Sinovchi ichuvchi (intermediya) [Said Ahmad]

Sinovchi ichuvchi (intermediya) [Said Ahmad]

(Qoʻlida mikrofon bilan radio muxbiri kiradi) Muxbir. Hurmatli radiotinglovchilar. Biz shahrimizniig yirik korxonalaridan biri boʻlmish vino zavodining maza koʻrish, ya’ni yangi vinolarning sifatini aniqlash tsexidamiz. Shu payt oldiga kleyonka fartuk tutgan, burni qip-qizil kishi uning oldiga oʻtadi. Mumkinmi, oʻrtoq? Bir minutga mumkinmi? (Kishi toʻxtaydi, unga qoʻl uzatib koʻrishadi). Kechirasiz, oʻzlari shu yerda ishlaydilarmi? Kishi. Ha, bu zavodda mendan eski usta yoʻq. Qirq yildan beri ishlayman. Zavod birinchi mahsulot chiqarganda oʻzim sinaganman. Muxbir. Gapingizga tushunmadim. Nimani sinagansiz? Kishi. Men zavod chiqazgan vinolarning birinchi bochkasini ochib, ta’mini koʻrib, sifatini aniqlaganman. Muxbir(mikrofonga). Aziz radio tinglovchilar! Har bir korxonaning mahsuloti sifatini aniqlaydigan oʻz sinovchilari boʻladi. Masalan: yangi samolyotni birinchi uchirib beradigan uchuvchini sinovchi uchuvchi deydilar, yangi avtomashinani birinchi yurgʻizib beradigan shofyorni sinovchi haydovchi deydilar. «Mana, qarshimizda turgan barvasta qomatli, qarashi burgut nigohini eslatadigan, butun vujudidan kuch, gʻayrat, sadoqat, vafo sezilib turgan kishi mana shu zavodning sinovchi ichuvchisidir. Shundaymi? Kishi. Albatta. Men zavodning starshiy sinovchi ichuvchisiman. Muxbir. Oʻz ishlaringiz, muvaffaqiyatlaringiz toʻgʻrisida radio tinglovchilarga ikki ogʻizgina gapirib bersangiz. Kishi. Jonim bilan. (Mikrofonni uning qoʻlidan oladi.) Qirq yildan beri sinovchi ichuvchiman. Men ichib koʻrmasam, bu zavoddan bir tomchi ham vino, araq darvozadan tashqariga chiqmaydi. Men ichib, sifatini aniqlab berganimdan keyin shishalarga quyilib magazinlarga chiqaziladi. Muxbir. Kechirasiz, kuniga qancha vinoni sinab koʻrasiz? Kishi. Har kuni zavodimiz yigirma toʻqqiz bochkadan shishalarga vino quyadi. Demak, yigirma toʻqqiz bochkaning har biridan yuz grammdan ichib koʻrsam, kuniga ikki litru toʻqqiz yuz gramm ichib koʻrarkanman. Muxbir. Kunli ichish normangiz... Kishi. Ichish demang, sinash, deng. Muxbir. Kechirasiz, demak, kunli ichib sinab koʻradigan vinolaringiz salkam uch litr boʻlarkan-da. Kishi. Ba’zan oshib ham ketadi. Chunki shunday bochkalar boʻladiki, undagi vinolar sifatini aniqlash ancha qiyin boʻladi. Ana oʻshanday paytlarda ikki-uch martalab sinashga toʻgʻri keladi. Koʻpincha savdo tashkilotlaridan iste’molchilarning shikoyatlari asosi-da bizga qogʻoz kelib turadi. Muxbir. Bu gapingizga tushunmayapman. Radio tinglovchilarga ochiqroq qilib gapirib bersangiz. Kishi. Ochigʻi shuki, raypishchetorglarning iskaladlarida vinoni oʻzlari ichib, kamiga suv qoʻshib qoʻyish hollari ham boʻlgan. Ana shunda shishalarni doʻkonga borib ochib sinab koʻrish vazifasi mening zimmamga tushadi. Shunday paytlarda kuniga ikki yuz shisha sinab koʻrgan paytlarim boʻlib turadi. Muxbir. Kechirasiz, Siz juda mas’uliyatli vazifani bajararkansiz. Oʻz oʻrningizga shogird tayyorlash masalasida oʻylab koʻrganmisiz? Axir