Paypoq (hikoya) [Said Ahmad]

Paypoq (hikoya) [Said Ahmad]

Orifjon shu trestga ishga oʻtgandan beri xotinidan tinmay gap eshitadi. Trest boshligʻi serulfat odam ekan. Har kuni ishdan keyin Orifjonni mashinaga oʻtqazib, shahardan tashqariga opchiqib ketadi. Soya-salqin choyxonalarda oshxoʻrlik qilishib, qosh qorayganda javob beradi. Albatta, bu xil oʻtirishlarda hadeb boshliqqa sarf qildiraverish insofdan emas. Xotinining kunlik beradigan obed puli oʻzidan ortmaydi, tekin yeyaverishga Orifjonning yuzi chidamaydi. Orifjon xotiniga bildirmay yordam kassasidan uncha-muncha pul oladigan boʻldi. Ikki marta maosh ustidan avans ham oldi. Har kuni, oʻldim deganda, oʻn besh soʻm sarf boʻlaversa, pul chidaydimi? Boshliq-ku, Orifjonni unchalik xarj qilishga qoʻymaydi. Ora-sira uyiga chaqirib ziyofat ham qilib qoʻyadi. Shundoq boʻlgandan keyin Orifjon ham uni uyiga chaqirmasa, uyat boʻladi-da! Boshliq birinchi kelganda juda mamnun boʻlib ketdi. Bir haftagacha: «Bay-bay-bay-, kelinning mantisi, hali ham mazasi ogʻzimda turibdi-ya» deb, tamshanib yurdi. U hadeb shundoq deb turganda Orifjon indamasa odamgarchilikka kirmaydi, albatta: – Yana tashkil qilamiz, – devordi. Shu gapni deyishga dedi-ku, qandoq qilib xotiniga aytishini bilmay, bir-ikki kun chaynalib yurdi. Oxiri xotini ochilib-sochilib turganda aytdi. Xotinining tepa sochi tikka boʻlib ketdi. – Qandoq sulloh odam u? Yeydiganini yeb ketdi! Yana nima deydi? Orifjon xotinini bosib qoʻydi: – Undoq dema, xotin! Xoʻjayin narsa. Aytganini qilmasak boʻlmaydi. Yaqinda maoshi ikki baravar koʻp ishga oʻtkazmoqchi. Sen mantini boplayvergin, buyogiga xudo xohlasa oshigʻimiz olchi boʻlib ketadi. Xotini undoq desa, mundoq dedi, mundoq desa, undoq dedi, xullas, bir gal mantiga koʻndirdi. Ammo bitta shart bilan. Ziyofat xarjini Orifjonning oʻzi topib kelishi kerak. Roʻzgʻorga ajratilgan mablagʻga tegish yoʻq. Obbo! Yordam kassasidan qarz boʻlsa, moyana ustidan ikki marta avans olgan boʻlsa, bu yogʻini qaydan topadi? Orifjon oʻylab-oʻylab, birovdan qarz koʻtaradigan boʻldi. Oʻtgan moyanadan oʻn toʻrt soʻm, yordam kassasidan olgan puldan sakkiz soʻm, avans puldan yetti soʻmi bor. Hammasi boʻlib yigirma toʻqqiz soʻmni paypogʻiga yashirib qoʻygan. Toleiga Orifjonning oyogʻi andek islanib turadi. Ikki kun paypogʻini yangilamasa, uyga pashsha toʻlib ketadi. Ana, shuning uchun ham er-xotin kir yuvish ishlarini oʻzlari boʻlib olishgan. Orifjon paypoqni oʻzi yuvadi, boshqa kirlar xotinining boʻynida. Paypoqqa xotin qoʻl urmaydi. Pul yashirishga paypoqdan yaxshi joy yoʻq. Orifjon xotindan yashirib, paypoqda saqlab yurgan pullarini shu ziyofatga ishlatmoqchi edi, yangi gap chiqib qoldi. Yigirma oltinchi kuni boshliqning tugʻilgan kuni emish. Idorada hamma uch soʻm-uch soʻmdan qilib pul yigʻishyapti. Soat taqdim qilishar emish. Orifjondan pul olishmadi. – Siz boshliqqa qadrdon odamsiz, oʻzingiz kattaroq sovgʻa qilasiz. Endi nima boʻladi? Orifjon paypoqdagi pulga sovgʻa oladigan boʻlsa, ziyofat uchun birovdan qarz koʻtarishi