voqeaga sakkiz yil boʻlgan. Oʻsha bola bir chiroyli, bir kelishgan qiz boʻlgan. Har bahor kelganda binafsha koʻrsa onaning bahri-dili ochilib ketadi. — Voy tavba, mushtdek vaqtida binafshani bilganini qarang, hali koʻzini ochmagandayoq binafsha hidlagan-a... Bu voqea endi ona xotirasida bir umr qoldi, deyavering. Abadiy gul Avtobus choʻl oʻrtasida toʻxtab, suv almashtirib olishi kerak. Bu yerda hech kim yashamaydi. Yoʻlovchi mashinalarning suv almashishiga atayin quduq qilingan. Quduqdan ikki metrcha narida bir tup atirgul ochilib turibdi. Uning yonidagi taxtachada shunday yozuv bor: «Yoʻlovchi, quduqdan suv olib ichganingda shu gul tagiga bir piyola suv quy!» Avtobus kelishi bilan yoʻlovchilar oʻzlarini quduqqa urishadi. Chelakda suv tortib birov stakan botiradi, birov piyola botiradi. Besabrroqlari chelakni koʻtarib chetidan simirishadi. To mashina motori soviguncha u yoq-bu yoqqa qarab choʻlni tomosha qilishadi va albatta gulga koʻzlari tushadi. Shunda taxtachadagi yozuvni ham oʻqishadi. Birin-ketin piyolada suv oborib gul tagiga quya boshlashadi. Qarabsizki, hademay gul tagidagi chuqurcha suvga toʻladi. Avtobus yana yoʻlga chiqadi. Kimsasiz choʻl oʻrtasida shu fayzsiz yerlarga jilva berib birgina gul qoladi. Yana avtobus koʻrinadi, kechga borib yana... Choʻlning olovdek oftobi uning bargini quritolmaydi. Tomirlariga jon berib turgan tuproqning namini havoga uchirolmaydi. Chunki bu yerdan kuniga uch marta odam oʻtadi, uch marta shu gulga suv beradi. Bu — abadiy soʻlmas gul.

Muallif: Said Ahmad