kadr masalasi jiddiy masala. Kishi. Oʻylab koʻrganmiz. Shogird masalasi qiyin boʻlyapti. Bir necha bor yoshlarni olib kelib, yonimda olib ishlatib yurdim. Bu yigitchalar ikky kunga chidamay, yiqilib qolishyapti. Ba’zilari biripchi kuniyoq hushyorxonaga tushishyapti. Xayriyat, hushyorxonada mening shogirdim ekanligini bilib qolishib, mashinada uyiga oborib qoʻyishadi. Aktni ham xizmat yuzasidan ichgan, ichish uning kasbi, deb yozib qoʻyishadi. Shunday qilib, shogird masalasida juda qiynalganman. Hozir oʻninchini bitirgan bir bolani shogirdlikka oldim. Hozircha durust. Hozir oʻzini chaqiraman. Mahamatka! Ho, Moʻnka! (Soch-soqoli oʻsib ketgan, shirakayf stilyaga bola kiradi.) Mana shu yangi shogirdim. Kelganiga bir hafta boʻldi, chidayapti. Toʻgʻri, birinchi kuni yiqilib qolgan edi, ertasiga bemalol uyiga oʻzi ketdi. Qanchadan sinayapsan, bola? Mahamat. Kuniga bir litrdan oshiryapman. Kishi. Durust. Bu kelajakda mening oʻrnimni bosadi. Muxbir. Demak, oʻrinbosaringiz bor? Kishi. Mahamatka, endi sen ishingga bor. (Mahamat ketadi.) Muxbir. Ayting-chi, zavodda qirq yildan beri ishlasangiz, umumiy sinagan vinolaringizning miqdorini aytib bera olmaysizmi? Kishi. Hammasini aytolmayman. Ammo oʻzim ichganlarimning har yuz grammini yuz litrga chaqsangiz ham men ichganim ma’lum boʻladi. Masalan, men kuniga uch litrdan oshiq ichgan boʻlsam, shu uch litrdan ortigʻini hisoblamay, ularni dam olish kunlari hisobiga oʻtqazib, har yilning uch yuz oltmish kuniga soching, qancha boʻladi? Muxbir. Yiliga bir ming sakson litrdan ichib, sinagan boʻlasiz. Kishi. Ha, balli. Yiliga shunchadan boʻlsa, men bu zavodda qirq yildan beri ishlayman. Endi shu ming sakson litrni qirqqa koʻpaytiring. Qancha boʻladi? Muxbir. Qirq uch ming ikki yuz litr boʻladi. Mana shu qirq uch ming ikki yuz litr necha bochka boʻladi? Kishi. Har bochkaga yuz litrdan sigʻadi. Bu yogʻini ham oʻzingiz bir hisoblab chiqing-chi. M u x b i r. Toʻrt yuz oʻttiz ikki bochka boʻlarkan. Voy-boʻ, bir oʻzingiz toʻrt yuz oʻttiz ikki bochka vinoni ichvordingizmi? Kishi. Ha, albatta. Bu bizning vazifamiz. Oʻz kasbimizga kamoli ixlos qoʻyganimizdan, shu kasbga muhabbatimiz zoʻrligidan muvaffaqiyat bilan oʻz ishimizni davom ettirib kelyapmiz. Kishi. Aytadigan gaplarim koʻp. Ammo bugun qirq bochka sinashim kerak. Shuning uchun qolgan gaplarni keyingi suhbatda aytib beraman. Muxbir. Yana bir minut vaqtingizni olaman. Oila a’zolaringiz va ularning kasblari toʻgʻrisida ham aytib bersangiz. Kishi. Jonim bilan. Katta qizim tikuvchilik fabrikasida sinovchi kiyuvchi boʻlib i1shmshdi. Fabrika chiqazgan jamiki kiyimlarni birinchi boʻlib uch-toʻrt kun kiyib beradi. Koʻylak, kostyum, ich koʻylak, keyin, manavu yerida tasmasi bor ikki xonali xotinlar taqadigan narsa bor-ku. Oʻshanisidan koʻproq sinaydi. Ikkinchi oʻgʻlim konserva zavodi chiqazadigan goʻsht konservalarni sinaydi. Oʻrtancha qizim konditer fabrikasida sinovchi yalovchi boʻlib ishlaydi. Fabrika chiqazadigan shokolad, konfet, tort, pirojniy kabi shirinliklarni yalab sinab koʻradi. Kenja