kerak. Shunday qildi. Bir oshnasidan ikki hafta muhlat bilan yigirma besh soʻm qarz koʻtardi. Ikkita konyakdayoq pulining rangi oʻchib ketdi. Shu puldan ham uch soʻm qayirib, paypoqqa urdi. Goʻsht-yogʻ roʻzgʻordan chiqdi. Boshliq yolgʻiz kelmadi. Ikki oshnasini ergashtirib keldi. Orifjon bilan boʻlib toʻrt kishiga ikkita konyak nima boʻladi? Jiyanini chiqarib, magazindan yana bir shisha uch yulduzligidan oldirib keldi. Ammo kelin mantini yana boplabdi. Boshliq har gal mantini ogʻziga solayotganda kelinning pazandaligini maqtab, Orifjonning qoʻli ochiqligini ta’riflab turdi. Yarim kechada mehmonlar tarqashdi. Ular ketishayotganda Orifjon eshikkacha kuzatib chiqdi. – Juda erta ketyapsizlar-da, bir siqimgina osh qilmoqchi edik. Keliningiz oshni qiyvoradi-da. Boshliq mashinaga oʻtirar ekan, samimiy minnatdorchilik bildirdi: – Oshni kelasi gal yeymiz. Xoʻpmi? Xafa boʻlmang, albatta kelamiz. Orifjon ham oʻzini tutolmadi. Boshliq shundoq deb turgandan keyin aniqroq bir gap aytish kerak. – Bitta osh ekan-ku, kabobiga ham tayyormiz. Ammo qachonligini aytib aniq va’da berib ketasizlar. Boshliq orqa kabinada oʻtirgan oshnalariga qaradi: – Kelasi oddixga vaqtlaring qalay? Mening vaqtim bor. Oshnalar, ixtiyor sizda deyishdi. Shundan keyin mashina gurillab joʻnab ketdi. Mashina ketdi-yu, shu ketishida yana bitta ziyofatning va’dasini ham olib ketdi. Orifjon peshanasiga bittani urdi. – Laqma boʻlmay oʻl! U gapirganda sen tinch tursang oʻlarmiding? Bu yogʻini xotinga qandoq tushuntirasan?! U oʻziga, hay mayli, kelasi oddixgacha nima gapu nima soʻz, bu yogʻi keyin ma’lum boʻladi, deb uyga kirib ketdi. Mehmon kelgan uy, albatta, ivirsimay iloji yoʻq. Hovlining hamma yogʻida papiros qoldiqlari, qogʻoz parchalari. U yoqda kir sochiq, bu yoqda yuviqsiz idish-tovoq. Orifjon oʻzini mastlikka solib, darrov yota qoldi. Ertalab ishga ketayotganida karavotning tagiga qarasa, xotini yangi paypoq qoʻyibdi. – Xotin, paypogʻim qani? – Paygyugʻingiz qursin, bijgʻib ketibdi, otash kurakka qisib, koʻchadagi axlatga opchiqib tashladim. Orifjonning darmoni qurib, oʻzini yostiqqa tashladi. Birdan hovliqib, ich koʻylakda koʻchaga yugurdi. Axlat mashinasi endi joyidan qoʻzgʻalgan ekan. Qarasa, qoʻshnisi ham ich koʻylakda mashina ketidan chopib ketyapti. Yetolmadi. Mashinaga yetib boʻladimi? Orifjon hafsalasi pir boʻlib, ostonaga oʻtirib qoldi. Qoʻshnisi halloslab qaytib keldi. Orifjon sir boy bermay, boʻshashgancha qoʻshnisidan soʻradi: – Nima gap, tong saharlab mashina quzib yuribsiz? Qoʻshni peshanasiga shatillatib bir tushirdi. – Meni xudo urib qoldi! Birovga aytmangu, paypoqqa ikki yuz ellik yashirgan edim, bolalar axlatga tashlavorishibdi. Orifjonning ichida bir nima uzilib ketgandek boʻldi. Xayriyat, buniki atigi oʻttiz ikki soʻm edi, qoʻshnisinikiga urvoq ham boʻlmaydi. Ikki qoʻshni bir-birlariga qarab, ranglari qum oqarib, indayolmay turishardi. Bu payt axlat mashinasi ikkovining ikki yuz sakson ikki soʻmlarini noma’lum tarafga olib ketardi.

Muallif: Said Ahmad