qizim shahar oshxona va reetoranlar trestida sinovchi hoʻplovchi boʻlib ishlaydi. U butun shaharda qandoqki oshxona, qandoqki restoran boʻlsa, hammasini shoshmay aylanib, qozonidagi ovqatlarini hoʻplab sinab beradi. U hoʻplab boʻlgandan keyin ovqatlar xoʻrandalarga sotiladi. Muxbir. Demak, farzandlaringizning hammasi ham ota kasbini tanlashibdi-da. Kishi. Kenja qizimni aytmabman. Kenjadan ikkita. Ya’ni Fotima-Zuhrolar. Shu Zuhro qizim poyabzal fabrikasida sinovchi yoʻrgʻalovchi boʻlib ishlaydi. Muxbir. Bu qanaqa vazifa? Kishi. Bu shundoq vazifaki, yangi chiqqan poshnasi bigiz tuflilarni kiyib komissiya oldida yoʻrgʻalab yurib koʻrsatadi va bir hafta koʻchalarda har xil sharoitda, masalan, yomgʻir, mabodo yomgʻir boʻlmasa, suv sepilgan yoʻllardan yurib, tuproqli joylardan yurib, loy kechib sinab beradi. Shunday qilib, bolalarimning biri sinovchi yeyuvchi, biri sinovchi yalovchi, biri sinovchi hoʻplovchi, biri sinovchi yoʻrgʻalovchi, biri sinovchi kiyuvchi boʻlib ishlashadi. Ular oʻzlariga topshirilgan vazifani plandanoshirib bajarib kelmoqdalar. Muxbir. Kechirasiz, kelin ayam ham biron joyda ishlasalar kerak? Kishi. Yoʻq, hozir ishlamaydi. Avval u trikotaj fabrikasida ishlardi. Ya’ni, u sinovchi kiyuvchi edi. Yangi paypoqlarni kiyib sinab berardi. Xotin kishi qarimasin ekan. Ozib, oyogʻi xalta boʻlib standartga toʻgʻri kelmay qoldi. Ayniqsa, boldiri soʻligan bodringga oʻxshab toʻpigʻiga osilib tushib qoldi. Hozir pensiyaga chiqqan. Muxbir. Demak, kelin ayam uyda ovqat qilish, kir yuvish ishlari bilan band ekanlar-da. Kishi. Yoʻq. Bizning uyda ovqat qilinmaydi. Masalan, oʻgʻlim oʻzi sinaydigan konserva zavodidan sinash uchun toʻrt-beshta konserva olib keladi, butun oila a’zolari bir boʻlib, kechki ovqat paytida sinab qoʻya qolamiz. Ertalabki nonushta paytida konditer fabrikasida ishlaydigan qizim sinash uchun konfet, pechene, tort, shokolad olib keladi. Butun oila a’zolari bir boʻlib, birpasda sinab tashlaymiz. Tushlik paytida yana hammamiz uyga yetib kelamiz. Oshxona va restoranlar trestida sinovchi hoʻplovchi boʻlib ishlaydigan qizim kotlet, lagʻmon, kabob, manti, somsa kabi arzimagan narsalarni sinash uchun uyga olib keladi. Yana koʻpchilik boʻlib bir soatda sinab tashlaymiz. Muxbir. Demak, kelin ayam faqat kir yuvarkanlarda? Kishi. Yoʻq. Bizning uyda kir yuvilmaydi. Tikish fabrikasidan qizim sinashga koʻylak, pastki ich kiyim, kostyum, u-bularni olib keladi. Bir hafta kiyib, sinab yana fabrikaga oʻz fikrlarimizni yozib qaytarib yuboramiz. Oʻrniga sinash uchun oʻsha kuniyoq yangisini yuborishadi. Muxbir. Mazmunli suhbatingiz uchun radio tinglovchilar nomidan katta rahmat. (Qoʻlida mikrofon bilan zalga qarab.) Shu bilan vino zavodidan, «Ilgʻor sinovchi ichuvchi» degan reportajimiz tugadi. Eshittirishni olib borgan sinovchi yozuvchi Toʻlqiniy. (Kishiga qoʻl berib.) Mazmunli suhbatingiz uchun rahmat. Kishi. Qani, ichkariga marhamat. Bir-ikki bochkadan siz ham sinab koʻring. Birga sinashamiz. Muxbir. Rahmat. (Ikkovi qoʻl berib xayrlashishadi.)

Muallif: Said Ahmad